ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
71
ZAMONAVIY XALQARO JURNALISTIKA TENDENSIYALARI
Nafisa Tursunova
O‘zJOKU “Xalqaro va audiovizual
jurnalistika” kafedrasi katta o‘qituvchisi
https://doi.org/10.5281/zenodo.14190193
Annotatsiya:
Ushbu maqolada zamonaviy xalqaro jurnalistikaning
tendensiyalari, muammo va vazifalari, bugungi kunda dolzarblik, ahamiyatlilik
darajasi borasida so‘z yuritiladi.
Kalit so‘zlar:
jurnalistika, tendensiya, axborotlashuv, multimedia, etika
ТЕНДЕНЦИИ СОВРЕМЕННОЙ МЕЖДУНАРОДНОЙ
ЖУРНАЛИСТИКИ
Нафиса Турсунова
старший преподаватель кафедры международный и аудиовизуальный
Журналистика
Аннотация:
В данной статье рассматриваются тенденции, проблемы и
задачи современной международной журналистики, степень актуальности,
значимости на сегодняшний день.
Ключевые
слова:
журналистика,
тренд,
информатизация,
мультимедиа, этика
Rivojlanayotgan va rivojlangan har qanday davlat bugun axborotga va uning
almashinuviga alohida jarayon sifatida qaramoqda. Chunki, XXI asr o‘z o‘rnida
“Axborot asri” hisoblanadi. Ya’ni, axborotlashuv, axborot muxofazasi, uning
almashinuviga e’tibor zamon talabidir.
Ommaviy axborot vositalari mohiyatan keng ommaning mafkurasi,
qiziqishlari, talab va istaklari bilan hisoblashadi, ularga moslashadi, o‘z
faoliyatlari yo‘nalishlarini belgilashda ana shu omillardan kelib chiqadi.
Mamlakatimiz Prezidenti Shavkat Mirziyoyev, «Hozir jurnalistlar ro‘y-rost
gapiryapti. Hamma kamchiliklarni ochib beryapti, oldingidek taqiqlar yo‘q.
Mumkin bo‘lgan va mumkin bo‘lmagan mavzular yo‘q. Albatta jurnalistlarning
ham saviyasi baland bo‘lishi kerak. Odamlarimizning ongini o‘zgartirish uchun
jurnalistlarning roli cheksiz bo‘ladi. Jurnalistika universitetini ochdik.
Oshkoralikni ta’minlash uchun professional jurnalistlarni tayyorlaymiz» deya
ta’kidlaganlaridek, bugun jurnalistika va jurnalistlar zimmasiga katta mas’uliyat
yuklatilgan. Ommaviy axborot vositalari insonning hayoti davomida unga hamroh
bo`ladi, kishilar onggiga har tomonlama kuchli ta’sir ko‘rsatadi. Shu boisdan inson
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
72
shaxsining shakllanishi ko‘p jihatdan OAV qanday g‘oyalarni qay yo‘sinda
tarqatishiga bog‘liq bo‘ladi.
Ommaviy axborot vositalari va kommunikatsiyalar faoliyatining jiddiy milliy
xususiyatlariga qaramay, jurnalistika rivojlanishining umumiy, global
tendensiyalari mavjud.
Jurnallar, gazetalar ishlab chiqarishdagi so‘nggi yutuqlar, radio va
televideniye faoliyati, texnologik, axborot-kommunikatsiya jarayonlarini
kompyuterlashtirish bizga yangi axborot jamiyatiga kirayotganimizni juda yuqori
ehtimollik bilan tasdiqlashga imkon beradi. Ushbu hodisa, birinchi navbatda,
aloqa texnologiyasi va elektronikadagi so‘nggi yutuqlar bilan bog‘liq.
Tomoshabinlar, tinglovchilar va o‘quvchilarga deyarli bir zumda ma’lumot
yetkazish millionlab odamlarni guvohlar va voqealar ishtirokchilariga
aylantirishga imkon beradi. Bundan tashqari, biz minglab kilometr uzoqlikda
sodir bo‘layotgan voqealarning beixtiyor ishtirokchisiga aylanamiz.
Hozirgi vaqtda ommaviy axborot vositalarining doimiy rivojlanishi va
takomillashtirilishi tufayli jurnalistika sohasida yangi muammolar paydo
bo'lmoqda.
Xalqaro jurnalistning kasbi eng obro‘li va talab qilinadigan kasblardan
biridir. Bugungi kunda bu kasb juda o‘zgarib bormoqda, chunki biz dunyoni
qiziqishlarimiz ob’ektivi orqali idrok eta boshlayapmiz. Ishonch bilan aytish
mumkinki, agar an’anaviy jurnalistika eng yuqori mahorat bo‘lsa, unda xalqaro
jurnalistika san’atdir.
Zamonaviy jurnalistika, xususan xalqaro jurnalistika axborot texnologiyalari
va globalizatsiya jarayonlari ta’sirida tez o‘zgarib bormoqda. Bugungi kunda,
xalqaro jurnalistika nafaqat ma’lumot tarqatish vositasi, balki ijtimoiy, siyosiy va
iqtisodiy jarayonlarga ta’sir ko‘rsatishning muhim omiliga aylangan.
Zamonaviy xalqaro jurnalistika global axborot muhitida muhim rol
o‘ynamoqda. Internet va raqamli texnologiyalarning taraqqiyoti bilan birga,
jurnalistikada yangi tendensiyalar paydo bo‘lmoqda.
Raqamli texnologiyalar jurnalistikani tubdan o‘zgartirdi. Internet, ijtimoiy
tarmoqlar va mobil qurilmalar orqali axborot tarqatish jarayonlari tezlashdi.
Jurnalistlar va axborot agentliklari o‘z materiallarini onlayn formatda tarqatishni
afzal ko‘rmoqda. Ushbu tendensiya nafaqat yangiliklarni tez yetkazish imkonini
beradi, balki auditoriyaga ham bevosita murojaat qilish imkoniyatini yaratadi.
Ijtimoiy tarmoqlar jahon axborot maydonida katta rol o‘ynay boshladi.
Twitter, Facebook, Instagram kabi platformalar orqali tezkor axborot tarqatish va
foydalanuvchilar bilan bevosita aloqada bo‘lish imkoniyati yaratildi. Biroq, bu
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
73
jarayonning salbiy tomonlari ham bor: yolg‘on va noaniq axborot tarqalishi, “fake
news” muammosi va ijtimoiy tarmoqlarda axborotni manipulyatsiya qilish
holatlari ko‘paymoqda. Zamonaviy jurnalistika ko‘plab multimedia elementlarini
o‘z ichiga oladi, masalan, video, audio va infografikalar. Interaktiv materiallar
foydalanuvchilarga yanada qiziqarli va samarali tajriba taqdim etadi. Bunday
yondashuv axborotning qabul qilinishini yaxshilaydi va auditoriya bilan aloqani
kuchaytiradi.
Hozirda zamonaviy xalqaro jurnalistika global muammolar, masalan, iqlim
o‘zgarishi, pandemiyalar, migratsiya va inson huquqlari kabi mavzularga e’tibor
qaratmoqda. Jurnalistlar bu muammolarni yoritishda xalqaro hamkorlikni
mustahkamlash, turli mamlakatlardan mutaxassislar va ekspertlar bilan fikr
almashish imkoniyatlaridan foydalanmoqdalar.
Zamonaviy jurnalistikada etika va mas’uliyat masalalari muhim ahamiyatga
ega. Axborot tarqatishda ishonchlilikni saqlash, manbalarni tasdiqlash va
xolislikni ta’minlash zarur. Jurnalistlar axborotning ta’sirini tushunishlari va o‘z
ishlarida axboriy mas’uliyatni his qilishlari kerak.
Xususan, zamonaviy xalqaro jurnalistika tendensiyalari bir qator muhim
o‘zgarishlarni o‘z ichiga oladi:
1.
Raqamli transformatsiya: internet va raqamli texnologiyalar
jurnalistikaning barcha jihatlarini o‘zgartiryapti. Onlayn platformalar, ijtimoiy
tarmoqlar va mobil ilovalar orqali ma'lumotlarni tarqatish tez va oson bo‘lib
qoldi.
2.
Ijtimoiy tarmoqlarning roli: jurnalistlar ijtimoiy tarmoqlardan
yangiliklarni tarqatish va auditoriya bilan aloqani o‘rnatish uchun
foydalanmoqda.
3.
Xalqaro hamkorlik: xalqaro jurnalistika ko‘pincha transmilliy
hamkorlikni talab qiladi. Jurnalistlar va media tashkilotlari o'rtasidagi
hamkorliklar orqali ma’lumotlarni yanada ishonchli va keng qamrovli taqdim
etish mumkin.
4.
Ma’lumotlar jurnalistikasi: ma’lumotlar asosida yangiliklar
tayyorlash usuli ommalashmoqda. Bu tendensiya tahlil qilish va faktlarni
tekshirishga katta e’tibor qaratadi.
5.
Auditoriya ishtiroki: o‘quvchilar va tomoshabinlar jurnalistik
jarayonda faol ishtirok etishda davom etmoqda. Ular o‘z fikrlarini bildirish,
yangiliklarni baholash va hatto yangiliklar yaratish jarayonida ishtirok etish
imkoniyatiga ega.
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
74
6.
Etika va mas’uliyat: jurnalistikaning ishonchliligi va obrosi muhim
ahamiyatga ega. Shuning uchun, etika va mas’uliyat masalalari har doim dolzarb
bo‘lib qoladi.
7.
Yangi formatlar va uslublar: multimediya va interaktiv jurnalistika
shakllari, masalan, video, podkastlar va infografikalar orqali yangiliklarni taqdim
etish uslublari oshmoqda.
8.
Global muammolarni yoritish: iqlim o‘zgarishi, inson huquqlari,
migratsiya va boshqa global muammolarga xalqaro jurnalistikada ko‘proq e’tibor
qaratilmoqda.
Ushbu tendensiyalar jurnalistikada qanday o‘zgarishlar ro‘y berayotganini
va jamoatchilik bilan aloqani qanday rivojlantirish mumkinligini ko‘rsatadi.
Bugungi kunda biz har bir daqiqada ijtimoiy, moliyaviy va texnikaviy
taraqqiyot yangiliklarining guvohiga aylanmoqdamiz. Kelajak qanday bo‘lishidan
qat’iy nazar bozor sharoitida ijtimoiy hayotda o‘z o‘rnini saqlab qolish OAV
faoliyatining asosiga aylangan.
Zamonaviy xalqaro jurnalistika o‘zgarishlar va yangi tendensiyalar bilan
to‘la. Raqamli texnologiyalar, ijtimoiy tarmoqlar va ijtimoiy mas’uliyat kabi
omillar jurnalistikaning kelajagini belgilamoqda. Jurnalistlar uchun eng muhim
vazifa, haqiqatni yoritish va axborotni ishonchli tarzda tarqatishdir. Shu bilan
birga, global muammolarni yoritish va madaniy o‘zaro ta’sirni kuchaytirish ham
zamonaviy jurnalistikaning muhim yo‘nalishlaridan biridir.
Zamonaviy xalqaro jurnalistika raqamli transformatsiya, ijtimoiy
tarmoqlarning ta’siri, yangi etika qoidalari va multi-media yondashuvlari kabi
ko‘plab tendensiyalar bilan rivojlanmoqda. Jurnalistlar, global va mahalliy
masalalarni yoritishda, ishonchli va adolatli axborot taqdim etishda o‘z rollarini
mustahkamlashlari zarur. Kelajakda jurnalistika sohasidagi o‘zgarishlar davom
etadi, ammo uning asosiy vazifasi - haqiqatni ochish va ijtimoiy adolatni
ta’minlash bo‘lib qoladi.
Фойдаланилган адабиётлар рўйхати:
1.
Мелюхин
И.С.
Информационное
общество.М.:МГУ,1999.С.7.
Стрельникова Е.А.Интерактивное вещание на региональном радио: на
примере Оренбургской области. Дисс. на сомск. уч. ст. кан. филол. наук. – М.,
2007
2.
Soydan, E. ve Alpaslan, N. (2014). ”Medyanın Doğal Afetlerdeki İşlevi”,
İstanbul Sosyal Bilimler Dergisi
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
75
3.
Сергеева
Н.,
Яковлева
В.
Иноязычное
профессионально-
ориентированное аудирование в системе профессионального образования:
современные средства и методы, Экатеринбург,2012
4.
Больц Н. Азбука медиа / пер. с нем. Л.Ионин, А.Черных. – М.: Европа,
2011.
