ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
157
СHAQALOQLAR PNEVMONIYASIDA BOSH MIYA
TO‘QIMALARIDAGI MORFOLOGIK O‘ZGARISHLAR.
B.X. Karimov
TTATF, “Patologik anatomiya va sud tibbiyoti” kafedrasi assistenti
https://doi.org/10.5281/zenodo.14748486
Annotatsiya:
Hozirgi kunda yangi tug‘ilgan chaqaloqlarda pnevmoniyaning
oqibatlari juda jiddiy, chunki o‘z vaqtida davolashning yetishmasligi o‘limga olib
keladi. Tibbiyotning hozirgi rivojlanish darajasida pnevmoniyadan bolalar o‘limi
yuqori ko‘rsatkichlarni tashkil qiladi. Pnevmoniya amaliy neonatologiyaning
asosiy muammolaridan biridir. Muddatiga yetib tug‘ilgan chaqaloqlar orasida
kasallanish taxminan 1% va erta tug‘ilgan chaqaloqlarda 10% gacha.
Tug‘ilgandan so‘ng darhol uzoq muddatli xona havosini almashitirish vaqtida
bo‘lgan chaqaloqlarda nozokomial pnevmoniyaning tarqalishi 40-45% gacha.
Pnevmoniya neonatal davrda o‘limning 25% gacha asosiy sababi yoki hissa
qo‘shuvchi omil hisoblanadi. Rossiya statistika ma’lumotlariga ko‘ra,
pnevmoniyadan chaqaloqlar o‘limi 7,5% ga yetadi. 2010 va 2014 yillar uchun
Rossiya federatsiyasi statistika ma’lumotlarini tahlil qilish natijalari keltirilgan
tug‘ma pnevmoniya tufayli o‘lik tug‘ilish va erta neonatal o‘lim haqida. 2014-
yilda tug‘ma pnevmoniya o‘lik tug‘ilganlarning 0,35 foizida va neonatal
o‘limlarning 8,34 foizida hayotning dastlabki 6 kunida o‘limning asosiy sababi
bo‘lishi aniqlangan . Pnevmoniya bolalarda juda keng tarqalgan yuqumli va
yallig‘lanish kasalligidir, ammo neonatal davrda pnevmoniya boshqa yosh
davrlariga qaraganda tezlikda rivojlanadi. Nafas olishning boshlanishi bolaning
bachadondan tashqari mavjudlikka moslashuvining eng muhim omillaridan
biridir. Bachadon ichi infektsiya va yallig‘lanish jarayonining rivojlanishi nafas
olish moslashuvi buzilishining yuqori chastotasining asosiy sabablaridandir.
Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (JSST) ma’lumotlariga ko‘ra, 5 yoshgacha
bo‘lgan bolalar o‘limining 16 foizi pnevmoniya bilan bog‘liq. 2015 yilda ushbu
kasallik butun dunyo bo‘ylab 920 136 bolaning hayotiga zomin bo‘ldi.
Kalit so‘zlar:
pnevmoniya, gipoksiya, morfologik o‘zgarishlar, bosh miya
Asosiy qism:
1. Etiopatogenetik omillar:
Gipoksiya:
Pneumoniya natijasida o‘pkadagi gaz almashinuvi buzilishi
sababli bosh miya neyronlari kislorod yetishmovchiligidan aziyat chekadi.
Intoksikatsiya:
Mikroorganizmlar ajratadigan toksinlar bosh miya qon-
tomirlariga zarar yetkazib, morfologik o‘zgarishlarga olib keladi.
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
158
Yallig‘lanish:
Sitokinlar
va
mediatorlar
chiqarilishi
mikrotsirkulyatsiyaning buzilishiga va bosh miya to‘qimalarida shish paydo
bo‘lishiga sabab bo‘ladi.
2. Bosh miya to‘qimalaridagi morfologik o‘zgarishlar:
Neyronlarning
ishemiyasi:
Kislorod
tanqisligi
neyronlarning
degeneratsiyasi va apoptoziga olib keladi.
Vaskulyar
o‘zgarishlar:
Kapillyarlarning
shikastlanishi
va
mikrogemorragiyalar kuzatiladi.
Shish:
Gipoksiya va intoksikatsiya fonida bosh miya to‘qimalarida
interstitsial suyuqlik yig‘ilishi.
Astrogliya faollashuvi:
Miya yallig‘lanish jarayonlariga javoban
astrositlar faollashadi, bu esa neyroinflammasiya jarayonlarini kuchaytiradi.
3. Klinik belgilari:
Gipersensitivlik yoki letargiya;
Mushaklar tonusining o‘zgarishi (gipotonus/gipertonus);
Boshni ortga tashlash va doimiy yig‘lash;
Neyrokonvulsiyalar (og‘ir hollarda).
4. Diagnostik yondashuv:
Neyrosonografiya: bosh miya strukturalarini baholash;
MRI/KT: ishemik va yallig‘lanish jarayonlarini aniqlash.
Laborator tahlillar: sitokinlar, yallig‘lanish biomarkerlarini aniqlash.
Xulosa:
Chaqaloqlar pnevmoniyasida bosh miya to‘qimalaridagi morfologik
o‘zgarishlar o‘lim va kasallikning og‘ir kechishiga sabab bo‘luvchi muhim
omildir. O‘z vaqtida diagnostika va terapevtik yondashuv bemorning hayotini
saqlab qolishda hal qiluvchi ahamiyatga ega. Pediatrlar va neonatologlar ushbu
patologik jarayonlarni chuqur tahlil qilishlari va ushbu bilimlardan klinik
amaliyotda foydalanishlari lozim.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
World Health Organization. "Neonatal and Perinatal Mortality: Country,
Regional and Global Estimates." Geneva: WHO, 2022.
2.
Volpe JJ. "Neurology of the Newborn." 6th Edition, Elsevier, 2017.
3.
Perlman JM. "Systemic Inflammatory Response and Brain Injury in
Neonates." Clinics in Perinatology, 2020.
4.
Ballabh P. "Intraventricular Hemorrhage in Premature Infants:
Mechanisms of Disease." Pediatric Research, 2017.
5.
Fanaroff AA, Martin RJ. "Neonatal-Perinatal Medicine: Diseases of the
Fetus and Infant." 10th Edition, Elsevier, 2019.
