Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 5
49
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
OSTEOGISTOGENEZ
Bobomurodova A.U, Xamrayev R.R
Termiz iqtisodiyot va servis universiteti, Termiz sh, Farovon massivi
Annotatsiya
Ushbu ilmiy maqolamda osteogistogenez jarayonining bialogik, molekulyar va
klinik asoslari chuqur tahlil qilingan. Embriologik bosqichlari, osteotsitlar va
osteoklastlar faoliyati, gormonlar ta’siri, suyaklarning o’sishi va yangilanishi, ushbu
jarayonlar bilan bog’liq patalogiyalar yoritib berilgan.
Kalit so’zlar:
Osteogistogenez, jarayonning boshqarilishi, embriologik bosqichlar,
suyaklarning o’sishi va regeneratsiyasi, patalogik jarayonlar.
OSTEOHISTOGENESIS
Bobomurodova A.U
Khamrayev R.R
Termiz University of Economics and Servise, Termiz city, Farovon massif
Abstract
In this scientific article, the biological, molecular, and clinical bases of the
osteohistogenesis process are thoroughly analyzed. The embryological stages, the
activities of osteocytes and osteoclasts, the influence of hormones, the growth and
renewal of bones, as well as the pathologies associated with these processes are
covered.
Kalit so’zlar
: Osteohistogenesis, regulation of the process, embryological stages, bone
growth and regeneration, pathological processes.
ОСТЕОГИСТОГЕНЕЗ
Бобомуродова А.У
Хамраев Р.Р
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 5
50
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
Термезский университет экономики и сервиса, г. Термез, Фаровонский массив
43 Б-уй, И-Е-mail:_74@rambler.ru
Абстрактный
В данной научной статье подробно проанализированы биологические,
молекулярные и клинические основы процесса остеогистогенеза. Рассмотрены
эмбриологические этапы, деятельность остеоцитов и остеокластов, влияние
гормонов, рост и обновление костей, а также патологии, связанные с этими
процессами.
Ключевые слова
: Остеогистогенез, регуляция процесса, эмбриологические
этапы, рост и регенерация костей ткани, патологические процессы.
Kirish
Osteogistogenez – bu suyak to’qimasining vujudga kelishi va rivojlanish
jarayoni bo’lib, embriogenezdan to umr uxirigacha davom etadi. Bu jarayon
organizmning mexanik tayanchi – skelet sistemasi rivojlanishining asosini tashkil
qiladi. Gistogenez – bu to’qimalarni tashkil etuvchi hujayralarning differensiyasi va
ixtisoslashuvi bo’lib, osteogenezni to’ldiradi. Suyak to’qimasi to’liq funksional holga
kelishi uchun gistogenez zarur. Suyaklar embriogenezda ikki xil yo’l bilan rivojlanadi:
1
.Membranali (desmal) osteogenez - bunda mezenximal to’qimada differensiyalangan
osteoblastlar suyak matritsasini (osteoid) ishlab chiqaradi. Osteoid minerallashib
suyakka aylanadi. Suyak nurlari (trabekulalar) hosil bo’ladi. Hamda jarayon oxirida
yuz suyaklari va bosh miya qutisini hosil qiluvchi suyaklar hosil bo’ladi.
2
.Xondral (xushtak orqali) osteogenezda esa mezenximal to’qimadan xondrositlar
hosil bo’ladi. Xondrositlar giperplaziyasi va degeneratsiya kabi jarayonlardan so’ng
qon tomirlar kirishi kuzatiladi. Ikki bosqichli ossifikatsiya: Birlamchi ossifikatsiya –
diafizada (embrion davrda), ikkilamchi ossifikatsiya – epefizlarda (tug’ilgandan keyin)
jarayonlar kechadi.
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 5
51
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
Suyak to’qimasi turlari:
1
.Pufaksimon (gubchastaya) - epifizlarda joylashgan, suyuqlik
va metabolik almashinuv uchun mas’ul.
2
.Ixcham (kompakt) – diafizlarda, skeletga
mustahkamlik beradi. Suyak matriksi: Organik qism – kollagen tip (90%),
glikoproteinlar, proteoglikanlar. Noorganik qism – gidroksiapatit (Ca10(PO4)6(OH)2)
suyak qttiqlidini taminlaydi. Suyaklarning o’sishini ham ikkiga bo’lib o’rganishimiz
mumkin:
1
.Uzunlik bo’yicha o’sish – epifiz plastinkasi 5 zonadan iborat bo’lib;
tinimsiz hujayralar zonasi, proliferatsiya zonasi, gipertrofiya zonasi, kalsifikatsiya
zonasi, ossifikatsiya zonasi.
2
.Qalinlik bo’yicha o’sish – periost orqali osteoblastlar
faoliyati natijasida. Remodeling – umr bo’yi davom etadi. Bunda osteoklastlar
suyaklarni parchalaydi, osteoblastlar yangi suyak to’qimasini hosil qiladi. Har 10 yilda
bir skelet to’liq yangilanadi.
Gormonlar va sitokinlar ham bu jarayonda o’ziga xos ahamiyatga ega. Gormonlardan:
paratgormon – osteoklastlarni faollashtiradi, kalsiyni chiqaradi, kalsitonin –
osteoklastlarni tormozlaydi, estrogen/testosterone – osteoblastlarni faollashtirasdi,
vitamin D (kaltsiferol) – kalsiy so’rilishini kuchaytiradi. Sitokinlar va o’sish omillari:
BMP (Bone Morphogenic Protein) – osteoblast differensiyasiga
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 5
52
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
turtki beradi, RANK/RANKL/OPG tizimi – osteoklastlar differensiyasini nazorat
qiladi. Klinik ahamiyati: osteoporozi – suyak massasining kamayishi (estrogen
yetishmovchiligi, Yoshi ulg’ayganlarda), osteogenesis imperfacte – genetic kollagen
sintezi nuqsoni, Rak (osteosarcoma) – suyakning malign o’smasi, Suyak sinishi –
osteogenez jarayoni tiklanish orqali shifo topadi.
Xulosa
Osteogistogenez organizmda suyaklarning shakllanishi va ularni tashkil etuvchi
hujayralarning to’liq funksional holatga kelishini ifodalaydi. Bu jarayon bir vaqtning
o’zida genetic, biokimyoviy va fiziologik mexanizmlar tomonidan boshqariladi. U
hayot davomida davom etadi va har qanday buzilish – organizmning mexanik tayanchi
va metabolic muvozanatning izdan chiqishiga olib kelishi mumkin. Tibbiyot fanlari
uchun osteogenezni chuqur o’rganish jarrohlik, endokrinologiya va reabilitatsiya
sohalarida muhim ahamiyatga ega.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.Ross M.H., Pawlina W. Histalogy: A Text and Atlas – with Correlated Call and
Molecular Biology. Wolters Kluwer, 2016.
2.Young B., O’Dowd G., Woodford P. Wheater’s Functional Histology: A Text and
Colour Atlas. Elsevier, 2013. – Gistalogik tuzilma va funktsiyalar bo’yicha eng ko’p
foydalanilgan atlaslardan biri.
3.Mascher A.L. Jonqueira’s Basic Histology: Text and Atlas, McGraw-Hill Education,
2018. – Suyak to’qimasi va osteogenez jarayoni haqida batafsil ma’lumotlar mavjud.
4.Moore K.L., Persaud T.V.N., Torchia M.G. The Developing Human: Clinically
Oriented Embrology. Elsevier, 2019. – Embrologiya va suyaklarning shakllanishi
haqida.
5.Standring S. (Ed.) Gray’s Anatomy: The Anatomical Basis of Clinical Practice.
Elseviar,2016. – Anatomik asos va osteologik tizimga oid keng qamrovli malumot.
6.Marieb E.N., Hoehn K. Human Anatomy & Physiology. Pearson, 2018. –
suyaklarning fiziologioyasi, ularning o’sishi va nazorati haqida umumiy manba.
7.Canalis E., McCarthy T.L. Regulation of Bone Formation and Resorption by
Cytokines and Growth Factors. Clinics in Surgery. 2010;2(4):191-198. – Sitokinlar va
o’siah omillarining osteogistogenezdagi roli haqida limit maqola.
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 5
53
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
8.Karsenty G., Wagner E.F. Revisiting the Role of Osteoblasts in the Control of bone
Remodeling. Cell Stem Cell. 2002;7(4):309-318. – Molekular mexanizmlar va genetic
nazorat bo’yicha maqola.
9.WHO Scientific Group on the Assessment of Osteoporosis at Primary Health Care
Level. Summary Meeting Report. WHO, 2004. – suyak sog’lig’i va osteoparoz bilan
bog’liq global taqvsiyalar.
10.Tibbiyot institute o’quv qo’llanmalari va electron resurslar – “Davolash ishi”
yo’nalishi uchun mo’ljallangan gistalogiya, anatomiya ba embrologiya bo’yicha
o’zbekcha resurslar.
