49
ELEKTRON TIJORAT
“RAQAMLI IQTISODIYOT” ILMIY-ELEKTRON JURNALI | 8-SON
WWW.INFOCOM.UZ
ELEKTRON TIJORAT RIVOJLANISHIDAGI MUAMMOLI FAKTORLAR
Tuychiyev Shavkatjon Shokirali o‘g‘li
Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti tayanch doktoranti
tuychiyevs40@gmail.com
Annotatsiya:
Maqolada,
elektron tijorat korxonalar faoliyati va
iste’molchilarning xarid qilish usullarini inqilob qilib, misli ko‘rilmagan qulaylik va
global bozorga kirishni ta’minladi, lekin uning rivojlanishi qiyinchiliklardan xoli
emas, xususan jumladan texnologik, tartibga solish, ijtimoiy-iqtisodiy va madaniy
to‘siqlar. Ushbu to‘siqlarni bartaraf etish elektron tijoratning to‘liq imkoniyatlaridan
samarali foydalanishni maqsad qilgan biznes egalari va mamlakat iqtisodiyotiga katta
foyda keltiradi.
Kal
it soʻzlar:
E-tijorat, e-marketing, elektron biznes, infratuzilma,
kiberxavfsizlik tahdidlari, texnologik savodxonlik.
ПРОБЛЕМНЫЕ ФАКТОРЫ РАЗВИТИЕ ЭЛЕКТРОННОЙ ТОРГОВЛИ
Тўйчиев Шавкатжон Шокирали угли
Базовый докторант Ташкентский Государственный Экономический
Университет
tuychiyevs40@gmail.com
Аннотация:
Электронная коммерция произвела революцию в работе
предприятий
и
совершении
покупок
потребителями,
обеспечив
беспрецедентное удобство и доступ к глобальным рынкам, но ее развитие не
лишено проблем, включая технологические, нормативные, социально
-
экономические и культурные барьеры. Устранение этих барьеров принесет
большую пользу владельцам бизнеса и экономике страны, поскольку они
стремятся эффективно использовать весь потенциал электронной коммерции.
Ключевые слова:
Электронная коммерция, электронный маркетинг,
электронный
бизнес,
инфраструктура,
угрозы
кибербезопасности,
технологическая грамотность.
PROBLEMS OF FACTORS THE DEVELOPMENT OF E-COMMERCE
Tuychiyev Shavkatjon Shokirali ugli
50
ELEKTRON TIJORAT
“RAQAMLI IQTISODIYOT” ILMIY-ELEKTRON JURNALI | 8-SON
WWW.INFOCOM.UZ
Basic doctoral student of Tashkent state university of economics
tuychiyevs40@gmail.com
Abstract:
E-commerce has revolutionized the way businesses operate and
consumers shop, providing unprecedented convenience and access to global markets,
but its development is not without challenges, including technological, regulatory,
socio-economic and cultural barriers. Removing these barriers will greatly benefit
business owners and the country's economy as they seek to effectively harness the
full potential of e-commerce.
Keywords:
E-commerce, e-marketing, e-business, infrastructure, cyber
security threats, technological literacy.
KIRISH
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining Qarori, 14.05.2018 yildagi PQ-3724-
son zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini joriy etish bo‘yicha
amalga oshirilayotgan chora-tadbirlar iqtisodiyot tarmoqlarini raqamlashtirishda, shu
jumladan elektron tijoratni rivojlantirishda muayyan natijalarga erishish imkonini
berdi.
Shunga qaramay, mamlakatda elektron tijoratning to‘laqonli bozorini
yaratishga, tovarlar (xizmatlar) ishlab chiqaruvchi mahalliy korxonalarning tashqi
bozorlarga chiqishiga to‘siq bo‘layotgan qator muammo va kamchiliklar saqlanib
qolmoqda. Xususan:
- birinchidan, elektron tijorat sohasidagi munosabatlarni huquqiy tartibga
solishning amaldagi tizimi soha taraqqiyotining jadal sur’atlardagi o‘zgarishlariga
mos kelmaydi va o‘z navbatida aholi keng qatlami va tadbirkorlik subyektlari uchun
elektron tijoratdan foydalanish imkonini ta’minlamaydi;
- ikkinchidan, mahalliy tadbirkorlik subyektlariga tashqi bozorlarda to‘liq
raqobatlashish, shuningdek, xarajatlarni optimallashtirish imkonini bermayotgan
elektron tijorat orqali tovarlar (xizmatlar)ni eksport qilishning eskirgan byurokratik
to‘siqlari saqlanib qolmoqda;
- uchinchidan, elektron tijoratni rivojlantirishga yo‘naltirilgan zamonaviy
axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini joriy etish jarayoni lozim darajada yo‘lga
qo‘yilmagan, bu esa iqtisodiyotni raqamlashtirish va tadbirkorlik faoliyati
rivojlanishining salbiy ta’sir qilmoqda;
- to‘rtinchidan, mahalliy to‘lov tizimlarining mashhur xorijiy analoglari bilan
integratsiyasi yo‘qligi, mamlakat tadbirkorlik subyektlarining elektron tijorat
sohasidagi yetakchi xorijiy tashkilotlar bilan to‘liq xalqaro hamkorlikda ishlashlariga,
shuningdek, mahalliy bozorning eksport salohiyati va raqobatbardoshligiga ta’sir
qilmoqda;
51
ELEKTRON TIJORAT
“RAQAMLI IQTISODIYOT” ILMIY-ELEKTRON JURNALI | 8-SON
WWW.INFOCOM.UZ
- beshinchidan, elektron tijorat imkoniyatlari va afzalliklarini, jumladan,
tovarlar (xizmatlar) uchun, ayniqsa, joylarda naqd pulsiz hisob-kitoblarni
ommalashtirish darajasi pastligicha qolmoqda, bu esa xufyona iqtisodiyot hajmining
oshishiga va davlat budjetiga soliq tushumlarining kamayishiga olib kelmoqda;
- oltinchidan, amaldagi soliqqa tortish tizimi elektron tijorat sohasidagi
tadbirkorlik subyektlari, jumladan, axborot vositachilari faoliyatini kengaytirishni
rag‘batlantirmaydi, bu esa Internet tarmog‘i orqali mahsulotlarni xufyona
ayirboshlash hajmi oshishiga olib kelmoqda, shuningdek, ushbu sohaga
investitsiyalar va zamonaviy texnologiyalarni jalb qilishni cheklamoqda.
Elektron tijorat global miqyosda jadal rivojlanayotgan soha bo‘lib, iqtisodiy
rivojlanish va biznesni kengaytirish uchun katta imkoniyatlar yaratadi. Biroq,
O‘zbekistonda elektron tijoratning o‘sishi uning to‘liq salohiyatiga to‘sqinlik qiluvchi
bir qancha muammolarga duch kelmoqda. Mamlakatimizda so‘nggi yillarda jadal
iqtisodiy
o‘sish va raqamli transformatsiya kuzatilmoqda. Hukumatning
raqamlashtirish va iqtisodiy islohotlarga sodiqligi elektron tijoratni kengaytirish
uchun asos yaratdi. Biroq, ko‘plab omillar tufayli ushbu soha jahon standartlariga
nisbatan kam moslashkanligicha qolmoqda. Ushbu muammolarni aniqlash va hal
etish orqali mamlakatimizda elektron tijorat salohiyatini to‘liq ochib, innovatsiyalarni
rag‘batlantirish, ish o‘rinlari yaratish va iqtisodiy rivojlanishni rag‘batlantirishi
mumkin.
ADABIYOTLAR TAHLILI
Ushbu soha bo‘yicha ko‘plab jahon olimlari izlanishlar qilishgan shu
jumladan:
Турбан, Э.
[1], Лаудон, К. va Лаудон [2]
Дж.,Рейнольдс
[7],
Дж.,Хуанг, Я., Йе, М.,Ван, Дж., Чен, С
. [6] raqamli texnologiyalarning
iqtisodiyotga, jumladan, elektron tijoratga ta’sirini o‘rganishgan.
Shu bilan birga Ismailova. A [8], Mirzayev, B. [9], & Rasulov, J., Kamilov, A.
[11]. Akmal Saidov, Shokir Shokirov, Gulnora Karimova, Rustam Rajabov, Rustam
Rajabov ularning ishlarida elektron tijorat va uning rivojlanishidagi iqtisodiy
muammolar muhokama qilingan.
Karnegi Mellon universiteti - elektron biznes markazi: e-tijorat va uning biznes
va texnologiyaga ta’sirini o‘rganishga e’tibor qaratadi.
Garvard biznes maktabi - Raqamli tashabbus: raqamli texnologiyalar orqali
biznesni o‘zgartirish, shu jumladan elektron tijoratni rivojlantirish bo‘yicha
tadqiqotlar olib boradi.
Ushbu olimlar va tashkilotlar tomonidan olib borilgan tadqiqotlar
O‘zbekistonda elektron tijorat rivojlanishiga to‘sqinlik qilayotgan omillarni har
tomonlama tushunish imkonini beradi. Ularning ishi infratuzilmani yaxshilash,
1
https://lex.uz/docs/-3744594?ONDATE=28.09.2020
52
ELEKTRON TIJORAT
“RAQAMLI IQTISODIYOT” ILMIY-ELEKTRON JURNALI | 8-SON
WWW.INFOCOM.UZ
tartibga solishni soddalashtirish, to‘lov tizimlarini yaxshilash va raqamli
savodxonlikni oshirish bo‘yicha muvofiqlashtirilgan harakatlar zarurligini
ta’kidlaydi. Ushbu muammolarni hal qilish O‘zbekistonda elektron tijoratning to‘liq
salohiyatini ochish, iqtisodiy o‘sishni rag‘batlantirish va bozorga kirishni
kengaytirish uchun juda muhimdir.
METODOLOGIYA
Tadqiqot jarayonida elektron savdoni rivojlantirishda yuzaga kelishi mumkin
bo‘lgan muammolar va ularni tartibga solish bo‘yicha ba’zi islohatlar keltirib
o‘tilgan. Maqolani yozish jarayonida kuzatish va tanlab olish, ilmiy nazariy, empirik
usullardan foydalanilgan. Yig‘ilgan ma’lumotlar tizimli ravishda turli bosqichlar
orqali tahlil qilish, turkumlashtirish va tartiblash shu bilan birga tasdiqlash,
topilmalarning ishonchliligi va aniqliligi ta’minlash uchun quyidagi tekshirish
usullari qo‘llanildi: O‘zaro tekshirish: Bir nechta manbalardan olingan ma’lumotlar
izchillik va aniqlikni ta’minlash uchun o‘zaro tekshirildi. Qarama-qarshiliklar
qo‘shimcha tekshirildi va ko‘rib chiqildi. Ekspertlar maslahati: Aniqlangan
tadqiqotchilar va tashkilotlar ro‘yxatini tasdiqlash uchun elektron tijorat sohasidagi
mutaxassislardan fikr-mulohazalar olindi.
MUHOKAMA VA NATIJALAR
Internet va raqamli texnologiyalarning paydo bo‘lishi savdoni sezilarli darajada
o‘zgartirib, elektron tijoratning o‘sishiga olib keldi. Tez o‘sishiga qaramay, uning
rivojlanishiga bir qancha to‘siqlar to‘sqinlik qilmoqda. Ushbu to‘siqlar mintaqalar va
tarmoqlar bo‘yicha farqlanib, elektron tijorat strategiyalarini qabul qilish va
samaradorligiga ta’sir qiladi.
Texnologik to‘siqlar
Infratuzilma:
Internet infratuzilmasi, ayniqsa rivojlanayotgan hududlarda,
elektron tijorat platformalariga kirishni cheklaydi. Ishonchli va yuqori tezlikdagi
internet uzluksiz onlayn tranzaktsiyalar uchun zarurdir.
1-jadval
Internet tarmog‘iga ulangan abonentlar soni, jami (hududlar kesimida) o‘lchov
ming birlik
Hududlar
2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021
2022
2023
O‘zbekiston
Respublikasi
26,6
30,2
34,5
40,4
48,8
58,4
65,8
75
82,6
Qoraqalpog‘iston
Respublikasi
28,2
29,2
33,2
41,4
49
56,1
63,7
68,6
75,7
Andijon viloyati
21,5
24,9
28,2
32,6
39,9
47
55,6
61,4
68,3
Buxoro viloyati
23,9
26,4
29,5
36,9
44,8
52,2
61,4
69,4
75
2
Statistika agentligi ma’lumotlari asosida muallif tomonidan tuzib chiqildi
53
ELEKTRON TIJORAT
“RAQAMLI IQTISODIYOT” ILMIY-ELEKTRON JURNALI | 8-SON
WWW.INFOCOM.UZ
Jizzax viloyati
21,4
23,6
28,3
35
41,6
47,8
55,6
61,4
67,5
Qashqadaryo
viloyati
16,4
18,9
22,5
27,6
35,8
43,6
50,3
55,3
60,6
Navoiy viloyati
30
33,4
36,9
45,6
56
64,4
74,4
83,9
88,8
Namangan
viloyati
20,3
23,6
28
35,3
43,1
48,6
56,5
62,9
67,2
Samarqand
viloyati
21,4
23,9
27,6
32,6
39,2
45,9
53,5
59,1
65
Surxondaryo
viloyati
15,6
17,8
22,2
28,4
36,9
43,4
48,9
55,4
59,9
Sirdaryo viloyati
27,1
28,8
35,2
42,4
52,7
59,2
68,5
75,8
82,8
Toshkent
viloyati
9,9
12,6
12,4
17,6
34,5
42,5
50,9
56,9
64,7
Farg‘ona
viloyati
21,6
24,9
29,2
34,1
41,8
51,2
74,4
86,7
93,4
Xorazm viloyati
22,6
25,5
32
39
47,1
53,9
62,1
68,4
75
Toshkent shahri
103,5 118,7
129,7
135,1
139,7
174,9
151,5
185,1
209,2
Statistika agentligi m
aʼlumotlariga k
o‘ra, 2023-yilning 1-yanvar holatiga
mamlakatda internet tarmog‘iga ulangan abonentlar soni 26,7 million nafarni tashkil
etmoqda. Bu ko‘rsatkich o‘tgan yilning mos davri bilan solishtirilganda 16,3 foizga
oshgan.
Hududlar orasida internet tarmog‘iga ulanganlar soni:
eng ko‘p abonentlar soni Toshkent shahrida — 5,4 million nafar;
eng kam abonentlar soni Sirdaryo viloyatida — 0,7 million nafar.
Elektron savdo faoliyatiga ya’na bir ta’sir qiluvchi asosiy omillardan biri bu
albatta internet tezligi hisoblanadi, chunki internet past sifatli ishlashi elektron savdo
dasturlaridan foydalanishda noqulaylikllar tug‘diradi va buning natijasida mijozlar
an’anaviy savdo usullaridan foydalanishni afzal ko‘rishadi. Mamlakatimizdagi
internet tezligiga keladigan bo‘lsak bu borada yildan yilga yuqori rivojlanishlarni
ko‘rishimiz mumkin. Ya’ni internet tezligi yaqin o‘tgan yillardagi holatlarga
solishtiradigan bo‘lsak sezilarli darajada o‘sdi.
Xavfsizlik bilan bog‘liq muammolar:
Kiberxavfsizlik tahdidlari,
Kiberxavfsizlik statistikasi ma’lumotlari asosida zararli dastur (Malware):
2016-yildan 2021-yilgacha zararli dastur hujumlari 71 foizga oshdi.
2022-2023-
yillarda to‘lovga qarshi dastur hujumi qurbonlari 128,17 foizga oshgan. 4,1 million
sayt zararli dastur bilan doimiy zararlangan, jumladan ma’lumotlarning buzilishi va
firibgarlik, iste’molchilar va korxonalarni elektron tijorat bilan to‘liq
3
https://infocom.uz/articles/kiberxavfsizlik-statistikasi
54
ELEKTRON TIJORAT
“RAQAMLI IQTISODIYOT” ILMIY-ELEKTRON JURNALI | 8-SON
WWW.INFOCOM.UZ
shug‘ullanishdan to‘xtatadi. Kuchli xavfsizlik choralarining yo‘qligi ishonchni
pasaytiradi.
1-rasm. Gipoteza 7 (H7). O‘zbekiston kichik va o‘rta korxonalarining elektron
tijorat barqarorligi va intensivligiga Texnologik, tashkiliy va ekologik to‘siqlar
Texnologik savodxonlik:
Aholining katta qismi elektron tijorat platformalarida
samarali harakat qilish uchun zarur ko‘nikmalarga ega emas. Ushbu raqamli bo‘linish
onlayn xaridlarning keng tarqalishiga to‘sqinlik qiladi.
Tartibga solish muammolari
Huquqiy asoslar:
Mamlakatlar bo‘ylab keng qamrovli va uyg‘unlashtirilgan
elektron tijorat qoidalarining yo‘qligi xalqaro operatsiyalarni murakkablashtiradi.
Turli huquqiy standartlar noaniqlikni keltirib chiqaradi va muvofiqlik xarajatlarini
oshiradi.
Soliq masalalari:
Turli xil soliq rejimlari va transchegaraviy soliqqa
tortishning murakkabligi elektron tijoratning kengayishiga to‘sqinlik qiladi.
Korxonalar ko‘pincha daromadlilikka ta’sir qiluvchi turli xil soliq qonunlariga rioya
qilishda qiyinchiliklarga duch kelishadi. Elektron tijorat operatsiyalari uchun
murakkab va nomuvofiq soliq qoidalari jiddiy muammolarni keltirib chiqaradi.
Xalqaro moliya korporatsiyasi (IFC) tomonidan 2022-yilda o‘tkazilgan so‘rov
natijalariga ko‘ra, O‘zbekistondagi kichik va o‘rta korxonalarning (SMEs) 45 foizi
soliqqa tortishni elektron tijoratni joriy etishdagi asosiy to‘siq sifatida ko‘rsatgan.
4
Turli jahon adabiyotlari asosida muallif tomonidan tuzib chiqildi
Texnologik omillar:
H1: Korxonaning elektron tijorat vositalari
(masalan, kompyuterlar, aqlli
telefonlar, veb-saytlar)
Tashkiliy omillar:
H2.1: Foydalanuvchi IT ko'nikmalari (+)
H2.2: Foydalanuvchi ma'lumoti (+)
H2.3: Foydalanuvchi jinsi (-)
H2.4: Foydalanuvchi (-)
H3: Elektron tijorat eksporti (+)
H4: Biznesdan biznesga (B2B) elektron tijorat
(+)
H5.1: Korxona hajmi (+)
H5.2: Korxona Yoshi (-)
Atrof-muhit omillari:
H6: Tashqi elektron tijorat platformalari
(masalan, ijtimoiy media, emarketplaces, oziq-
ovqat yetkazib berish platformalari) (+)
Elektron tijorat
Barqarorlik (intensivlik)
55
ELEKTRON TIJORAT
“RAQAMLI IQTISODIYOT” ILMIY-ELEKTRON JURNALI | 8-SON
WWW.INFOCOM.UZ
Iste’molchilar huquqlarini himoya qilish:
Iste’molchilar huquqlarini himoya
qilish qonunlarining nomuvofiqligi xaridorlarni firibgarlik va yomon xizmat
ko‘rsatishdan himoyasiz qoldiradi. Ushbu qonunlarni mustahkamlash iste’molchilar
ishonchini mustahkamlash uchun juda muhimdir.
Ijtimoiy-iqtisodiy omillar.
Iqtisodiy nomutanosibliklar:
Daromadlar tengsizligi iste’molchilarning
elektron tijoratda ishtirok etish qobiliyatiga ta’sir qiladi. Xarid qilish qobiliyati past
bo‘lgan hududlarda onlayn xaridlarning o‘sishi tabiiy ravishda cheklangan.
Bank xizmatlariga kirish:
bank va raqamli toʻlov yechimlariga cheklangan
kirish elektron tijorat tranzaksiyalariga toʻ
sqinlik qiladi. Ko‘pgina hududlarda
aholining muhim qismi banksiz qolmoqda.
Logistika va yetkazib berish:
Samarali va ishonchli logistika elektron tijorat
uchun juda muhimdir. Zaif infratuzilma, yuqori yetkazib berish xarajatlari va
logistika samarasizligi jiddiy muammolarni keltirib chiqaradi.
Madaniy va xulq-atvordagi to‘siqlar
Iste’molchi ishonchi:
Onlayn tranzaktsiyalarga bo‘lgan ishonch madaniy
jihatdan farq qiladi. Ba’zi hududlarda iste’molchilar mahsulotning haqiqiyligi, sifati
va xariddan keyingi xizmat ko‘rsatish bilan bog‘liq muammolar tufayli elektron
tijoratga shubha bilan qarashadi.
Xarid qilish odatlari:
an’anaviy xarid qilish odatlari va jismoniy do‘konlarni
onlayn platformalar orqali afzal ko‘rish elektron tijoratni qabul qilishni
sekinlashtiradi.
O‘zbekistonda an’anaviy xarid qilish afzalligi saqlanib qolmoqda. Yevropa
tiklanish va taraqqiyot banki (EBRD) tomonidan 2023 yilda o‘tkazilgan so‘rov shuni
ko‘rsatdiki, respondentlarning 68 foizi onlayn platformalardan ko‘ra jismoniy
do‘konlarni afzal ko‘rishgan.
Til va mahalliylashtirish:
Mahalliy tillar va jamiyatdga mos kelmaydigan
elektron tijorat platformalari mijozlarni jalb qilish va saqlab qolish uchun kurashadi.
Mahalliy til va madaniy imtiyozlarga javob bera olmaydigan elektron tijorat
platformalari mijozlarni jalb qilish va ushlab turish uchun kurashmoqda.
Mahalliylashtirish sa’y-harakatlari elektron tijoratni qo‘llashni oshirish uchun muhim
ahamiyatga ega.
Elektron tijorat rivojlanishidagi muammolarni tahlil qilish natijalari bir necha
asosiy yo‘nalishlarda jamlandi. Ushbu yo‘nalishlar elektron tijoratning texnologik,
iqtisodiy va ijtimoiy jihatlarini o‘z ichiga oladi va har bir yo‘nalishdagi muammolar
va imkoniyatlar o‘rganildi.
Texnologik jihatdan elektron tijorat ko‘plab qiyinchiliklarga duch kelmoqda.
Birinchi navbatda, bu axborot xavfsizligi va maxfiylik masalalari. Ko‘pgina
foydalanuvchilar onlayn xarid qilishda o‘z shaxsiy ma’lumotlarining xavfsizligi
56
ELEKTRON TIJORAT
“RAQAMLI IQTISODIYOT” ILMIY-ELEKTRON JURNALI | 8-SON
WWW.INFOCOM.UZ
haqida xavotirda bo‘lib, bu savdo hajmiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Shuningdek,
zamonaviy texnologiyalarni joriy etish va yangilash jarayoni ko‘p vaqt va mablag‘
talab qiladi, bu esa kichik va o‘rta biznes sub'ektlari uchun katta to‘siq bo‘lishi
mumkin.
Iqtisodiy nuqtai nazardan, elektron tijorat korxonalari logistika va yetkazib
berish tizimlarining samaradorligini ta’minlashda qiyinchiliklarga duch kelishmoqda.
Mahsulotlarni o‘z vaqtida va arzon narxlarda yetkazib berish zarurati kompaniyalar
uchun katta muammo hisoblanadi. Bundan tashqari, raqobatning kuchayishi va
narxlarni pasaytirish zarurati kompaniyalar foydasini kamaytirishi mumkin. Elektron
tijoratning rivojlanishi bilan bog‘liq infratuzilmani yaratish ham katta
investitsiyalarni talab qiladi.
Ijtimoiy jihatdan, elektron tijoratning kengayishi raqamli tafovutni
kuchaytirishi mumkin. Internetga kirish imkoniyatiga ega bo‘lmagan yoki
texnologiyalardan foydalanishni bilmaydigan aholi qatlamlari bu jarayondan chetda
qolishi mumkin. Shuningdek, elektron tijoratda mijozlar bilan bevosita muloqotning
yo‘qligi iste’molchilar tajribasini salbiy ta’sir qilishi mumkin, chunki ko‘plab
iste’molchilar hali ham do‘konlarda shaxsiy xizmat ko‘rsatish va maslahat olishni
afzal ko‘rishadi.
XULOSA VA TAKLIFLAR
Elektron tijoratning rivojlanishi ko‘p qirrali bo‘lib, unga bir qator texnologik,
tartibga solish, ijtimoiy-iqtisodiy va madaniy omillar ta’sir ko‘rsatadi. Ushbu
to‘siqlarni bartaraf etish hukumatlar, biznes va boshqa manfaatdor tomonlarning
birgalikdagi sa’y-harakatlarini talab qiladi. Ushbu qiyinchiliklarni bartaraf etish
orqali elektron tijoratning to‘liq salohiyatini ro‘yobga chiqarish, iqtisodiy o‘sishni
rag‘batlantirish va global miqyosda iste’molchilar tajribasini oshirish mumkin.
Elektron tijorat to‘g‘risida qonun
Qonunchilik palatasi tomonidan 2022-yil
21-iyunda qabul qilingan edi, Ushbu qonuning 5-moddasida Elektron tijorat
sohasidagi davlat siyosatining asosiy yo‘nalishlari quyidagilardan iborat: elektron
tijorat sohasida amalga oshiriladigan tadbirkorlik faoliyatini qo‘llab-quvvatlash va
rag‘batlantirish; elektron tijorat sohasida amalga oshiriladigan tadbirkorlik faoliyatiga
investitsiyalarni, zamonaviy texnologiyalarni va asbob-uskunalarni jalb etish uchun
shart-sharoitlar yaratish; elektron tijoratni rivojlantirish uchun qulay muhitni yaratish,
zarur texnik va logistika infratuzilmasini shakllantirish; elektron tijorat
subyektlarining huquqlari va qonuniy manfaatlari himoya qilinishini ta’minlash;
elektron tijorat sohasida raqobat muhiti uchun zarur shart-sharoitlar yaratish;
tadbirkorlik faoliyati subyektlarini ularning elektron tijorat sohasidagi faoliyati uchun
zarur bo‘lgan huquqiy, iqtisodiy, statistik, ishlab chiqarish-texnologik, ilmiy-
5
https://lex.uz/docs/-6213382
57
ELEKTRON TIJORAT
“RAQAMLI IQTISODIYOT” ILMIY-ELEKTRON JURNALI | 8-SON
WWW.INFOCOM.UZ
texnikaviy va boshqa axborot bilan ta’minlash; elektron tijorat sohasidagi ilmiy-
texnika tadqiqotlarini rag‘batlantirish, kadrlarni tayyorlash, qayta tayyorlash va
ularning malakasini oshirish; elektron tijorat sohasida xalqaro hamkorlikni amalga
oshirish. Yuqoridagi huquqiy meyoriy hujjatlarning barchasi mamlakatimizda
elektron savdoning rivojlanishiga keng zamin yaratadi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI
1.
Турбан
,
Э
.,
Кинг
,
Д
.,
Ли
,
Дж
.,
Ван
,
Дж
. (2018). "Electronic Commerce
2018: A Managerial and Social Networks Perspective." Springer.
2.
Лаудон, К., Лаудон, Дж. (2019). "Management Information Systems:
Managing the Digital Firm." Pearson Education.
3.
Чен, Дж., Линь, К. (2019). "Using Machine Learning for Demand
Forecasting in E-Commerce." Journal of Business Research, 101, 183-194.
4.
Хуанг, Я., Йе, М. (2020). "Big Data Analytics in Decision Support Systems
for E-Commerce." IEEE Transactions on Systems, Man, and Cybernetics: Systems,
50(4), 2312-2323.
5.
Юн, Х., Ли, Ч. (2019). "Blockchain Technology
and Applications for E-
Commerce". International Journal of Information Management, 47, 87-93.
6.
Ван, Дж., Чен, С.
(2018). "Integration of Cloud Computing and Internet of
Things in E-Commerce." Future Generation Computer Systems, 86, 662-674.
7.
Рейнольдс, Дж. (2020). "E
-Business and E-Commerce Management:
Strategy, Implementation, and Practice". Pearson Education.
8. Ismailova, A. (2018). "The Role of Government Policies in the Development
of E-commerce in Uzbekistan". Journal of Central Asian Studies, 23(4), 22-35.
9. Mirzaev, B., & Rasulov, J. (2020). "Digital Economy and E-commerce:
Current Trends and Future Prospects in Uzbekistan" Economic Review of
Uzbekistan, 25(3), 45-59.
10. Karimov, D. (2019). "E-commerce Adoption in Uzbekistan: A Case Study
of SMEs" Central Asian Business Journal, 12(2), 30-41.
11. Kamilov, A. (2020). "Barriers to E-commerce Adoption in Uzbekistan:
Technological and Infrastructural Perspectives". Journal of Information Technology
and Business Management, 5(2), 50-62. DOI: 10.14510/jitbm.2020.5203
