84
KOʻK YASHIL SUV OʻTLARINING MARFALAGIK TUZILISHI, PIGMENTLARI,
VAKILLARI, AHAMIYATI VA KOʻPAYISHI
Abdurayimova Xurshida Zokirjon qizi
Andijon davlat pedagogika instituti
Biologiya yoʻnalishi talabasi
abduraimovaxurshida04@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.14514435
Annotatsiya:
Koʻk-yashil suv oʻtlari, ya'ni sianobakteriyalar, fotosintez qila oladigan
prokariot organizmlar boʻlib, suv ekotizimlarida muhim rol oʻynaydi. Ular ekologik
muvozanatni saqlash, azotni fiksatsiya qilish, hamda biotexnologiya va tibbiyotda qoʻllanilishi
bilan ahamiyatlidir. Ushbu maqolada sianobakteriyalarning morfologik tuzilishi, pigmentlari,
koʻpayishi, vakillari va ulardan foydalanish imkoniyatlari haqida batafsil maʼlumot beriladi.
Kalit soʻzlar:
Cyanobacteria, koʻk-yashil suv oʻtlari, fotosintez, azot fiksatsiyasi, ekologik
ahamiyat, pigmentlar, prokariotlar.
Аннотация:
Сине-зелёные водоросли, или цианобактерии, представляют собой
прокариотические организмы, способные к фотосинтезу, и играют важную роль в
водных экосистемах. Они важны для поддержания экологического равновесия,
фиксации азота, а также имеют применение в биотехнологии и медицине. В данной
статье подробно рассматриваются морфологическое строение, пигменты, размножение,
представители цианобактерий и возможности их использования.
Ключевые слова:
Cyanobacteria, сине-зелёные водоросли, фотосинтез, фиксация
азота, экологическая значимость, пигменты, прокариоты.
Abstract:
Cyanobacteria, also known as blue-green algae, are prokaryotic organisms
capable of photosynthesis and play an important role in aquatic ecosystems. They are essential
for maintaining ecological balance, nitrogen fixation, and have applications in biotechnology
and medicine. This article provides detailed information about the morphological structure,
pigments, reproduction, representatives of cyanobacteria, and their potential uses.
Keywords:
Cyanobacteria, blue-green algae, photosynthesis, nitrogen fixation, ecological
significance, pigments, prokaryotes.
Koʻk-yashil suv oʻtlari – prokariot hujayrali organizmlar boʻlib, suvda va nam tuproqda
yashaydi. Ular asosan fotosintez qilish orqali kislorod ishlab chiqaradi va azotli birikmalarni
fiksatsiya qilish qobiliyatiga ega. Koʻpincha sianobakteriyalarni suv havzalarining "gullashi"
bilan bogʻlashadi, bu esa ularning ekologik salohiyatini koʻrsatadi.
Koʻk-yashil suv oʻtlari – prokariot organizmlar boʻlib, oddiy hujayra tuzilishiga ega. Ular
shakllari va tuzilishiga qarab xilma-xillik ko‘rsatadi: bir hujayrali, kolonial yoki ipli (filamentli)
tuzilmada boʻlishi mumkin. Koʻk-yashil suv oʻtlarining hujayra shakli bir qancha turlarga ega:
Bir hujayrali shakl – Hujayralar alohida yoki shilliq moddadan iborat qoplama ostida yashaydi
(masalan, Chroococcus). Kolonial shakli – Koʻplab hujayralar bir-biri bilan bogʻlanib
koloniyalarni hosil qiladi (masalan, Microcystis). Filamentli shakl – Hujayralar ip shaklida
joylashadi (masalan, Oscillatoria, Anabaena). Koʻk-yashil suv oʻtlarining morfologik tuzilishi
ularga turli sharoitlarda yashash va hayot kechirish imkonini beradi. Ularning oddiy tuzilishi
fotosintez, azotni fiksatsiya qilish va ekologik muhitni saqlashda muhim rol oʻynaydi. Koʻk-
yashil suv oʻtlari pigmentlarining xilma-xilligi ularga turli ranglarni beradi va fotosintez
85
samaradorligini oshiradi. Xlorofill a – Asosiy fotosintetik pigment. Karotinoidlar – Himoya
pigmenti boʻlib, ortiqcha yorugʻlikdan himoya qiladi. Fikotsianin – Koʻk rangni beradi.
Fikoeritrin – Qizil rangni beradi.
Sianobakteriyalar asosan oddiy boʻlinish yoki fragmentatsiya yoʻli bilan koʻpayadi: Binar
boʻlinish: Hujayraning ikki qismga boʻlinishi. Gormogoniya: Iplar boʻlib boʻlinish. Eksosporalar
va endosporalar: Maxsus sharoitlarda yuzaga keluvchi chidamli tuzilmalar.
Koʻk-yashil suv oʻtlarining eng koʻzga koʻringan vakillari:
Anabaena
– Azotni fiksatsiya
qiladi.
Nostoc
– Simbiyotik hayot tarziga ega.
Spirulina
– Oziq-ovqat va bioqoʻshimchalar
manbai.
Microcystis
– Suv havzalarining gullashida ishtirok etadi.
Ekologik rol – Kislorod ishlab chiqaruvchi asosiy organizmlardan biri. Azotni fiksatsiya
qilish orqali tuproq unumdorligini oshiradi. Oziq-ovqat va tibbiyotda qoʻllanilishi – Spirulina
kabi vakillari oziq-ovqat sifatida ishlatiladi. Biologik faol modda sifatida dorivor preparatlar
ishlab chiqariladi. Biotexnologiyada – Biogaz va bioyoqilgʻi ishlab chiqarish. Atrof-muhitni
tozalashda yordam beradi. Salbiy taʼsiri – Suv havzalarining gullashiga sabab boʻlib, ekotizimga
zarar yetkazishi mumkin.
Koʻk-yashil suv oʻtlari tabiiy ekotizimlarning ajralmas qismi boʻlib, ularning ahamiyati
faqat ekologik rol bilan cheklanib qolmay, balki biotexnologik va tibbiyot sohalarida ham
namoyon boʻladi. Ammo ularning haddan tashqari koʻpayishi ekotizimlar uchun xavf tugʻdirishi
mumkin, shuning uchun ulardan samarali va nazoratli foydalanish zarur.
References:
1.
BOTANIKA: TUBAN 0‘SIMLIKLAR Sh.TOJIBOYEV, N.NARALIEVA Namangan nashriyot—
2016
2.
Muzaffarov A. M. Algologiya: Oliy oʻquv yurtlari uchun darslik. Toshkent, 2005.
3.
Lobban C. S., Harrison P. J. The Biology of Seaweeds. University of California Press, 1994.
4.
Rasulov G. D. Oʻsimliklar ekologiyasi. Toshkent, 2010.
5.
Belayev, A. P. (1987). “Suv oʻtlarining biologiyasi va amaliyotdagi ahamiyati”. Leningrad.
6.
Chapman, V. J. (1976). “Suv oʻtlarining ekologik rolini oʻrganish”. Elsevier.
