Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 3
48
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
VINO VA CHOY: ITALIYA VA TURKIY XALQLARNING MADANIYATI VA
MENTALITETI IFODASI
Keldiyorova Sevinch Jasur qizi
O’zbekiston davlat jahon tillari universiteti
2-kurs talabasi
Sevinchkeldiyorova2005@gmail.com
Annotatsiya
Mazkur maqolada Italiya va turkiy xalqlarning og‘zaki ijodida vino va choy
obrazlarining lingvokulturologik tahlili berilgan. Tadqiqot davomida ushbu
ichimliklarning nafaqat kundalik hayotdagi o‘rni, balki xalq mentaliteti, madaniyati va
qadriyat tizimiga ta’siri ochib beriladi. Vino va choy obrazlari orqali har ikkala
xalqning dunyoqarashi, mehmondo‘stlik an’analari, ijtimoiy muloqot uslubi va hayot
falsafasi yoritiladi.
Kalit so‘zlar:
lingvokulturologiya, Italiya, turkiy xalqlar, og‘zaki ijod, frazeologiya,
vino, choy, mentalitet, madaniy kod, qiyosiy tahlil.
WINE AND TEA: REFLECTION OF THE CULTURE AND MENTALITY OF
ITALIAN AND TURKIC PEOPLES
Abstact
This article presents a linguocultural analysis of the images of wine and tea in the
folklore of Italian and Turkic peoples. The study examines not only the role of these
beverages in everyday life, but also their influence on the national mentality, culture,
and value systems of both nations. Through the images of wine and tea, the worldview,
hospitality traditions, social communication styles, and life philosophy of both peoples
are revealed.
Key words:
linguoculture, Italy, Turkic peoples, folklore, phraseology, wine, tea,
mentality, cultural code, comparative analysis.
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 3
49
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
KIRISH
Italiya uzoq tarixga ega vino yurti bo‘lib, uning madaniy hayotida vino alohida o‘rin
tutadi. Bu ichimlik Italiyaning gastronomik madaniyatini shakllantirishda muhim rol
o‘ynagan. Vino italyan xalqining nafaqat kundalik hayotida, balki ularning xalq
og‘zaki ijodida ham o‘z aksini topgan. Xalq ertaklari, qo‘shiqlar va maqollarda vino
hayotiy quvonch, do‘stlik, mehmondo‘stlik va baxt timsoli sifatida talqin etiladi.
1
Vino obrazi faqatgina ichimlik doirasida qolib ketmay, italyan xalqining hayotga
bo‘lgan qarashi, qadriyatlari va estetik dunyoqarashini aks ettiruvchi
lingvokulturologik belgiga aylangan.
2
Vino orqali bayram, farovonlik, samimiyat va
insoniy munosabatlarga beriladigan yuksak e’tibor ifoda etiladi.
Xuddi shunday, turkiy xalqlarning og‘zaki ijodida choy va sharbat kabi ichimliklar
alohida o‘rin tutadi. Choy turkiy xalqlarning nafaqat iste’mol madaniyatida, balki
xalqning turmush tarzi va ijtimoiy munosabatlarini shakllantirishda muhim ahamiyat
kasb etadi. Choy samimiyat, mehmondo‘stlik va halollik timsoli sifatida xalq
donoligida mustahkam o‘rin egallagan.
3
Xalq maqollari, qo‘shiqlari va ertaklarida
choy obrazi orqali mehmonni ardoqlash, do‘stlik rishtalarini mustahkamlash kabi
qadriyatlar ifoda etiladi.
Italiya va turkiy xalqlarning og‘zaki ijodida ichimliklar bilan bog‘liq leksik birliklar va
frazeologik vositalar xalq hayoti va madaniyati bilan uzviy bog‘liq bo‘lib, bu so‘z
boyligining lingvokulturologik jihatlarini o‘rganish bugungi kunda alohida dolzarb
ahamiyat kasb etadi.
4
Tadqiqotning dolzarbligi shundaki, globalizatsiya jarayonida har bir xalqning madaniy
kodlarini saqlab qolish, ularni lingvistik vositalar orqali o‘rganish nafaqat tilshunoslik,
balki madaniyatshunoslik va sotsiologiya fanlari uchun ham muhimdir. Italiya va
turkiy xalqlarning ichimliklar bilan bog‘liq og‘zaki ijod namunalari qiyosiy tahlili
1
Calvino, I. (1956). Fiabe Italiane. Giulio Einaudi Editore
2
Garibaldi, R. (2017). In viaggio per cibo e vino.
Esperienze creative a confronto
,
2
.
3
Abdurahmonov, A. (2006). Turkiy xalqlar og‘zaki ijodi: Eng qadimdan islomgacha bo‘lgan davr. Samarqand: Alisher Navoiy
nomidagi Samarqand davlat universiteti.
4
Ничипорчик, Е. В. (2012). Здоровье как ценность в паремиологической картине мира (на материале русских и
итальянских пословиц и поговорок).
Проблемы истории, филологии, культуры
, (3 (37)), 218-231.
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 3
50
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
orqali har ikkala xalqning mentaliteti, qadriyat tizimi va dunyoqarashi yanada teran
ochib beriladi.
METODOLOGIYA
Tadqiqotda quyidagi usullar va yondashuvlar qo‘llanildi:
➢
Leksik-semantik tahlil
Vino va choy bilan bog‘liq atamalar lug‘aviy va semantik jihatdan o‘rganilib, ularning
asosiy va qo‘shimcha ma’nolari, shuningdek, kontekstga qarab ma’no o‘zgarishlari
tahlil qilindi.
➢
Lingvokulturologik yondashuv
Leksik birliklarning milliy mentalitet va xalq ongidagi ramziy yuklamasi
lingvokulturologik yondashuv asosida tahlil qilindi. Bu usul orqali ichimliklar obrazi
orqali xalqning hayot falsafasi va qadriyat tizimi ochib berildi.
➢
Frazeologik tahlil
Xalq maqollari, qo‘shiqlari va ertaklarida uchraydigan frazeologizmlar va doimiy
iboralar funksional-semantik nuqtai nazardan o‘rganildi.
➢
Qiyosiy tahlil
Italiya va turkiy xalqlarning og‘zaki ijodi namunalari qiyosiy tahlil qilinib, ularning
umumiylik va farqli jihatlari aniqlandi.
NATIJALAR
Tadqiqot davomida Italiya va turkiy xalqlarning og‘zaki ijodida uchraydigan
ichimliklar bilan bog‘liq leksik birliklar, frazeologik vositalar va metaforalar
lingvokulturologik yondashuv asosida tahlil qilindi. Olingan natijalar shuni
ko‘rsatadiki, har ikkala xalq uchun ham ichimliklar faqatgina iste’mol mahsuloti emas,
balki xalqning dunyoqarashi, hayotga munosabati va milliy mentalitetining o‘ziga xos
ifodasi sifatida alohida o‘rin tutadi.
Italiya xalq og‘zaki ijodida vino obrazi alohida estetik va madaniy ahamiyatga ega
bo‘lib, u hayotiy zavq, baxt, bayram va do‘stlik belgisi sifatida namoyon bo‘ladi. Vino
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 3
51
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
bilan bog‘liq maqollar, ertaklar va qo‘shiqlarda ushbu ichimlik orqali xalqning hayot
falsafasi, quvonch va mehmondo‘stlikka bo‘lgan munosabati ifodalangan.
5
Masalan,
“Buon vino fa buon sangue”
(Yaxshi vino yaxshi qon qiladi) kabi maqollar orqali vino
shunchaki ichimlik emas, balki sog‘lom turmush va hayotiy farovonlik belgisi sifatida
talqin qilingan.
6
Frazeologik tizim tahlili shuni ko‘rsatdiki, Italiya og‘zaki ijodida vino ko‘pincha
hayotiy tajriba va vaqt o‘tishi bilan ortib boradigan boylik belgisi sifatida ham talqin
etiladi.
7
Bu holat
“Essere come un vino invecchiato bene”
(Vino kabi vaqt o‘tishi bilan
yaxshilanish) kabi iboralarda yaqqol aks etadi.
Turkiy xalqlarning og‘zaki ijodida esa choy obrazi yetakchi o‘rin tutadi. Choy nafaqat
ichimlik, balki samimiylik va halollik timsoli sifatida aks etgan . Choy bilan bog‘liq
maqollar va frazeologizmlar turkiy xalqlarning mehmonni izzatlash, do‘stona
munosabatlarni qadrlash, ochiqlik va soddalikni e’zozlash kabi milliy fazilatlarini
ifodalaydi.
8
Qiyosiy tahlil natijalariga ko‘ra, har ikkala xalq og‘zaki ijodida ichimliklar bilan
bog‘liq obrazlar milliy madaniyatning ajralmas qismi bo‘lib, ularning tilda aks etishi
xalqning tarixiy tajribasi va ijtimoiy hayot tarzini yoritib beradi.
Xulosa qilib aytganda, har ikkala xalqda ham ichimliklar bilan bog‘liq leksik birliklar
va frazeologizmlar nafaqat turmush tarzining ajralmas qismi, balki milliy o‘ziga
xoslikni saqlab qoluvchi lingvokulturologik kod sifatida muhim ahamiyatga ega ekani
aniqlandi.
MUHOKAMA
Tadqiqot davomida olingan natijalar shuni ko‘rsatadiki, har ikkala xalq — Italiya va
turkiy xalqlar — ichimliklarga nafaqat moddiy iste’mol mahsuloti sifatida qaragan,
balki ularni xalq hayoti, tarixiy tajribasi va ijtimoiy qadriyatlarini o‘zida aks ettiruvchi
5
Garibaldi, R. (2017). In viaggio per cibo e vino.
Esperienze creative a confronto
,
2
.
6
Ничипорчик, Е. В. (2012). Здоровье как ценность в паремиологической картине мира (на материале русских и
итальянских пословиц и поговорок).
Проблемы истории, филологии, культуры
, (3 (37)), 218-231.
7
Keldiyorova, S. J. (2025).
ГАСТРОНОМИЧЕСКИЕ МЕТАФОРЫ И ИДИОМЫ В ИТАЛЬЯНСКОМ ЯЗЫКЕ.
American Journal of Advanced Scientific Research
, 2(10), 246-251.
8
Abdurahmonov, A. (2006). Turkiy xalqlar og‘zaki ijodi: Eng qadimdan islomgacha bo‘lgan davr. Samarqand: Alisher Navoiy
nomidagi Samarqand davlat universiteti.
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 3
52
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
madaniy kod darajasiga ko‘targan. Bu jarayon uzoq tarixiy taraqqiyot davomida
shakllangan bo‘lib, lingvokulturologik merosning uzviy qismi sifatida xalq og‘zaki
ijodi orqali avloddan-avlodga yetib kelgan.
Italiya xalq og‘zaki ijodida vino hayotiy zavq, marosimiy bayramlar, do‘stlik va ochiq
muloqot ramzi sifatida gavdalantirilgan. Ayniqsa, vino va sog‘liq o‘rtasidagi bevosita
bog‘liqlikni ifodalovchi maqollar xalq tajribasi va dunyoqarashini ifodalovchi yorqin
vositalardan biridir. Bu kabi obrazlar italyan xalqining estetik dunyoqarashi va hayotga
zavq bilan yondashuvini ko‘rsatadi.
9
Turkiy xalqlarda esa choy va u bilan bog‘liq lingvokulturologik birliklar xalq hayoti
va madaniy tafakkurining ajralmas qismi hisoblanadi. Choy nafaqat uy bekasi
mehmondo‘stligini namoyon qiluvchi ichimlik, balki do‘stlik rishtalarini
mustahkamlovchi ijtimoiy vosita sifatida ham e’tirof etiladi . Choy bilan bog‘liq
ertaklar orqali halollik va samimiyat kabi qadriyatlar kodlangan.
Turkiy xalqlarda choy obrazlari ko‘proq ijtimoiy muloqot va do‘stona munosabat
bilan bog‘liqdir. Masalan,
“Choyning so‘ngini do‘stingga ber”
.
10
Bu turkiy xalqlarning
mehmondo‘stlikka asoslangan mentalitetini aks ettiradi.
Zamonaviy jarayonda Italiyada vino obrazlari nafaqat folklorda, balki gastronomik
turizm, reklama va ommaviy madaniyat vositasiga aylangan. Bu jarayon milliy brend
yaratish va italyancha turmush tarzi — dolce vita konsepsiyasini ilgari surishda muhim
rol o‘ynamoqda. Shunday qilib, vino italyan identifikatoriga aylangan va milliy leksik
fondning asosiy qatlami sifatida mustahkamlangan.
Turkiy xalqlarda esa choy bilan bog‘liq obrazlar ko‘proq an’anaviy nutqiy birliklar
sifatida saqlanib qolgan. Choy obrazining globallashuvi kuchli emas, biroq u milliy
madaniy kod sifatida o‘z ahamiyatini yo‘qotmagan.
XULOSA
Italiya va turkiy xalqlarning og‘zaki ijodida ichimliklar bilan bog‘liq leksik birliklar va
frazeologik tizimlar har ikkala xalqning madaniy merosi, hayotiy falsafasi va ijtimoiy
qadriyatlarini o‘zida aks ettiruvchi lingvokulturologik fenomen sifatida shakllangan.
9
Ничипорчик, Е. В. (2012). Здоровье как ценность в паремиологической картине мира (на материале русских и
итальянских пословиц и поговорок).
Проблемы истории, филологии, культуры
, (3 (37)), 218-231.
10
https://myfarzand.uz/maqollar-choy.html
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 3
53
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
Italiya xalq og‘zaki ijodida vino hayot zavqi, bayram va madaniy boylik timsoli bo‘lib,
shaxsiy kamolot va yetuklik belgisi sifatida ham talqin etiladi. Vino obrazi milliy
gastronomiya, turizm va brending jarayonlari orqali zamonaviy kommunikativ
makonda ham faol yashashda davom etmoqda.
Turkiy xalqlarning og‘zaki ijodida esa choy samimiyat, mehmondo‘stlik va ijtimoiy
yaqinlik belgisi sifatida alohida o‘rin tutadi. Choy bilan bog‘liq frazeologizmlar va
maqollar xalq donoligi hamda an’anaviy qadriyatlarning saqlanib qolishida muhim rol
o‘ynaydi.
Ushbu tadqiqot natijalari lingvokulturologiya, folklorshunoslik va madaniyatshunoslik
fanlari uchun ilmiy va amaliy ahamiyatga ega. Qolaversa, milliy identifikatsiya
jarayonlarini chuqurroq anglash va xalq donoligini saqlab qolishda muhim vosita
bo‘lib xizmat qiladi.
ADABIYOTLAR RO‘YXATI
1.
Calvino, I. (1956). Fiabe Italiane. Giulio Einaudi Editore
2.
Garibaldi, R. (2017). In viaggio per cibo e vino.
Esperienze creative a
confronto
,
2
.
3.
Bastianich, J., & Lynch, D. (2012).
Vino Italiano: The Regional Wines of Italy
.
Clarkson Potter.
4.
Ничипорчик, Е. В. (2012). Здоровье как ценность в паремиологической
картине мира (на материале русских и итальянских пословиц и
поговорок).
Проблемы истории, филологии, культуры
, (3 (37)), 218-231.
5.
Abdurahmonov, A. (2006). Turkiy xalqlar og‘zaki ijodi: Eng qadimdan
islomgacha bo‘lgan davr. Samarqand: Alisher Navoiy nomidagi Samarqand
davlat universiteti.
6.
Keldiyorova, S. (2024). ITALYAN TILIDA GASTRONOMIYAGA OID
MAQOLLARNING ETIMOLOGIK TAVSIFI.
O ‘zbekiston davlat jahon tillari
universiteti konferensiyalari
, 888-890.
7.
Keldiyorova, S. J. (2025).
ГАСТРОНОМИЧЕСКИЕ МЕТАФОРЫ И
ИДИОМЫ В ИТАЛЬЯНСКОМ ЯЗЫКЕ.
American Journal of Advanced
Scientific Research
, 2(10), 246-251.
8.
https://uzbekistan.travel/uz/o/ozbek-choy-marosimining-sirlari/
