14
SAYLOV JARAYONLARINI YORITISHDAGI YANGI MEDIATRENDLAR:
O'ZBEKISTON VA DUNYO MISOLIDA
НОВЫЕ МЕДИА-ТРЕНДЫ В ОСВЕЩЕНИИ ИЗБИРАТЕЛЬНЫХ ПРОЦЕССОВ:
НА ПРИМЕРЕ УЗБЕКИСТАНА И МИРА
NEW MEDIATRENDS IN THE COVERAGE OF ELECTORAL PROCESSES: ON
THE EXAMPLE OF UZBEKISTAN AND THE WORLD
Nafosat Davlatova
O`zbekiston Jurnalistika va ommaviy kommunikatsiyalar universiteti
2-bosqich magistranti
https://doi.org/10.5281/zenodo.11467489
Annotatsiya:
Ushbu maqolada saylov jarayonlarini yoritishdagi zamonaviy mediatrendlar
O'zbekiston va dunyo mamlakatlari misolida tahlil qilinadi. Tadqiqotda saylov
kampaniyalarida ommaviy axborot vositalarining o'rni, yangi media texnologiyalarining ta'siri
hamda medianing saylov natijalariga ta'siri kabi masalalar o'rganilgan. Shuningdek,
O'zbekistonda saylov jarayonlarini yoritishdagi muammolar va xorijiy tajribalarning
ahamiyati tahlil qilingan. Maqola oxirida asosiy xulosalar berilgan.
Kalit so'zlar:
saylov, ommaviy axborot vositalari, yangi media, saylov kampaniyasi, media
trendlar, O'zbekiston, xorijiy tajriba.
Аннотация:
В данной статье анализируются современные медиа-тренды в освещении
избирательных процессов на примере Узбекистана и других стран мира. В
исследовании изучались такие вопросы, как роль СМИ в избирательных кампаниях,
влияние новых медиа-технологий и влияние СМИ на результаты выборов. Также была
проанализирована важность проблем и зарубежных экспериментов в освещении
избирательных процессов в Узбекистане. В конце статьи приведены основные выводы.
Ключевые слова:
выборы, СМИ, Новые медиа, избирательная кампания, медиа-тренды,
Узбекистан, зарубежный опыт.
Abstract:
In this article, modern media trends in the coverage of election processes are
analyzed using the example of Uzbekistan and countries of the world. The study explored
issues such as the role of media in election campaigns, the impact of new media technologies,
and the impact of media on election outcomes. The importance of problems and foreign
experiments in the coverage of electoral processes in Uzbekistan has also been analyzed. At
the end of the article, the main conclusions are given.
Keywords:
election, Media, New media, election campaign, media trends, Uzbekistan, Foreign
experience.
Saylov jarayonlarini yoritishda ommaviy axborot vositalari (OAV) muhim rol o'ynaydi.
Ayniqsa, bugungi kunda axborot texnologiyalari rivojlangan davrda OAVning ta'siri yanada
oshib bormoqda [1]. Saylovchilar o'z pozitsiyalarini shakllantirishda, nomzodlar haqida
ma'lumot olishda va saylov natijalarini kuzatishda OAVga tayanadi [2]. Shu boisdan ham,
saylov kampaniyalari davrida medianing xolis va haqqoniy faoliyat yuritishi demokratik
15
jamiyatning muhim mezoni hisoblanadi.
Mazkur maqolada saylov jarayonlarini yoritishdagi zamonaviy mediatrendlar O'zbekiston va
dunyo mamlakatlari misolida qiyosiy tahlil qilingan. Tadqiqotda saylov kampaniyalarida
an'anaviy va yangi media o'rtasidagi o'zaro ta'sir, ijtimoiy tarmoqlar va mobil ilovalarning roli
hamda medianing saylov natijalariga ta'siri kabi masalalar o'rganilgan. Shuningdek,
O'zbekistonda saylov jarayonlarini yoritishdagi muammolar va xorijiy tajribalarning
ahamiyati tahlil qilingan.
Tadqiqotda ilmiy adabiyotlarni tahlil qilish, qiyosiy tahlil, kuzatish va kontentni tahlil qilish
usullaridan foydalanildi. Xorijiy va mahalliy olimlarning saylov jarayonlarida OAVning roli
bilan bog'liq ilmiy ishlari o'rganildi [3], [4], [5]. Shuningdek, O'zbekiston va rivojlangan
demokratik davlatlarning saylov qonunchiligi va media faoliyatini tartibga soluvchi qonun
hujjatlari qiyosiy tahlil qilindi [6], [7].
2019-2021-yillarda bo'lib o'tgan saylov kampaniyalari davrida O'zbekiston va xorijiy
davlatlar mediasining faoliyati kuzatildi va tahlil qilindi. Tadqiqot davomida 50 dan ortiq
mahalliy va xorijiy nashrlar, teleradiokanallar, internet nashrlari va ijtimoiy tarmoqlar
kontenti o'rganildi. Kontentni tahlil qilishda saylov jarayonlari yoritilishining xolisligi,
muvozanatliligi va professional standartlarga rioya qilinishi kabi mezonlar e'tiborga olindi.
Tadqiqot natijalariga ko'ra, so'nggi yillarda saylov jarayonlarini yoritishda bir qator yangi
mediatrendlar kuzatilmoqda:
Yangi media platformalarining ta'siri oshib bormoqda
. Ijtimoiy tarmoqlar, messenjerlar,
bloglar va mobil ilovalar saylov kampaniyalarining ajralmas qismiga aylanmoqda [8]. Xorijiy
mamlakatlarda saylovchilarning asosiy qismi saylov kampaniyalari haqidagi yangiliklar bilan
ijtimoiy tarmoqlar orqali tanishmoqda [9]. O'zbekistonda ham bu boradagi o'zgarishlar
sezilmoqda - 2019 yilgi parlament saylovlari davrida ijtimoiy tarmoqlardagi faollik ancha
oshgan [10].
Saylov jarayonlarining shaffofligini ta'minlashda onlayn texnologiyalardan foydalanish
kuchaymoqda
. Rivojlangan davlatlarda onlayn translyatsiya, elektron ovoz berish va hisoblash
tizimlari keng qo'llaniladi [11]. O'zbekistonda ham bu borada dastlabki qadamlar qo'yilmoqda.
Xususan, 2019 yilgi saylovlarda ayrim saylov uchastkalarida kuzatish kameralari o'rnatildi
[12].
Saylov kampaniyalarida medianing ta'siri yanada siyosiylashib bormoqda.
Rivojlangan
mamlakatlarda siyosiy partiyalar va nomzodlar mediada ko'proq ko'rinishga intiladi, o'z
imijlarini mustahkamlashga harakat qiladi [13]. O'zbekistonda ham saylov kampaniyalari
yanada professionalroq tus olmoqda, partiyalarning OAV bilan hamkorligi kuchaymoqda.
Ayni paytda ayrim davlatlarda soxta yangiliklar, dezinformatsiya va propagandaning
kuchayishi saylov jarayonlarining xolisligiga salbiy ta'sir ko'rsatmoqda. Bu tahdidlar
O'zbekiston uchun ham dolzarb hisoblanadi. Saylovlar davrida yolg'on ma'lumotlar va qora
PR faktlari kuzatilgan.
Natijalar shuni ko'rsatadiki, O'zbekistonda saylov jarayonlarini yoritishda sezilarli
o'zgarishlar ro'y bermoqda. Bir tomondan, yangi media imkoniyatlari saylov jarayonlari
shaffofligini oshirishga xizmat qilmoqda. Ijtimoiy tarmoqlar, bloglar, onlayn translyatsiyalar
saylov kampaniyalariga yangicha tus berdi. Ikkinchi tomondan, medianing siyosiylashuvi va
ma'lumotlar "urushi" kabi salbiy trendlar ham kuzatilmoqda.
Tadqiqot natijalari shuni ko'rsatadiki, saylov jarayonlarini yoritishda O'zbekiston mediasi bir
16
qator ijobiy o'zgarishlar bilan birga, ayrim muammolarga ham duch kelmoqda.
Ijobiy jihatlardan biri shundaki, so'nggi yillarda yangi media texnologiyalari va
platformalarining rivojlanishi saylov jarayonlari shaffofligini oshirishga xizmat qilmoqda.
Xususan, ijtimoiy tarmoqlar, bloglar va onlayn nashrlar saylovchilar bilan nomzodlar o'rtasida
bevosita muloqot o'rnatish imkonini bermoqda [10]. Bu esa saylov kampaniyalarining yanada
oshkoraligini ta'minlashga yordam beradi. Shuningdek, ayrim hududlarda saylov
uchastkalariga kuzatuv kameralarining o'rnatilishi ham jarayonning shaffofligini oshirishga
qaratilgan muhim qadam bo'ldi.
Shu bilan birga, O'zbekistonda saylov jarayonlarini yoritishda bir qator muammolar ham
kuzatilmoqda. Avvalo, ayrim jurnalistlarning saylov qonunchiligi va xalqaro standartlar
bo'yicha bilimlari yetarli emasligi saylov jarayonlari yoritilishi sifatiga salbiy ta'sir qilmoqda.
Bu borada jurnalistlar va media menejerlar uchun maxsus treninglar va o'quv kurslarini
tashkil qilish muhim ahamiyat kasb etadi.
Bundan tashqari, mamlakat mediasining saylov jarayonlarini yoritishda to'liq mustaqil
emasligi ham jiddiy muammo hisoblanadi. Tadqiqot natijalari shuni ko'rsatadiki, ayrim media
tashkilotlari muayyan partiya yoki nomzod manfaatlarini ifoda etishga moyil. Bu holat
mediamakonning qutblashuviga olib kelishi va saylov jarayonlari xolisligiga putur yetkazishi
mumkin.
Xorijiy tajribalarning tahlili shuni ko'rsatadiki, rivojlangan demokratik mamlakatlarda saylov
jarayonlari mediada yanada keng va xolis yoritiladi. Masalan, AQSh, Buyuk Britaniya,
Germaniya kabi davlatlarda partiyalarning saylovoldi dasturlari va nomzodlarning
munozaralari media orqali jonli efirga uzatiladi, elektron ovoz berish tizimi saylov natijalarini
tezkor e'lon qilishga xizmat qiladi. Shuningdek, jamoatchilik va nodavlat tashkilotlar
tomonidan saylov jarayonlari ustidan keng jamoatchilik nazorati o'rnatilgan. Bunday
sharoitda medianing saylov jarayonlarini xolisona va muvozanatli yoritishi uchun zarur shart-
sharoitlar yaratiladi.
Saylov jarayonlarini yoritishda media muhim rol o'ynaydi. Tadqiqot shuni ko'rsatadiki,
O'zbekistonda saylov jarayonlarini yoritishda sezilarli o'zgarishlar ro'y bermoqda, ammo ayni
paytda bir qator muammolar ham mavjud. Yangi media imkoniyatlaridan samarali
foydalanish, mediamakonning xolisligini ta'minlash, jurnalistlarning kasbiy salohiyatini
oshirish va rivojlangan davlatlar tajribasini o'rganish saylov institutining mustahkamlanishiga
xizmat qiladi. Bu borada professional media jamoatchiligining faol ishtiroki, davlat organlari
bilan samarali hamkorlik va keng jamoatchilik nazorati zarur. Shundagina saylov jarayonlari
yanada shaffof, xolis va qonuniy bo'lib, jamiyatda demokratik qadriyatlar mustahkamlanadi.
References:
1.
Shomiyev, A. (2022). Saylov jarayonlarida media: yangi texnologiyalar va trendlar.
Toshkent: Akademnashr.
2.
Norris, P. (2020). Electoral Integrity in the Digital Age. Cambridge University Press.
3.
Karimov, U., & Najmiddinov, S. (2021). O'zbekistonda saylov jarayonlarida OAVning roli:
muammo va istiqbollar. Jamiyat va boshqaruv, 3, 120-128.
4.
Sukhov, A. N. (2017). The media and elections: the legal and political experience of the
countries of the CIS. Media Scope, 3.
17
5.
Abdullaev, S. (2019). O'zbekistonda parlamentarizm: tarixiy tajriba va istiqbollar. Huquq
va boshqaruv, 1, 25-33.
6.
O‘zbekiston Respublikasining Saylov kodeksi, 26.06.2019
7.
International Foundation for Electoral Systems. (2021). Election Coverage by Media.
8.
Gonzalez-Bailon, S., & Paltoglou, G. (2015). Signals of Public Opinion in Online
Communication: A Comparison of Methods and Data Sources. The ANNALS of the American
Academy of Political and Social Science, 659(1), 95–107.
9.
Esser, F., & Pfetsch, B. (2020). Political Communication. In The Palgrave Handbook of
Comparative Media Policy and Regulation (pp. 347-370). Palgrave Macmillan, Cham.
10.
Eshmuhamedov, D. (2019). Ijtimoiy tarmoqlarda saylov: imkoniyatlar, muammolar,
yechimlar. Saylov jarayonlari tahlili, 4.
