Acumen:
International Journal of Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 1, Issue 5
408
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
PIYELONEFRIT KASALLIGINING KELIB CHIQISH SABABLARI VA
ZAMONAVIY DIAGNOSTIKA USULLARI
Choriyeva. N. M, Umirqulova F.A
Termiz iqtisodiyot va servis universiteti, Termiz sh., Farovon massivi
Annotatsiya.
Ushbu maqolada piyelonefrit kasalligining kelib chiqish sabablari,
patogenezi, xavf omillari va uning zamonaviy diagnostika usullari haqida ma'lumot
beriladi. Piyelonefrit buyraklar va siydik yo‘llarining infektsiyalari bilan bog‘liq
yallig‘lanishli kasallik bo‘lib, erta aniqlash va davolashda zamonaviy tahlil
usullarining o‘rni muhim sanaladi.
Kalit so‘zlar:
piyelonefrit, buyrak, infektsiya, diagnostik usullari.
CAUSES OF PYELONEPHRITIS AND MODERN DIAGNOSTIC METHODS
Choriyeva. N. M.
Termiz University of Economics and Service, Termiz city, Farovon massif 43B-
house, e-mail:
esadir_74@rambler.ru
Abstract
. This article provides information about the causes, pathogenesis, risk
factors, and modern diagnostic methods of pyelonephritis. Pyelonephritis is an
inflammatory disease associated with infections of the kidneys and urinary tract, where
modern analysis methods play a crucial role in early detection and treatment.
Keywords:
pyelonephritis, kidney, infection, diagnostic methods.
ПРИЧИНЫ ВОЗНИКНОВЕНИЯ ПИЕЛОНЕФРИТА И СОВРЕМЕННЫЕ
МЕТОДЫ ДИАГНОСТИКИ
Чориева Н. М.
Термезский университет экономики и сервиса, г. Термез, массив Фаровон,
дом 43B, e-mail: esadir_74@rambler.ru
Аннотация.
В данной статье представлена информация о причинах, патогенезе,
факторах риска и современных методах диагностики пиелонефрита.
Пиелонефрит — это воспалительное заболевание, связанное с инфекциями почек
и мочевыводящих путей, где современные методы анализа играют важную роль
в раннем выявлении и лечении.
Ключевые слова:
пиелонефрит, почка, инфекция, методы диагностики
Acumen:
International Journal of Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 1, Issue 5
409
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
KIRISH
Piyelonefrit buyrakning bakteriyalar keltirib chiqaradigan yuqumli kasalligi bo‘lib,
kosacha-qovoq tizimi (siydik uchun rezervuar) va buyrak to‘qimasiga (parenximaga)
ta’sir
qiladi.
Piyelonefritni
tashxislash
va
davolash
bilan
nefrolog
shug‘ullanadi.Tibbiyot va diagnostika sohasidagi rivojlanish tufayli buyrak
kasalliklari, ayniqsa, yallig‘lanishli holatlar - piyelonefritni erta aniqlash va samarali
davolash imkoniyati ortib bormoqda. Piyelonefrit, asosan, buyrak to‘qimalari va siydik
yo‘llariga mikroorganizmlar kirishi natijasida rivojlanadi. Bu maqolada kasallikning
paydo bo‘lish sabablari, xavf omillari va zamonaviy diagnostika yondashuvlari haqida
tushuncha beriladi.
PIYELONEFRIT KASALLIGINING KELIB CHIQISH SABABLARI
Piyelonefrit har qanday yoshda paydo bo‘lishi mumkin, lekin ko‘pincha ayollar siydik-
tanosil tizimining o‘ziga xos xususiyatlari tufayli qizlarda uchraydi.
Infeksiyalar quyidagi davrlarda ko‘proq uchraydi:
3 yilgacha;5 yoshdan 8 yoshgacha;11 yoshdan 16 yoshgacha.
Shuningdek, piyelonefrit ko‘pincha 18-30 yoshdagi ayollarda (menarxe, jinsiy
hayotning
boshlanishi,
homiladorlik tufayli) va 60
yoshdan
oshgan
erkaklarda
(ko‘pincha
prostatit
tufayli)
uchraydi.Kasallik
siydikning normal chiqib
ketishi izdan chiqqan
mahallarda
boshlanadi.
Ko‘pincha
siydik-tosh
kasalligi,
immunitet
buzilishlari, qandli diabet,
surunkali kasalliklar yoki
o‘tkir
sistitdan
keyin
paydo bo‘ladi.Homilador
ayollarda
piyelonefrit
gormonal
o‘zgarishlar
natijasida yuzaga kelishi
Acumen:
International Journal of Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 1, Issue 5
410
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
mumkin, bunda katta bachadon siydik chiqishini izdan chiqaradi.
Piyelonefrit odatda bakteriyalar tomonidan qo‘zg‘atiladi, ayniqsa, Escherichia coli
bakteriyasi buyrak va siydik yo‘llarining asosiy infeksion agenti hisoblanadi. Kasallik
quyidagi asosiy sabablarga ko‘ra rivojlanishi mumkin:
1. Infektsiya manbai - Infektsiya odatda siydik yo‘llari orqali yuqoriga ko‘tariladi va
buyrak to‘qimalariga yetib boradi. Immunitetning pasayishi, surunkali kasalliklar va
qovuq to‘liq bo‘shatilmasligi infeksiyaga zamin yaratadi.
2. Anatomik va fiziologik buzilishlar - Buyrak toshlari, prostata bezining kengayishi
yoki siydik yo‘llarining torayishi kabi holatlar siydik oqimini qiyinlashtiradi va
infektsiyaning tarqalishiga sabab bo‘lishi mumkin.
3. Gormonal o‘zgarishlar va homiladorlik - Homiladorlikda ayollarning siydik
chiqarish tizimida o‘zgarishlar yuzaga kelib, siydik oqimini sekinlashtirishi va
infektsiyaning yuqori qismga ko‘tarilishiga sabab bo‘lishi mumkin.
4. Immunitet tizimi zaiflashishi - Yoshi kattalarda, immuniteti zaif shaxslarda va
boshqa surunkali kasalliklardan aziyat chekayotgan bemorlarda piyelonefrit
rivojlanishi ehtimoli yuqori bo‘ladi.
ZAMONAVIY
DIAGNOSTIKA
USULLARI
Acumen:
International Journal of Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 1, Issue 5
411
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
Piyelonefritni erta aniqlash kasallikning og‘ir asoratlarini oldini olish uchun juda
muhimdir. Hozirgi vaqtda zamonaviy tibbiyotda piyelonefritni aniqlashda bir nechta
usullar qo‘llaniladi:
Piyelonefrit kasalligini aniqlash uchun zamonaviy tibbiyotda bir nechta diagnostika
usullari qo‘llaniladi. Ushbu usullar kasallikning turli bosqichlarini aniqlashda va
bemorning umumiy holatini baholashda yordam beradi. Quyida piyelonefritni
aniqlashda keng qo‘llaniladigan asosiy diagnostika usullari keltirilgan:
1. Klinik simptomlarni baholashPiyelonefritning asosiy klinik alomatlari yuqori
harorat, bel va qorin sohasidagi og‘riqlar, siydik chiqarishda og‘riq, tez-tez siydik
chiqarish, siydikning rang o‘zgarishi va umumiy charchoqni o‘z ichiga oladi. Shifokor
anamnez yig‘ish jarayonida bemordan simptomlar haqida batafsil ma’lumot oladi va
ularga asoslanib dastlabki tashxis qo‘yadi.
2. Siydik tahlili.Umumiy siydik tahlili: Siydikda bakteriyalar, oq qon hujayralari
(leykotsitlar), oqsil, va nitratlarning mavjudligi piyelonefritning yallig‘lanish
jarayonini ko‘rsatadi. Siydikning pH darajasi o‘zgarishi va pus (yiring) yoki qon
aralashmalari kabi o‘zgarishlar ham piyelonefritning belgisi bo‘lishi mumkin.Siydikni
mikroskopik tekshirish: Siydik namunalarini mikroskop orqali tahlil qilish leykotsitlar,
eritrotsitlar va bakteriyalarni ko‘rishga yordam beradi
3. Bakteriologik tahlil (kultura tahlili)Siydikdan olingan namuna bakteriologik
laboratoriyada o‘stiriladi va o‘sib chiqqan mikroorganizmlar aniqlanadi. Ushbu usul
piyelonefritga sababchi bakteriyalarni aniqlash va ularning antibiotiklarga
sezuvchanligini baholash imkonini beradi. Bu esa to‘g‘ri davolash uchun
antibiotiklarni tanlashda muhimdir
4. Qon tahliliUmumiy qon tahlili: Qon tahlilida leykotsitlar sonining oshishi
(leykotsitoz), eritrotsitlar cho‘kish tezligi (ESR)ning oshishi va C-reaktiv oqsil darajasi
yuqoriligi yallig‘lanish jarayonini ko‘rsatadi.Biokimyoviy tahlillar: Buyrak faoliyatini
baholash uchun qonda kreatinin, siydik kislotasi va qonda azot (BUN) darajasini
o‘lchash muhimdir. Bu ko‘rsatkichlar buyraklarning ishlash qobiliyatini baholashga
yordam beradi.
5. Ultrasonografiya (UZT)Buyraklarning ultratovush tekshiruvi buyraklarning shakli,
kattaligi va strukturasidagi o‘zgarishlarni aniqlashga imkon beradi. UZT yordami bilan
buyraklarda tosh, kista yoki yallig‘lanish o‘choqlari mavjudligi aniqlanadi. Bu,
ayniqsa, surunkali yoki qaytalanuvchi piyelonefritni aniqlashda juda samaralidir.
6. Kompyuter tomografiyasi (KT) yordamida buyraklarning to‘qimalari va
strukturaviy o‘zgarishlari batafsil baholanadi. KT tekshiruvi odatda murakkab holatlar
Acumen:
International Journal of Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 1, Issue 5
412
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
yoki yiringli absesslar yoki to‘siqlar mavjud bo‘lishi mumkin bo‘lgan hollarda amalga
oshiriladi. KT piyelonefrit va boshqa buyrak kasalliklarini farqlashda juda muhimdir.
7. Magnit-rezonans tomografiya (MRT) tasvirlash texnologiyasi orqali buyraklarning
yallig‘lanish jarayonlari va tarkibiy o‘zgarishlarini ko‘rsatadi. MRT tasvirlar
yordamida yallig‘lanishning tarqalishini aniqlash mumkin, bu esa kasallikni batafsilroq
baholash imkonini beradi. MRT, ayniqsa, kontrast moddalarga allergiyasi bo‘lgan
bemorlarda afzal ko‘riladi.
8. Radioizotop renografiyaBu usulda radioaktiv izotoplar yordamida buyraklarning
filtratsiya qobiliyati va ularning umumiy faoliyati baholanadi. Radioizotop
renografiya, asosan, buyraklarda qon aylanishining buzilishi yoki to‘siqlar
mavjudligini aniqlashda qo‘llaniladi.
9. Intravenoz pielografiya (IVP)Bu tekshiruv usulida kontrast modda tomirga
yuboriladi va rentgen yordamida buyraklarning strukturaviy o‘zgarishlari, siydik
yo‘llarining anatomiyasi va ularning o‘tkazuvchanligi baholanadi. Bu usul siydik
yo‘llarining to‘siqlarini yoki torayishini aniqlash uchun ishlatiladi.
XULOSA
Piyelonefrit buyrak va siydik yo‘llarini yallig‘lantiruvchi jiddiy infektsion
kasalliklardan biri bo‘lib, uni vaqtida aniqlash va to‘g‘ri davolash o‘ta muhimdir.
Piyelonefrit, asosan, bakteriyalar (ayniqsa, Escherichia coli) tomonidan qo‘zg‘atiladi
va asosan siydik yo‘llarida to‘siqlar yoki boshqa anatomik buzilishlar mavjud
bo‘lganda rivojlanadi. Kasallikning asosiy xavf omillari orasida immunitetning
zaifligi, anatomik o‘zgarishlar, gormonal o‘zgarishlar, va homiladorlik davri kabilar
kiradi.Kasallikni diagnostika qilish uchun zamonaviy tibbiyotda klinik simptomlarni
baholash, laboratoriya tahlillari (siydik va qon tahlillari), bakteriologik tahlil,
ultrasonografiya, kompyuter tomografiyasi va magnit-rezonans tomografiya kabi bir
nechta usullar qo‘llaniladi. Ushbu usullar piyelonefritni erta bosqichda aniqlash va
kasallikni samarali davolashda muhim ahamiyatga ega.Piyelonefritning erta
aniqlanishi va to‘g‘ri davolash usulining tanlanishi bemorni kasallikning asoratlaridan
saqlaydi va buyurak yetishmovchiligi kabi og‘ir holatlarning oldini oladi. Shuningdek,
piyelonefrit bilan kasallanishning oldini olish uchun gigiyena qoidalariga rioya qilish,
immunitetni mustahkamlash va boshqa xavf omillarini kamaytirish zarur. Shu sababli,
piyelonefritga oid bilimlarni kengaytirish va kasallikka qarshi chora-tadbirlarni
kuchaytirish bemorlarning salomatligini yaxshilashda muhim o‘rin tutadi.
Acumen:
International Journal of Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 1, Issue 5
413
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Shodiev Kh.K., Ahmedov K.R. Teri va tanosil kasalliklari. Toshkent: Tibbiyot
nashriyoti, 2010.
2. Turaev S. Nefrologiya asoslari. Toshkent: Tibbiyot nashriyoti, 2018.
3. Qodirov B. Ichki kasalliklar propedevtikasi. Toshkent: O‘zbekiston tibbiyot
akademiyasi nashriyoti, 2019.
4. Tursunov U., Ergashev Sh. Infeksion kasalliklar va ularning oldini olish. Toshkent:
Tibbiyot nashriyoti, 2021.
5. Ahmedov A., Sobirova N. O‘tkir va surunkali buyrak kasalliklari. Toshkent: Tibbiyot
nashriyoti, 2015.
6. Mamadaliyev R. Tibbiyotda zamonaviy diagnostika usullari. Toshkent: Ilm ziyo
nashriyoti, 2022.
