Page 74
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF EDUCATION
AND INNOVATION
Volume 4, Issue 8,August 2025
www.in-academy.uz
INTERNET OF THINGS (LOT) VA AQILLIY QURILMALAR
Nurmatov Sardor Sidikovich
Qo‘qon universiteti
Raqamli texnologiylar va matematika kafedrasi
o‘qituvchisi
Aloqa uchun: nsardor976@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.16927386
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Qabul qilindi: 10-Avgust 2025 yil
Ma’qullandi: 15- Avgust 2025 yil
Nashr qilindi: 22- Avgust 2025 yil
Ushbu maqolada Internet of Things (IoT) tushunchasi,
uning asosiy tamoyillari va aqlli qurilmalar
hayotimizdagi o‘rni haqida fikr yuritiladi. Shuningdek,
IoT texnologiyasining iqtisodiyot, ta’lim, tibbiyot,
transport va kundalik turmushda qo‘llanilish
imkoniyatlari tahlil qilinadi. IoTning afzalliklari bilan
birga xavfsizlik muammolari, axborot himoyasi va
kelajakdagi rivojlanish istiqbollari ham yoritilgan.
Maqola IMRAT talablari asosida tuzilgan.
KEY WORDS
Internet of Things, IoT, aqlli
qurilmalar,
raqamli
texnologiyalar, axborot xavfsizligi..
So‘nggi yillarda raqamli texnologiyalarning jadal rivojlanishi natijasida Internet of
Things (IoT) tushunchasi keng qo‘llanila boshladi. IoT – bu internet orqali turli xil
qurilmalarni o‘zaro bog‘lash va ulardan to‘plangan ma’lumotlardan foydalanishni anglatadi.
Masalan, aqlli soatlar, aqlli uy jihozlari, aqlli avtomobillar, tibbiy asbob-uskunalar va boshqa
ko‘plab qurilmalar IoT tizimiga kiradi. Mazkur texnologiya insonlarning kundalik hayotini
yengillashtirish, samaradorlikni oshirish va yangi imkoniyatlar yaratishda muhim o‘rin tutadi.
Internet of Things (IoT) tushunchasi
Internet of Things (IoT) – bu turli xil qurilmalarni internet orqali bog‘lash va ular
o‘rtasida ma’lumot almashinuvini ta’minlash tizimidir. IoT qurilmalari sensorlar,
protsessorlar va dasturiy ta’minotlar yordamida ishlaydi. IoTning asosiy vazifasi – inson
aralashuvisiz qurilmalar o‘zaro hamkorlik qilishini ta’minlashdir.
Aqlli qurilmalar va ularning qo‘llanilishi
Aqlli qurilmalar IoT tizimining ajralmas qismidir. Ular foydalanuvchilarga qulaylik
yaratish, ma’lumot yig‘ish va tahlil qilish imkonini beradi. Misol uchun:
-Aqlli
uy
jihozlari
(chiroqlar,
termostatlar,
xavfsizlik
tizimlari);
-Aqlli sog‘liqni saqlash qurilmalari (aqlli soatlar, yurak urishini o‘lchovchi sensorlar);
-Aqlli
transport
vositalari
(avtopilot
tizimlari,
GPS
monitoring);
- Aqlli sanoat qurilmalari (robototexnika, avtomatlashtirilgan ishlab chiqarish).
IoTning afzalliklari
IoT texnologiyasining afzalliklari quyidagilardan iborat:
- Kundalik hayotni yengillashtiradi;
- Ishlab chiqarish samaradorligini oshiradi;
- Resurslardan oqilona foydalanishni ta’minlaydi;
Page 75
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF EDUCATION
AND INNOVATION
Volume 4, Issue 8,August 2025
www.in-academy.uz
- Masofadan boshqaruv imkoniyatini beradi;
- Innovatsion xizmatlar yaratadi.
IoTning muammolari va xavfsizlik masalalari
IoT texnologiyasining tez rivojlanishi bilan bir qatorda qator muammolar ham yuzaga
kelmoqda. Ularning eng asosiylari axborot xavfsizligi, maxfiylikni ta’minlash va ma’lumotlarni
himoya qilishdir. Aqlli qurilmalar orqali to‘plangan ma’lumotlar kiberhujumlar uchun nishon
bo‘lishi mumkin. Shuningdek, qurilmalar o‘rtasidagi moslik, standartlarning yo‘qligi va
energiya sarfi ham dolzarb muammolardan hisoblanadi.
IoTning rivojlanish istiqbollari
Kelajakda IoT texnologiyasi hayotimizning barcha sohalarida keng qo‘llanilishi
kutilmoqda. 5G tarmoqlarining joriy etilishi IoT qurilmalarining tezkor va samarali ishlashini
ta’minlaydi. Shuningdek, sun’iy intellekt bilan birgalikda IoT aqlli shaharlar, aqlli transport va
aqlli ishlab chiqarish tizimlarida keng imkoniyatlar yaratadi. Mutaxassislarning prognozlariga
ko‘ra, 2030-yilga borib dunyo bo‘yicha milliardlab aqlli qurilmalar faoliyat yuritadi.
Xulosa
Xulosa qilib aytganda, Internet of Things (IoT) va aqlli qurilmalar zamonaviy jamiyat
taraqqiyotining ajralmas qismiga aylanmoqda. Ular insonlarning kundalik hayotini
yengillashtirish, iqtisodiyotning turli sohalarida samaradorlikni oshirish va yangi
imkoniyatlar yaratishda muhim ahamiyatga ega. Biroq, IoT texnologiyalarini rivojlantirish
jarayonida xavfsizlik, standartlashtirish va energiya samaradorligi masalalariga jiddiy e’tibor
qaratilishi lozim.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Ashton, K. (2009). That ‘Internet of Things’ Thing. RFID Journal.
2. Gubbi, J., Buyya, R., Marusic, S., & Palaniswami, M. (2013). Internet of Things (IoT): A vision,
architectural elements, and future directions. Future Generation Computer Systems.
3. Vermesan, O., & Friess, P. (2014). Internet of Things – From Research and Innovation to
Market Deployment. River Publishers.
4. Al-Fuqaha, A., Guizani, M., Mohammadi, M., Aledhari, M., & Ayyash, M. (2015). Internet of
Things: A Survey on Enabling Technologies, Protocols, and Applications. IEEE
Communications Surveys & Tutorials.
5. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 'Raqamli O‘zbekiston – 2030' strategiyasi.
