37
TURIZM, HUDUDLAR INFRASTRUKTURASINING RIVOJLANISHI
Ramatov Murat Qalvayevich
Navoiy davlat pedagogika instituti Tarix fakultetі 3-kurs talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.11617354
Annotatsiya:
Ushbu maqolada O`zbekistonda turizm sohasini rivojlantirish masalalari, turizm
infratuzilmasini isloh etish, moliyaviy imkoniyatlarni kengaytirish va shu kabi masalalar ko`rib
chiqiladi. Qolaversa, Jamiyatdagi aholi ma’lum bir qatlamining turizm sohasi va uning turlari,
Respublikada turizmning faoliyati, undagi islohotlar to’g’risidagi ma’lumotlarga ega bo’lish, shu
sohaning rivoji va kishilar ma’naviyatini yuksaltirishda bir vosita bo’lib xizmat qiladi.
Kalit so‘zlar:
Turizm, infratuzilma, struktura, davlat dasturi, moliya, turist, sayyoh,
turoperator, infrastruktura.
Turizm dunyodagi eng tez rivojlanayotgan sohalardan biri bo‘lib, har yili millionlab odamlar
yangi madaniyat va tajribalarni o‘rganish uchun turli mamlakatlarga sayohat qilishadi. Turizm
rivojlanishi uchun mamlakatlarda sayohatchilarning ehtiyojlarini qondira oladigan rivojlangan
infratuzilmaga ega bo‘lishi muhim. Bunga transport tizimlari, turar joy variantlari va
sayyohlarga xizmat ko'rsatadigan boshqa ob'ektlar kiradi. Muvaffaqiyatli turizm
infratuzilmasining asosiy tarkibiy qismlaridan biri chegara va chegaralarni rivojlantirishdir.
Chegaralar mamlakat hududini belgilashda va turli mintaqalar bo'ylab odamlar va tovarlarning
harakatini tartibga solishda hal qiluvchi rol o'ynaydi. Davlatlar aniq belgilangan chegaralarga
ega bo‘lish orqali o‘z fuqarolari va tashrif buyuruvchilarning xavfsizligi va xavfsizligini
ta’minlashi, shuningdek, sayyohlarning mamlakatga kirishi va chiqishini tartibga solishi
mumkin. Turizmning rivojlanishi uchun chegaralardan tashqari transport infratuzilmasini
rivojlantirish ham muhim ahamiyatga ega. Bu sayyohlarga mamlakatga va mamlakat ichida
osongina sayohat qilish imkonini beruvchi yo'llar, aeroportlar, dengiz portlari va boshqa
transport turlarini o'z ichiga oladi. Yaxshi bog'langan transport tarmog'i nafaqat sayyohlarga
turli hududlarni o'rganishni osonlashtiradi, balki turizm bilan bog'liq biznes va diqqatga
sazovor joylarga sarmoya kiritishni rag'batlantiradi.
Turistik infratuzilmaning yana bir muhim jihati turar joy variantlari hisoblanadi. Turistlar turli
xil imtiyozlar va byudjetlarni qondirish uchun arzon yotoqxonalardan hashamatli
kurortlargacha bo'lgan turli xil turar joylarni tanlashlari kerak. Turli xil turar joy variantlarini
taklif qilish orqali mamlakatlar kengroq sayohatchilarni jalb qilishi va ularning umumiy turizm
tajribasini oshirishi mumkin. Bundan tashqari, turizmni qo‘llab-quvvatlashda restoran, do‘kon
va ko‘ngilochar maskanlar kabi boshqa ob’ektlarning rivojlanishi ham hal qiluvchi rol o‘ynaydi.
Bu qulayliklar sayyohlar uchun jo'shqin va mehmondo'st muhit yaratishga yordam beradi, bu
esa ularning qaytib kelishlarini va boradigan joyni boshqalarga tavsiya etishlarini oshiradi.
Bundan tashqari, madaniy diqqatga sazovor joylar, tarixiy joylar va tabiiy diqqatga sazovor
joylarga sarmoya kiritish mamlakatning o'ziga xosligi va takliflarini namoyish etishga, ko'proq
sayyohlarni jalb qilishga va mahalliy iqtisodiyotni rivojlantirishga yordam beradi.
Infratuzilmani rivojlantirish nafaqat sayyohlarni jalb qilish, balki ish o‘rinlarini yaratish va
iqtisodiy o‘sishni rag‘batlantirish uchun ham muhim ahamiyatga ega. Yaxshi tashkil etilgan
turizm infratuzilmasi bilan mamlakatlar daromad olishlari va o'z fuqarolari uchun barqaror ish
joylarini yaratishlari mumkin. Bu, o'z navbatida, qashshoqlikni engillashtirish va mahalliy
jamoalar uchun umumiy hayot sifatini yaxshilashga yordam beradi. Biroq, turizm
38
infratuzilmasini rivojlantirishga ham ehtiyotkorlik bilan yondashish kerak, chunki u to'g'ri
boshqarilmasa, atrof-muhit va mahalliy madaniyatga salbiy ta'sir ko'rsatishi mumkin.
Turizmning atrof-muhitga salbiy ta'sirini minimallashtirish uchun mamlakatlar uchun
barqaror amaliyot va ekologik qoidalarni joriy etish muhim ahamiyatga ega. Bundan tashqari,
mahalliy an'analar va merosni saqlash va targ'ib qilish destinatsiyaning haqiqiyligi va o'ziga
xosligini saqlash, mahalliy madaniyat va an'analarni hurmat qiladigan mas'uliyatli sayyohlarni
jalb qilishda juda muhimdir. Turizm infratuzilmasini rivojlantirish mamlakat iqtisodiyotini
yuksaltirish va uning umumiy o‘sishiga hissa qo‘shishda hal qiluvchi rol o‘ynaydi. So‘nggi
yillarda ko‘proq sayyohlarni jalb qilish, ish o‘rinlari yaratish va turizm tajribasining umumiy
sifatini yaxshilash uchun turizm infratuzilmasiga sarmoya kiritish muhimligi e’tirof etilmoqda.
Ushbu insho turizm infratuzilmasini rivojlantirishning ahamiyati va uning turizm
industriyasining o'sishi va muvaffaqiyatiga ta'sirini o'rganadi.
Birinchi navbatda, turizm infratuzilmasini rivojlantirish sayyohlarning tashrif buyurishi va
kashf etishi uchun yanada qulay muhit yaratishga yordam beradi. Bu sayyohlar uchun qulaylik
va qulaylik yaratish uchun zarur bo'lgan yo'llar, aeroportlar, mehmonxonalar, restoranlar va
boshqa qulayliklarni qurishni o'z ichiga oladi. Ushbu ob'ektlarga sarmoya kiritish orqali
mamlakatlar ko'proq tashrif buyuruvchilarni jalb qilishlari va turizm bilan bog'liq faoliyatdan
ko'proq daromad olishlari mumkin. Yaxshi rivojlangan turizm infratuzilmasi turistlarning
mamlakat ichida harakatlanishini osonlashtiradi va ularning turli diqqatga sazovor joylar va
yo'nalishlarga kirishini osonlashtiradi. Bu ichki turizmni rivojlantirishga yordam beradi va
sayyohlarni mamlakat taklif qiladigan narsalarni ko'proq o'rganishga undashi mumkin. Bundan
tashqari, yaxshi bog'langan infratuzilma tarmog'i sayohat vaqtini va xarajatlarini
kamaytirishga yordam beradi, bu sayyohlar uchun turli joylarga tashrif buyurishni yanada
qulay va qulay qiladi.
Turizm infratuzilmasini rivojlantirish ish o‘rinlarini yaratish va turizm sohasida kichik biznesni
qo‘llab-quvvatlash orqali mahalliy iqtisodiyotga ham ijobiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Yangi
mehmonxonalar, restoranlar va boshqa inshootlar qurilsa, bu mahalliy aholi uchun ish bilan
ta'minlash imkoniyatlarini yaratadi va mintaqada iqtisodiy o'sishni rag'batlantiradi. Bu
qashshoqlikni kamaytirish va mahalliy hamjamiyatlarning umumiy turmush darajasini
yaxshilashga yordam beradi. Turizm infratuzilmasini rivojlantirish madaniy meros va tabiiy
resurslarni saqlash va targ'ib qilishga ham yordam beradi. Barqaror va ekologik toza
infratuzilma loyihalariga sarmoya kiritish orqali mamlakatlar o‘zlarining madaniy merosi va
tabiiy resurslarini kelajak avlodlar bahramand bo‘lishi uchun himoya qilishlari mumkin. Bu
madaniy va ekoturizm tajribasiga qiziqqan sayyohlarni ko‘proq jalb qilishga yordam beradi va
shu orqali turizm bozorini diversifikatsiya qiladi va turizmning barqaror rivojlanishini
rag‘batlantiradi. Turizm infratuzilmasini rivojlantirish ham tashrif buyuruvchilar uchun turizm
tajribasining umumiy sifatini oshirishga yordam beradi. Zamonaviy qulayliklar va
imkoniyatlardan foydalanishni ta'minlash orqali mamlakatlar sayyohlar uchun yanada qiziqarli
va unutilmas tajriba yaratishi mumkin, bu esa qoniqish va ijobiy sharhlarning oshishiga olib
keladi. Bu sayyohlik industriyasini yanada rivojlantirishga ko'proq tashrif buyuruvchilarni va
og'zaki tavsiyalarni jalb qilishga yordam beradi. Turizm infratuzilmasini rivojlantirish ham
turistlar uchun xavfsizlik va xavfsizlikni yaxshilashga yordam beradi. Yaxshiroq transport
tizimlari, aloqa tarmoqlari va favqulodda xizmatlarga sarmoya kiritib, mamlakatlar
sayyohlarning yaxshi himoyalanganligini va favqulodda vaziyatlarda yordam olish
39
imkoniyatini ta'minlashi mumkin. Bu sayyohlar o'rtasida ishonch va ishonchni
mustahkamlashga yordam beradi, bu esa tashrif buyuruvchilar sonining ko'payishiga va
mamlakat uchun xavfsiz va xavfsiz manzil sifatida ijobiy obro'ga olib keladi.
Bundan tashqari, turizm infratuzilmasini rivojlantirish ham turizm sektoriga investitsiyalar va
innovatsiyalarni rag'batlantirishga yordam beradi. Turizmni rivojlantirish uchun qulay muhit
yaratib, mamlakatlar xususiy sektor sarmoyalarini ko‘proq jalb qilishi va sohada tadbirkorlikni
rag‘batlantirishi mumkin. Bu yangi sayyohlik mahsuloti va xizmatlarini yaratishga, shuningdek,
turizm sanoatining raqobatbardoshligini oshirishga yordam beradigan yangi texnologiyalar va
amaliyotlarni o‘zlashtirishga olib kelishi mumkin.
Xulosa qilib aytganda, turizm infratuzilmasini rivojlantirish turizm industriyasining o‘sishi va
muvaffaqiyati uchun muhim ahamiyatga ega. Chegaralar, transport, turar joy va boshqa
ob'ektlarga sarmoya kiritib, mamlakatlar ko'proq sayyohlarni jalb qilishi, ish o'rinlari yaratishi
va iqtisodiy o'sishni rag'batlantirishi mumkin. Shu bilan birga, mamlakatlar uchun
infratuzilmani rivojlantirishga barqaror va mas’uliyat bilan yondashish, turizm uzoq muddatda
mahalliy hamjamiyat va atrof-muhitga foyda keltirishini ta’minlash muhim ahamiyatga ega.
Rivojlanish va saqlash o'rtasidagi muvozanatni ta'minlash orqali mamlakatlar barcha
ishtirokchilarga foyda keltiradigan rivojlanayotgan va barqaror turizm sanoatini yaratishi
mumkin. Sayyohlik tajribasini oshiruvchi, iqtisodiy rivojlanishni rag‘batlantiradigan, madaniy
meros va tabiiy resurslarni asrab-avaylaydigan, turistlar xavfsizligi va xavfsizligini ta’minlovchi
infratuzilma loyihalariga sarmoya kiritish orqali mamlakatlar ko‘proq sayyohlarni jalb qilishi,
ish o‘rinlari yaratishi va iqtisodiy o‘sishni rag‘batlantirishi mumkin. Hukumatlar va xususiy
sektor manfaatdor tomonlari turizm industriyasining o‘sishi va barqarorligini uzoq muddatda
qo‘llab-quvvatlashi mumkin bo‘lgan barqaror va innovatsion turizm infratuzilmasiga sarmoya
kiritish uchun birgalikda ishlashlari zarur.
References:
1.
2.
O’zbekiston
Respublikasiga
turistik
maqsadlarga
kelgan
va
ketgan
shaxslar.25.01.2021.www.stat.uz
3.
Alimova M.T. Hududiy turizm bozorining rivojlanish xususiyatlari va tendensiyalari
(Samarqand viloyati misolida) // I.f.d. diss. – Samarqand: SamISI, 2017. 25-26-b.
4.
Arxipova V.F., Devizov A.S. Mintaqada infratuzilma sifatida turizmni rivojlantirishning 35
http://www.roman.by/r-78201.html
5.
Birjakov M.B. Turizmga kirish. - Sankt-Peterburg: Gerda nashriyoti, 2014
