75
QIMMATLI QOG’OZLAR VA QIMMATLI QOG’OZLARNING TAHLILLARI
Malikova O`g`iloy Abdurasul qizi
Toshkent davlat agrar universiteti “Buxgalteriya hisobi va tahlil” kafedrasi o’qituvchisi
https://doi.org/10.5281/zenodo.14744645
Respublikamiz qimmatli qog`ozlar bozori uzoq davrni qamrab olmasa-da, qisqa vaqt ichida
ko’plab turli qimmatli qog`ozlarning chiqarilishi amalga oshirildi va xususiyatlari qonunchilik bilan
belgilab qo’yildi. Izlanishlar shuni ko`rsatadiki, O`zbeiston Respublikasida chiqarilayotgan qimmatli
qog`ozlar boshqa mamlakatlardagi qimmatli qog’ozlardan ayrib jihatlari va o`ziga xosligi bilan jralib
turadi.
Respublikmiz mustaqilikka erishgandan boshlab to hozirgi kunga qadar bozor munosabatlarini
shakllantirishga hamda rivojlantirishga xizmat qiladigan keng oraliqli va aniq iqtisodiy islohotlar olib
borilmoqda.Bu jarayon jahon tajribasidan ma’lumki, samarali moliya bozorining hamda uning yuragi
hisoblangan qimmatli qog’ozlar bozorining rivojlanishidir. Rivojlanayotgan qimmatli qog`ozlar bozori
mamlakat investitsiya hajmining oshishiga hamda iqtisodiy o’sishni jahon jahon darajasiga ko’tarishga
xizmat qiladi.
Qimmatli qog‘ozlar va qimmatli qog‘ozlar bozori aksiyadorlik jamiyatlarining faoliyatida muhim
ahamiyat kasb etadi. Ular korporativ moliyaviy boshqaruvning asosiy vositalaridan biri sifatida
nafaqat aksiyadorlik jamiyatlarining moliyaviy barqarorligini ta'minlashda, balki iqtisodiyotni
rivojlantirishda ham muhim rol o‘ynaydi.
Qimmatli qog‘ozlar aksiyadorlik jamiyatlari uchun kapitalni jalb qilishning eng muhim
manbalaridan biridir. Ular orqali kompaniyalar o‘z loyihalarini moliyalashtiradi, biznesni kengaytiradi
va innovatsiyalarni amalga oshiradi. Shuningdek, qimmatli qog‘ozlar bozorida operatsiyalar
aksiyadorlar va menejment o‘rtasidagi munosabatlarni uyg‘unlashtirishda, agentlik xarajatlarini
kamaytirishda muhim ahamiyatga ega. Ushbu operatsiyalar nafaqat korporativ boshqaruvni
optimallashtiradi, balki iqtisodiyotni barqarorlashtirishda ham xizmat qiladi.
Aksiyadorlik jamiyatlari tomonidan amalga oshiriladigan operatsiyalar turli xil qimmatli
qog‘ozlarni chiqarish va ulardan foydalanish bilan bog‘liqdir. Bu operatsiyalar aksiyalar, obligatsiyalar,
derivativlar va boshqa moliyaviy vositalar orqali amalga oshiriladi. Operatsiyalar ichki va tashqi
bozorda, birlamchi va ikkilamchi savdo maydonlarida o‘tkaziladi. Ularning har biri aksiyadorlik
jamiyatlari uchun kapital jalb qilish, likvidlikni oshirish va investitsion portfelni diversifikatsiya qilish
imkoniyatlarini ta’minlaydi. Tasniflash qimmatli qog‘ozlar bozoridagi harakatlarning murakkabligini
yaxshiroq tushunishga yordam beradi.
Fond bozorida aksiyadorlik jamiyatlari faoliyati iqtisodiyotning o‘sishiga sezilarli darajada hissa
qo‘shadi. Ular qimmatli qog‘ozlar vositasida investitsiyalarni jalb qilib, resurslarni samarali taqsimlash
imkonini yaratadi. Natijada ishlab chiqarish hajmining oshishi, yangi ish o‘rinlarining yaratilishi va
innovatsion faoliyatning rivojlanishi ta’minlanadi. Shu bilan birga, fond bozori davlat iqtisodiy
siyosatining muhim instrumenti sifatida xizmat qiladi, chunki u orqali iqtisodiyotdagi moliyaviy
barqarorlik va shaffoflikni ta’minlash mumkin.
Qimmatli qog‘ozlar va qimmatli qog‘ozlar bozori aksiyadorlik jamiyatlari faoliyatining ajralmas
qismidir. Ushbu vositalar korporativ moliyaviy boshqaruvni samarali tashkil etish, investitsiyalarni
jalb qilish va iqtisodiyotning uzluksiz o‘sishini ta’minlash imkonini beradi. Aksiyadorlik jamiyatlari
fond bozoridagi faoliyati orqali milliy iqtisodiyotga ijobiy ta’sir ko‘rsatib, iqtisodiy barqarorlik va
raqobatbardoshlikni oshirishga xizmat qiladi. Shu sababli, ushbu bozorni yanada rivojlantirish va
qimmatli qog‘ozlar operatsiyalarini takomillashtirish aksiyadorlik jamiyatlari faoliyatining
samaradorligini oshirish uchun muhim ahamiyat kasb etadi.
76
References:
1.
O`zbekiston Respublikasining 2015-yil 3-iyuldagi O`RQ-387-sonli “qimmatli qog`ozlar
bozori to`g`risida”gi Qonuni
2.
S. Elmirzayev “ Moliya bozori” darslik : IQTISOD-MOLIYA 2019
