TURISTIK MAHSULOT VA TUR MARSHRUT TUSHUNCHALARINING QIYOSIY TAHLILI

561

TURIZM

“RAQAMLI IQTISODIYOT” ILMIY-ELEKTRON JURNALI | 8-SON

WWW.INFOCOM.UZ

TURISTIK MAHSULOT VA TUR MARSHRUT TUSHUNCHALARINING

QIYOSIY TAHLILI

Salimova Sarvinoz Fazliddinovna

Buxoro davlat universiteti, tayanch doktoranti

sara.salimova.92@gmail.com

Annotatsiya:

Mamlakat iqtisodiyotining strategik tarmogʻi sifatida turizmni

jadal rivojlantirish, hududlarning ulkan turizm salohiyatidan toʻliq va samarali

foydalanish, turizm sohasini boshqarishni tubdan takomillashtirish maqsadida, milliy
turistik mahsulot va marshrutlarni yaratish va ularni jahon bozorlariga olib chiqish

Oʻzbekistonning ijobiy imidjini shakllantirishda juda muhim oʻrin egallaydi.

Ushbu

maqolada turistik mahsulot va turistik marshrut tushunchalarining mazmun mohiyati

chuqur oʻrganilib, bu ikki

tushunchaga qiyosiy tahlil berildi.

Kalit so‘zlar:

turistik mahsulotlar, tur marshrut, turistik mahsulot turlari, tur

marshrut tasniflanishi.

СРАВНИТЕЛЬНЫЙ АНАЛИЗ КОНЦЕПЦИЙ ТУРИСТСКОГО

ПРОДУКТА И ТУРИСТИЧЕСКОГО МАРШРУТА

Салимова Сарвиноз Фазлиддиновна

Бухарский государственный университет, докторант

sara.salimova.92@gmail.com

Аннотация:

Быстрое развитие туризма как стратегической отрасли

экономики страны, полное и эффективное использование огромного

туристического потенциала регионов, в целях кардинального улучшения

управления туристической сферой, создания национальных туристских

продуктов и маршрутов и вывода их в международные рынках занимает очень

важное место в формировании положительного имиджа Узбекистана. В данной

статье глубоко изучены понятия туристский продукт и туристский маршрут, а

также дан сравнительный анализ этих двух понятий.

Ключевые слова:

турпродукт, турмаршрут, виды турпродукта,

классификация туристических маршрутов.

COMPARATIVE ANALYSIS OF THE CONCEPTS OF TOURIST PRODUCT

AND TOURIST ROUTE

562

TURIZM

“RAQAMLI IQTISODIYOT” ILMIY-ELEKTRON JURNALI | 8-SON

WWW.INFOCOM.UZ

Salimova Sarvinoz Fazliddinovna

Bukhara State University, PhD student

sara.salimova.92@gmail.com

Abstract:

Rapid development of tourism as a strategic sector of the country's

economy, full and effective use of the huge tourism potential of the regions, in order
to radically improve the management of the tourism sector, create national tourism
products and routes and bring them to international markets, occupies a very important
place in the formation of a positive image of Uzbekistan. This article deeply examines
the concepts of a tourism product and a tourism route, and also provides a comparative
analysis of these two concepts.

Key words:

tourism product, tourism route, types of tourism product,

classification of tourism routes.

KIRISH

Turizm sektori pandemiya oqibatida eng koʻp zarar koʻrgan sohalardan biri

boʻlganiga

qaramay, pandemiyadan oldingi holatga qaytarib, turizmda barqarorlikni

oʻrnatish, undan tushadigan tushumlarni koʻpaytirib, bu sohada aholi bandligini

taʻminlash har bir mamlakat va mintaqa oldiga qoʻygan eng muhim maqsadlaridan biri

hisoblanadi. UNWTO maʻlumotlariga koʻra

1

2024-yilning birinchi choragida xalqaro

sayyohlarning kelishi pandemiyadan oldingi darajaning 97 foizini tashkil etdi. Yanvar-
mart oylarida 285 milliondan ortiq sayyoh xalqaro miqyosda sayohat qildi, bu 2023-
yilning birinchi choragiga ni

sbatan qariyb 20 foizga koʻpdir, BMTning Turizm boʻlimi

maʼlumotlariga koʻra

2

, bu sektor pandemiya taʼsiridan deyarli toʻliq tiklanganidan

darak beradi. 2023-yilda xalqaro sayyohlar kelishi 2019-yilga nisbatan 89 foizga,
turizmdan eksport tushumi esa 96 fo

izga tiklandi, toʻgʻridan

-

toʻgʻri turizmdan yalpi

ichki mahsulot 2019-yildagi darajaga yetdi. Xullas, insonlar ish yoki dam olish uchun
sayohat qilishda davom etar ekan, turizmning kelajak istiqbollari har qachongidan ham

yorqinroq boʻlishi kutilmoqda. Bej

izga Prezidentimiz Sh.M.Mirziyoyev Yangi

Oʻzbekiston strategiyasi nomli kitobida “Turizm

-

Oʻzbekiston iqtisodiyotining

drayveri

3

”,-

deb taʻrif bermaganlar.

Mamlakat iqtisodiyotining strategik tarmogʻi sifatida turizmni jadal

rivojlantirish, hududlarning

ulkan turizm salohiyatidan toʻliq va samarali foydalanish,

turizm sohasini boshqarishni tubdan takomillashtirish uchun qulay iqtisodiy, tashkiliy
va huquqiy shart-sharoitlar yaratish maqsadida, milliy turistik mahsulot va

1

https://www.unwto.org/news/international-tourism-to-reach-pre-pandemic-levels-in-2024

2

https://www.unwto.org/news/international-tourism-to-reach-pre-pandemic-levels-in-2024

3

Mirziyoyev Sh.M. Yangi O‘zbekiston strategiyasi kitobi. –

T.: “Oʻzbekiston” nashriyoti, 2021.

– 464 b.

563

TURIZM

“RAQAMLI IQTISODIYOT” ILMIY-ELEKTRON JURNALI | 8-SON

WWW.INFOCOM.UZ

marshrutlarni yaratish va ularni

jahon bozorlariga olib chiqish Oʻzbekistonning ijobiy

imidjini shakllantirishda juda

muhim oʻrin egallaydi

4

. Bunda bizning oldimizga turistik

mahsulot va marshrut tushunchalarining maʻno

-mohiyati, nazariy asoslari va

xususiyatlarini chuqur oʻrganib, bu ikk

i tushunchani bir-biridan farqlay olish vazifasi

qoʻyiladi.

ADABIYOTLAR TAHLILI

Tadqiqot jarayonida turistik mahsulot va tur marshrut tushunchalarining maʻno

mohiyatini oʻrganishda bir qator g‘arb va oʻzbek olimlarining bergan nazariy asoslari

tahlil qilindi, bulardan:

-

gʻarb olimlari: Dileep M. R.

5

, Paul H.

6

, Leiper, Neil

7

, Jeffries D.

8

, Medlik S.

9

,

Mrnjavac Ž.

10

, Koutoulas D.

11

, Биржаков М.Б.

12

- turistik mahsulot tushunchasi

toʻgʻrisida va Pedrosa A.

13

, Denstadli J. M.

14

, Lourens M.

15

, Meyer D.

16

, Биржаков

М.Б.

17

, Бирицкая Н.М.

18

-

turistik marshrut toʻgrisida;

-

oʻzbek olimlari: I.

S. Tuxliyev, R. Hayitboyev, B.SH. Safarov va G.R.

Tursunova.

19

, Aliyeva M.T.

20

- -

turistik mahsulot tushunchasi toʻgʻrisida va Mirzayev

M.A., Aliyeva M.T.

21

, Tursunova G.

22

-

turistik marshrut toʻgrisida.

Shuningdek, O‘zbekiston Respublikasining 18.07.2019 yildagi O‘RQ-549-sonli

4

Salimova S.F.

Turizm sohasida diversifikatsiyaning ilmiy-uslubiy asoslari.

Iqtisodiyot va turizm xalqaro ilmiy va

innovatsion jurnali, 2024 3(17)-son

, 8 bet.

5

Dileep M. R. Tourism: Concepts, theory and practice. – IK International Pvt Ltd, 2018.

6

Paul H. Marketing für fremdenverkehr: leitlinien für die dienstleistungs-und absatzpolitik im herstellerbereich der

fremdenverkehrswirtschaft. – Rationalisierungs-Kuratorium d. Dt. Wirtschaft, 1977.

7

Leiper N. Tourism systems: An interdisciplinary approach //Massey University. – 1990.

8

Jeffries D. J. Defining the tourist product—and its importance in tourism marketing //The Tourist Review. – 1971. –

Т. 26.

–

№. 1.

–

С. 2

-5.

9

Medlik S. Tourism: past, present and future. – Heinemann, 1981.

10

Mrnjavac Ž. Definiranje turističkog proizvoda/Defining tourist product //Acta Turistica.

– 1992. –

С. 114

-124.

11

Koutoulas D. Product, tourism. – 2015.

12

Биржаков

М

.

Б

.,

Никифоров

В

.

И

.

Индустрия

туризма

.

ПЕРЕВОЗКИ. Издание третье, переработанное и

дополненное.

–

СПб.: Издательский дом Герда, 2007.

–

528 с.

13

Pedrosa A. et al. Tourism Routes Characterisation and Concepts: A Scoping Review //International Conference on

Tourism Research. – 2022. –

Т. 15.

–

№. 1.

–

С. 299

-307.

14

Denstadli, J. M., & Jacobsen, J. K. S. (2011). The long and winding roads: Perceived quality of scenic tourism routes.

Tourism Management, 32(4), 780–789. https://doi.org/10.1016/j.tourman.2010.06.014

15

Lourens M. Route tourism: a roadmap for successful destinations and local economic development //Development

Southern Africa. – 2007. –

Т

. 24. –

№. 3.

–

С

. 475-490.

16

Meyer D. Tourism routes and getaways: key issues for the development of tourism routes and gateways and their

potential for pro-poor tourism. – 2004.

17

Биржаков М.Б., Никифоров В.И. Индустрия туризма. ПЕРЕВОЗКИ. Издание третье,

переработанное и

дополненное.

–

СПб.: Издательский дом Герда, 2007.

–

528 с

18

Бирицкая Н.М., Сергеева Т.М. Туроперейтинг. Учебно

-

методическое пособие.

–

Мн.: БГЕУ, 2010. С. 27.

19

I.S. Tuxliyev, R. Hayitboyev, B.SH. Safarov va G.R. Tursunova. Turizm asoslari. Darslik. O’zbekiston Respublikasi

Oliy va о’rta maxsus la ‘lim vazirli

– Toshkent: Fan va texnologiyalar, 2014, 71 bet

20

Aliyeva M.T. “Turizm asoslari”: O’quv qo’llanma. 0’zbekiston Respublikasi Oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi. —

T.: O’zbekiston faylasuflari milliy jamiyati nashriyoti, 2011 . - 288 b.

21

Mirzayev M.A., Aliyeva M.T. “Turizm asoslari”: O‘quv qo'llanma. 0‘zbekiston Respublikasi Oliy va o‘rta maxsus

ta’lim vazirligi. — T.: O‘zbekiston faylasuflari milliy jamiyati nashriyoti, 2011 . - 288 b.

22

Tursunova G. Milliy turizm xizmatlar bozorida «turizm marshruti» tushunchasining nazariy asoslari, shakllari, turlari

va tasniflanishi //Iqtisodiyot va ta

ʼ

lim. – 2024. –

Т. 25.

–

№.

2. –

С. 314

-321.

564

TURIZM

“RAQAMLI IQTISODIYOT” ILMIY-ELEKTRON JURNALI | 8-SON

WWW.INFOCOM.UZ

“Turizm toʻgʻrisida” gi qonunidagi bu ikki tushunchaga berilgan taʻriflari ham

oʻrganildi.

Tahlil jarayonida turistik mahsulot va marshrut toʻgʻrisidagi barcha taʻriflar va

atamalarni oʻrganish qulay boʻlishi uchun ularni jadval shakliga keltirildik (1

-jadval).

1-jadval

Turistik mahsulot va turistik marshrutlar tushunchalarining adabiyotlar

tahlili

23

Turistik mahsulot

Turistik marshrut

Manba

Ta’rif

Ta’rif

Manba

O‘zbekiston
Respublikasining
18.07.2019 yildagi
O‘RQ-549-sonli

“Turizm toʻgʻrisida”

gi qonun

Turistik mahsulot turistik bozor
konyunkturasidan kelib chiqqan
holda yoxud turistning yoki
ekskursantning buyurtmasiga

koʻra turoperator tomonidan

shakllantiriladigan, turistning va
ekskursantning ehtiyojlarini
qanoatlantirish uchun zarur

boʻlgan turistik xizmatlar

majmuidir

Turistik yo‘nalish – sayohat
vaqtida turist, ekskursant
tashrif buyuradigan asosiy
joylarning ro‘yxati bo‘yicha
turistning, ekskursantning
rejalashtirilgan harakatlanish

yo‘li» deb taʻriflangan.

O‘zbekiston
Respublikasining
18.07.2019 yildagi
O‘RQ-549-sonli

“Turizm toʻgʻrisida”

gi qonun

Dileep M. R.
Tourism: Concepts,
theory and practice. –
IK International Pvt
Ltd, 2018.

Turistik xizmatlar va isteʻmol

tovarlari toʻplami boʻlib, turist

uchun yakuniy turistik mahsulotni
tashkil qiladi.

Turizmdagi marshrutlar
tushunchasi ikki yoki undan
ortiq nuqtalar orasidagi
sayohatdan manfaatdor
tomonlarning rasmiy

tarmogʻigacha boʻlgan keng

tushunchaga ega.

Pedrosa A. et al.
Tourism Routes
Characterisation and
Concepts: A Scoping
Review
//International
Conference on
Tourism Research. –
2022. –

Т

. 15. –

№.

1.

–

С. 299

-307.

Paul H. Marketing für
fremdenverkehr:
leitlinien für die
dienstleistungs-und
absatzpolitik im
herstellerbereich der
fremdenverkehrswirts
chaft. –
Rationalisierungs-
Kuratorium d. Dt.
Wirtschaft, 1977.

turistik mahsulotlar turistik
ehtiyojlarni qondirish vositasi
hisoblanadi

Marshrutlar va tarmoqlar
turli tushunchalardir:
marshrutlar sayohatning

haqiqiy yoʻnalishdir,

tarmoqlar esa ularni qoʻllab

-

quvvatlaydigan fon-
obyektidir.

Moulin C., Boniface
P. Routeing Heritage
for Tourism: making
heritage and cultural
tourism networks for
socio-economic
development
//International
Journal of Heritage
Studies. – 2001. –

Т

.

7. –

№.

3. –

С. 237

-

248.

Leiper N. Tourism
systems: An
interdisciplinary
approach //Massey
University. – 1990.

turistik mahsulot sayohatning bir

qismi boʻlgan barcha elementlarni

oʻz ichiga olgan holda qabul

qilinadi. Bu elementlarni sayohat

manzil(lar), tranzit yoʻllari va

yashash joylaridan ham topish
mumkin, qolaversa, ushbu

Turistik marshrutlar -
sayohatchilar sayohat
qiladigan va unda ularning

bir qismi yoʻnalish boʻylab

bir kecha yoki undan

koʻproq vaqt tunashi

Denstadli, J. M., &
Jacobsen, J. K. S.
(2011). The long and
winding roads:
Perceived quality of
scenic tourism routes.
Tourism

23

Muallif ishlanmasi

565

TURIZM

“RAQAMLI IQTISODIYOT” ILMIY-ELEKTRON JURNALI | 8-SON

WWW.INFOCOM.UZ

elementlarning isteʻmoli

sayohatdan oldin, sayohat
davomida va undan keyin sodir

boʻladi.

mumkin boʻlgan hududlar

hisoblanadi

Management, 32(4),
780–789.
https://doi.org/10.101
6/j.tourman.2010.06.
014

Jeffries D. J.
Defining the tourist
product—and its
importance in tourism
marketing //The
Tourist Review. –
1971. –

Т

. 26. –

№. 1.

–

С

. 2-5.

Turistik mahsulot birta
belgilangan turistik hududdan

farqlanishi kerakligini, yaʻni

belgilangan joy mahsulot emas

deb taʻkidl

agan. Destinatsiya

odatda oʻz tashrif

buyuruvchilariga bir nechta
mahsulotlarni taklif qiladi, har bir
alohida turistik tajriba turistik
mahsulotni ifodalaydi.

Tashrifchilarni bir joydan
ikkinchi joyga sayohat
qilishga undash orqali
mahalliy turizmni
rivojlantirish uchun bir qator
diqqatga sazovor joylarni
birlashtirish.

Lourens M. Route
tourism: a roadmap
for successful
destinations and local
economic
development
//Development
Southern Africa. –
2007. –

Т

. 24. –

№.

3.

–

С. 475

-490.

Medlik S. Tourism:
past, present and
future. – Heinemann,
1981.

Turizm mahsuloti bir necha
komponentlardan tashkil topgan
kombinatsiyalangan mahsulotdir.

Turistik marshrutlar turli
tadbirlar va diqqatga sazovor
joylarni yagona mavzu
ostida birlashtirish hamda
shu bilan birga yordamchi
mahsulotlar va xizmatlarni
ishlab chiqish orqali
tadbirkorlik imkoniyatlarini

ragʻbatlantirish.

Meyer D. Tourism
routes and getaways:
key issues for the
development of
tourism routes and
gateways and their
potential for pro-poor
tourism. – 2004.

Mrnjavac Ž.
Definiranje

turističkog

proizvoda/Defining
tourist product //Acta
Turistica. – 1992. –

С

. 114-124.

Moddiy va nomoddiy

komponentlarning toʻplami deb

ataladi. Bu komponentlar bir-

birini toʻldiruvchi, yaʻni

funksional jihatdan oʻzaro

bogʻliqdir,

chunki ularning har

biri turistlar izlayotgan umumiy
foydaning faqat bir qismini beradi

Turistik marshrut - bu
geografik jihatdan

belgilangan va maʻlum bir

hududga bogʻlangan,

transport yoki harakatlanish

vositalari, yoʻllar, relyeflar,

shahar rejalari, chegara

oʻtish joylari kabi tavsilotlar

bilan tasvirlangan turist yoki
turistlar guruhining

harakatlanish yoʻli.

Биржаков М.Б.,

Никифоров В.И.

Индустрия туризма.

ПЕРЕВОЗКИ.

Издание третье,

переработанное и

дополненное.

–

СПб.: Издательский

дом Герда, 2007.

–

528 с

Koutoulas D.
Product, tourism. –
2015.

Turistga, bir tomondan, bir yoki
bir nechta ketma-ket

yoʻnalishlarda muayyan faoliyat

bilan shugʻullanish imkonini

beradigan, ikkinchi tomondan,
sayohatlar paytida manzil(lar)ga

oʻtishni osonlashtiradigan

funktsional jihatdan oʻzaro

bogʻliq boʻlgan moddiy va

nomoddiy elementlarning toʻliq

majmui tushuniladi.

Turistik marshrut
(fransuzcha “harakat”,

“oldinga siljish” yoki “yoʻl”)

–

turistlarga dasturda koʻzda

tutilgan xizmatlar bilan

taʻminlash maqsadida

maʻlum vaqt davomida

harakatlanishi uchun
oldindan rejalashtirilgan
marshrut.

Бирицкая Н.М.,

Сергеева Т.М.

Туроперейтинг.

Учебно

-

методическое

пособие.

–

Мн.:

БГЕУ, 2010. С. 27.

Биржаков М.Б.,

Никифоров В.И.

Индустрия туризма.

ПЕРЕВОЗКИ.

Издание третье,

переработанное и

дополненное.

–

СПб.: Издательский

Turistik mahsulot - turistik
sayohatning maqsadi va
xususiyatiga qarab, turistga uning
turistik ehtiyojlarini qondirish
uchun turistik markaz
(destinatsiya) taklif qilishi
mumkin bo'lgan barcha narsadir.

Unda turli darajadagi
tafsilotlar, poxod, sayohat
trassasi tasvirlanadi,

qolaversa, turist yoʻnalishi

(marshruti) yoki sayohatning
qisqacha tavsifi
illustratsiyalar, xaritalar,
chizmalar, obyektlarning

Mirzayev M.A.,
Aliyeva M.T.
“Turizm asoslari”:
O‘quv qo'llanma.
0‘zbekiston
Respublikasi Oliy va

o‘rta maxsus taʻlim

vazirligi. — T.:

566

TURIZM

“RAQAMLI IQTISODIYOT” ILMIY-ELEKTRON JURNALI | 8-SON

WWW.INFOCOM.UZ

дом Герда, 2007.

–

528 с.

matn orqali tasvirlanishida

koʻrinadi.

O‘zbekiston
faylasuflari milliy
jamiyati nashriyoti,
2011 . - 288 b.

I.S. Tuxliyev, R.
Hayitboyev, B.SH.
Safarov va G.R.
Tursunova. Turizm
asoslari. Darslik.
O

ʻ

zbekiston

Respublikasi Oliy va

оʻ

rta maxsus la ‘lim

vazirli – Toshkent:
Fan va
texnologiyalar, 2014,
71 bet

Turistik mahsulot turizm
maqsadlari va jarayonida
turistning ehtiyojlarini qondirish
uchun yetarli bo

ʻ

lgan, barcha

turistik xizmatlar, ishlar, tovarlar
va ta

ʻ

minot vositalari hamda

turpaketga kiritilgan boshqa
turistik xizmatlar majmuidan
iborat.

Ushbu yoʻnalishda turist

maqomini olgan yakka inson
yoki insonlar guruhi

harakatlanadigan, maʻlum

bir makonga boradigan va

qaytadigan yoʻl tushuniladi.

Sayfutdinov Sh.S,
Nurfayziyeva M.Z.,
Xalimova F.N.
Turizm: nazariya va

amaliyot. Oʻquv

qoʻllanma. T.:

“Iqtisodiyot”, 2019. -
176 bet

Aliyeva M.T.
“Turizm asoslari”:

Oʻquv

qoʻllanma.

0ʻzbekiston

Respublikasi Oliy va

oʻrta maxsus taʻlim

vazirligi. — T.:

Oʻzbekiston

faylasuflari milliy
jamiyati nashriyoti,
2011 . - 288 b.

Turistik mahsulot (turist uchun
mahsulot) turizm jarayonida
turistning ehtiyojini qondirish
uchun kamida ikkita turistik
xizmatlar (ishlar, tovarlar)dan
tashkil topgan xizmatlar
majmuasidir.

Turistning turistik dasturda

koʻrsatilgan ketma

-ket

tashrif buyuradigan barcha
geografik nuqtalari, turistik
hududlari, destinatsiyalari va
turistik majmualariga piyoda
yoki turli xildagi transport
vositalari turlaridan
foydalangan holda bosib

oʻtadigan yoʻliga aytiladi.

Tursunova G. Milliy
turizm xizmatlar
bozorida «turizm
marshruti»
tushunchasining
nazariy asoslari,
shakllari, turlari va
tasniflanishi
//Iqtisodiyot va

taʼlim.

– 2024. –

Т.

25. –

№. 2.

–

С. 314

-

321.

Muallif bergan
xulosasi

Turistik mahsulot deb turizm
tashkilotchilari tomomidan
yaratiladigan, turistga sayohat
davomida turli geografik joylarda,

maʻlum vaqt

davomida bir yoki

bir nechta ketma-ket

yoʻnalishlarda muayyan faoliyat

bilan shugʻullanish imkonini

beradigan, uning barcha
ehtiyojlarini qondiradigan,

funksional jihatdan oʻzaro bogʻliq

boʻlgan moddiy va nomoddiy

elementlarning toʻplami

deyishimiz mumkin.

Turistik marshrut deb
geografik jihatdan
belgilanib, ikki va undan
ortiq hali turustik markaz
sifatida tanilmagan joylardan
tortib turistik
markazlargacha, jumladan
rekreatsion hamda ekologik
zonalar, diqqatga sazovor
joylar va turli tadbirlarni
yagona mavzu ostida
birlashtirib, turli transport
vositalari va/yoki piyoda

yoʻllari bilan bogʻlaydigan,

turistlar harakatlanadigan

yoʻnalish hisoblanadi.

Muallif bergan
xulosasi

Turistik mahsulotlar boshqa mahsulot va xizmat turlaridan oʻzining quyidagi

xususiyatlari bilan farq qiladi:

-

nomoddiylik, yaʻni ularni qabul qilishdan oldin koʻrsatish, koʻrish yoki tatib

koʻrish mumkin emas;

567

TURIZM

“RAQAMLI IQTISODIYOT” ILMIY-ELEKTRON JURNALI | 8-SON

WWW.INFOCOM.UZ

-

ishlab chiqarish va isteʻmolning uzluksizligi, yaʻni xizmat faqat buyurtma

qabul qilinganda yoki mijoz paydo boʻlganda

taqdim etilishi mumkin;

-

oʻzgaruvchanlik, yaʻni sayohat xizmatlarining sifati ular qachon va qayerda

koʻrsatilishiga bogʻliq;

-

saqlash imkoniyati yoʻqligi, yaʻni ularni saqlash yoki toʻplash mumkin

emasligidan dalolat beradi.

Shunga oʻxshash xususiyatlar

i hamda olimlarining ilmiy qarashlaridan kelib

chiqib, turistik mahsulot deb turizm tashkilotchilari tomomidan yaratiladigan, turistga
sayohat davomida turli geografik joylarda, ma’lum vaqt davomida bir yoki bir nechta
ketma-

ket yoʻnalishlarda muayyan faoliyat bilan shugʻullanish imkonini beradigan,

uning barcha ehtiyojlarini qondiradigan, funktsional jihatdan oʻzaro bogʻliq boʻlgan

moddiy va nomoddiy elementlarning toʻplami deyishimiz mumkin.

Turistik marshrutga keladigan boʻlsak, koʻplab olimlar turistik

marshrutni

turistik mahsulotning bir qismi sifatida qarashadi, ammo qadim oʻtmishga nazar boqar

ekanmiz, uni paydo boʻlishi turizm tushunchasining paydo boʻlishidan oldin paydo

boʻlganligi tarixiy manbalarda keltirib oʻtilgan.

Qadimda ilk sayohat marshrutlari

savdo tizimining bir qismi va diniy urf-

odatlar bilan bogʻliq boʻlgan. Aksariyat

marshrut nomlari marshrut yoki yoʻnalishni tushuntirish uchun keyinchalik

yaratilgan

24

.

Qadimda va oʻrta asrlarda Sharq va Gʻarb mamlakatlarini ilk bor oʻzaro

bogʻlagan qita’lararo karvon yoʻli (miloddan avvalgi 2

-asr— milodiy 15-asr

25

), ya’ni

Buyuk Ipak yoʻli bunga misol boʻla oladi. “Zamonaviy turistik ekskursiya

marshrutlarining paydo boʻlganiga bir yarim asrdan oʻtdi va Britaniyalik sayohatchi

Jeyms Kuk 1841 yilda uyus

htirgan ilk turlari bilan bogʻliq

26

”, - deydi Flognfeldt

Belgiyalik tadqiqotchi. Tarixdan bilamizki, ilgarilari marshrutlar boʻylab ularning

geografik joylashuviga qarab kema va qayiqlarda, ot va tuyalarda, piyoda sayr
qilishgan bu esa sayohatchilar uchun noqulaylik keltirib, uzoq vaqt talab qilgan hamda
ularning hayoti uchun xavf-

xatarga toʻla boʻlgan. Ammo poyezd, samolyot, yengil

mashina va avtobuslarning ixtiro qilinishi turistik marshrutlarni aniqlash hamda ularni

rivojlantirishda katta inqilob boʻlgan desak boʻladi.

“Turistik marshrut” tushunchasi ham juda koʻplab olim va tadqiqodchilar

tomonida oʻrganilgan boʻlib, umumiy qabul qilingan ta’rif yoki atama mavjud

boʻlmaganligi sababli “turistik mahsulot” kabi koʻplab xorijiy va mahalliy olimlar

tomonidan turlicha yondas

hilgan. Jadvalda turistik marshrut toʻgʻrisidagi keltirib

oʻtilgan ta’riflardan xulosa qilib, turistik marshrut

– bu geografik jihatdan belgilanib,

24

Flognfeldt Jr T. The tourist route system–models of travelling patterns //Revue belge de géographie. – 2005. –

Т

. 1. –

№. 1

-2. –

С

. 35-58.

25

https://uz.wikipedia.org

26

Flognfeldt Jr T. The tourist route system–models of travelling patterns //Revue belge de géographie. – 2005. –

Т

. 1. –

№. 1

-2. –

С

. 35-58.

568

TURIZM

“RAQAMLI IQTISODIYOT” ILMIY-ELEKTRON JURNALI | 8-SON

WWW.INFOCOM.UZ

ikki va undan ortiq hali turustik markaz sifatida tanilmagan joylardan tortib turistik
markazlargacha, jumladan rekreatsion hamda ekologik zonalar, diqqatga sazovor
joylar va turli tadbirlarni yagona mavzu ostida birlashtirib, turli transport vositalari

va/yoki piyoda yoʻllari bilan bogʻlaydigan, turistlar harakatlanadigan yoʻnalish

hisoblanadi. Bu bilan biz uni bir nechta xususiyatlarini birlashtira olamiz, ya’ni bu

tushuncha turistlar va sayohatchilarning harakatlanishi mumkin boʻlgan geografik

jihatdan belgilangan, bir nechta hududlarni bir maqsad, yagona mavzu ostida
birlashtirib (masalan, gastronomik marshrutlar, ekologik marshrutlar, hattoki
hududlarda turizmni rivojlantirish maqsadida yangi kashf qilingan yoki barpo etilgan

joylar), bularni bogʻlaydigan havo, suv va quruqlikda harakatlanadigan shuningdek

piyoda yoʻllarni tushunishimiz mumkin.

METODOLOGIYA

Turistik mahsulot va turistik marshrut tushunchalarining ma’no mohiyati va

nazariy asoslarini tadqiqot qilish jarayonida mantiqiy, qiyosiy, empirik, tizimli tahlil,
analiz, sintez, monografik kuzatuv, ekspert baholash, tahlil qilish kabi usullardan
foydalanilgan.

MUHOKAMA VA NATIJALAR

Turistik mahsulot va turistik marshrut tushunchalarini qiyosiy tahlil qilishda

faqat ta’riflarga bogʻlanib qolish kifoya qilmaydi. Tadqiqotimiz natija berishi uchun

bu ikki tushunchaning xususiyatlari, turlari va shakklarini oʻ

rganish talab etiladi.

Turistik mahsulotni tashkil etuvchi elementlariga kelsak, uning xususiyatidan

kelib chiqib turlicha talqinlari mavjud. Morgan va Kotler

27

turizm mahsuloti mahsulot

va xizmatlar majmui sifatida uchta asosiy elementini taklif qilganlar:

• asosiy mahsulot: iste’molchi qidirayotgan va sotib oladigan muhim foyda. Bu

yerda turist sayohat oldidan qoʻygan maqsadi, ya’ni madaniy xordiq, rekreatsiya,

sarguzasht va hokazo nazarda tutilgan.

• moddiy/rasmiy mahsulot: iste’molchiga ma’lum xususiyatlarga ega (masalan,

sifat, xususiyatlar, uslub, tovar nomi yoki qadoqlash) taklif qilinadigan mahsulot yoki
xizmat, natijada mahsulotning asosiy versiyasi. Bu elementda turist uchun turning
nomi va uni ayni qayerda uyushtirilishi, joyning turistik jihatdan mashhurligi,
jozibadorligi va undagi xizmatlarning sifati bilan ajralib turadigan tayyor tur paketlar

nazarda tutiladi. Misol uchun aytadigan boʻlsak, agar turist ta’tilini plyajda dam olish

bilan oʻtkazmoqchi boʻlsa, unga turistlar oʻrtasida eng mashhur

Moldiv Orollari,

Sharm al-Shayx, Antaliya kabi shaharlarda uyushtiriladigan sayohat paketi
(joylashtirish, ovqatlanish, transport kabi asossiy xizmatlardan iborat) taqdim etiladi.

27

Salamoura M., Angelis V. The image of the tourism product: theoretical approach and applications //University of the

Aegean Business School Department of Business Administration: Chios, Greece. – 2009.

569

TURIZM

“RAQAMLI IQTISODIYOT” ILMIY-ELEKTRON JURNALI | 8-SON

WWW.INFOCOM.UZ

• takomillashtirilgan mahsulot: iste’molchining kompaniya taklifini

raqobat

chilar takliflaridan farqlovchi rasmiy mahsulotni olishda oladigan qoʻshimcha

imtiyozlari

28

. Demak bu elementda turistik mahsulotni boshqa firmalar tomonidan

taklif qilinadigan mahsulotdan ajralib turadiga qoʻshimcha xizmatlari (avtomobillarni

ijaraga beris

h, qoʻriqlash, sugʻurtalsh, axborotlar bilan ta’minlash, gid

-tarjimon

xizmati va hokazo hisobga olingan).

I.S. Tuxliyev va bir qator olimlar

29

turistik xarajatlar boʻyicha turistik

mahsulotning tarkibiy qismlarini quyidagicha boʻlib koʻrsatganlar:

-turistik tovarlar

asortimenti (suvenirlar, parfumeriya va hokazo); -turizmning asosiy xizmatlari
(turoperator xizmatlari, turagent xizmatlari tashish-transfer, joylashtirish,
ovqatlantirish, turistik ekskursiya xizmatlari, davolash va dam olish xizmatlari va
hokazo; -

turizmning qoʻshimcha xizmatlari: moliyaviy cheklar, bank kredit kartalari,

avtomobillarni ijaraga berish, qoʻriqlash, immigrantlarning vizalari va hujjatlari,

sugʻurtalsh, axborotlar bilan taʻminlash, gid

-tarjimon xizmati va hokazo. Bunda turist

sayo

hat uchun qiladigan umumiy harajatlarining oʻrtacha 50 foizi

- turizmning asosiy

xizmatlariga ya’ni tur paketni sotib olishga, 30 foizi -

qoʻshimcha xizmatlardan

foydalanishga, yana 20 foizini esa –

tovar yaʻni sovgʻalar sotib olishga sarflashi

belgilab ko

ʻrsatilgan.

Yuqorida aytib oʻtganimizday turistik marshrut tushunchasi turistk mahsulotdan

ancha oldinroq paydo boʻlgan va bu atama asosan geografik tushuncha boʻlib, turistik

resurslar va hududlarning joylashuvi, masofasining uzunligi, harakatlanish vositasi

hamda ularga olib boruvchi optimal yoʻl jihatdan joylashuvini nazarida tutadi.

Shuning uchun ham sayohatchilar marshrutning jozibadorligini geografik nuqtai

nazardan belgilaydilar va bunga quyidagi mezonlarni kiritish mumkin

30

:

1.

Masofaning uzunligi. Belgilangan hududlardagi yoki geografik nuqtalar

orasidagi masofaning uzunligi, ya’ni sayohat masofasining uzunligiga qarab
jozibadorligini aniqlanadi. Bunda sayohatchilarning turlariga qarab turlicha baholash
mumkin.

2.

Sayohat masofasini bosib oʻtish uchun zarur boʻlgan vaqt. Sayohatlar bir

kunlik, ikki yoki uzoq muddatlik marshrutlarga boʻlinadi. Bunda jozibadorlik masofa

bilan vaqtning bir-

biriga mosligiga va toʻgʻri rejalashtirilganligiga qarab belgilanadi.

3.

Masofani bosib oʻtish uchun kerakli boʻlgan pul m

iqdori. Bunda jozibadorlik

bosib oʻtadigan masofaga turist qancha sarflashga tayyor va uning sifati bunga mos

ekanligi jihatdan aniqlanadi.

28

Salamoura M., Angelis V. The image of the tourism product: theoretical approach and applications //University of the

Aegean Business School Department of Business Administration: Chios, Greece. – 2009.

29

I.S. Tuxliyev, R. Hayitboyev, B.SH. Safarov va G.R. Tursunova. Turizm asoslari. Darslik. Toshkent – 2014, 73b.

30

Meyer D. Tourism routes and getaways: key issues for the development of tourism routes and gateways and their

potential for pro-poor tourism. – 2004

570

TURIZM

“RAQAMLI IQTISODIYOT” ILMIY-ELEKTRON JURNALI | 8-SON

WWW.INFOCOM.UZ

4.

Boshlangʻich nuqta (hudud) hamda yakuniy nuqta (hudud) oʻrtasidagi

kognetiv masofa. Turistlar masofani doimiy yashash joyidan juda uzoqda yoki yaqin

qabul qiladilar, yaʻni ular ushbu masofaning uzunligini tasavvur qilib bosib oʻtishga

tayyorligi inobatga olinadi. Aksariyat davlatlarda turistlarning asosiy qismini mahalliy
turistlar egallaydi.

Turistik marshrutlar tasn

iflanishini toʻliq koʻrib chiqish juda qiyin, chunki

koʻplab olimlar ularni turli mezonlarga boʻlib tasniflaganlar. Ularning turlari va

shakllariga koʻra qaysi biri asosiyligini farqlash mushkul masala. Ammo biz

tadqiqotimiz jarayonida turistik marshrutnin

g maʻno

-mohiyatini ochib berishga

yordam beradigan, asosan G.Tursunova

31

, Z.O.Raximov

32

hamda A.S.Kuskov

33

kabi

olimlarning ishlanmalaridan foydalanib, turistik marshutlar tasnifilanishi va turlari
jadvalini tuzdik (2-jadval).

2-jadval

Turistik marshrutning

tavsiflanishi va turlari

34

Tasnifiy belgilar

Turistik marshrut turlari

1.

Turistlar maqsadiga koʻra

-

ziyorat marshrutlari;

-

tarixiy-madaniy marshrutlar;

-

ekoturizm marshrutlar;

-

rekreatsion marshrutlar;

-

etnografik marshrutlar;

-

gastronomik marshrutlar;

-

agroturistik marshrutlar;

-

sport-

sogʻlomlashtirish marshrutlari;

-

smart turizmi marshrutlari;

-

kino turizmi marshrutlari;

-

kreativ turizm marshrutlari va h.k.

2.

Yoʻnalish shakliga koʻra

-

chiziqli turistik marshrutlar;

-

aylanma yoki halqali turistik marshrutlar;

-

radial turistik marshrutlar;

-

kombinatsiyalangan turistik marshrutlar

3.

Marshrutning darajalariga koʻra

-

mamlakat yoki mintaqalararo;

-

xalqaro;

-

shahar;

-

qishloq;

-

ishchki marshrutlar;

-

mahalliy;

-

metropolitan hududlardagi marshrutlar;

-

olis hudud.

4.

Davomiyligi va intensivligiga koʻra

-

bir kunlik marshrutlar;

-

qisqa muddatli marshrutlar;

-

oʻrta muddatli marshrutlar;

-

uzoq muddatli marshrutlar.

31

Tursunova G. Milliy turizm xizmatlar bozorida «turizm marshruti» tushunchasining nazariy asoslari, shakllari, turlari

va tasniflanishi //Iqtisodiyot va taʼlim.

– 2024. –

Т

. 25. –

№. 2.

–

С

. 314-321.

32

Z.ORaximov, N.E.Ibodullayev, R.Xaitboyev. Turopereyting. Darslik. – T.: “innovatsion rivojlanish nashriyot-manbaa

uyi”, 2021, 396.

33

Кусков А.С., Джаладян Ю.А. Основы туризма. Учебник. 4

-

е изд., перераб.

–

М.: КНОРУС, 2008. С.

26

.

34

Muallif ishlanmasi

571

TURIZM

“RAQAMLI IQTISODIYOT” ILMIY-ELEKTRON JURNALI | 8-SON

WWW.INFOCOM.UZ

5.

Harakatlanish va transport turlariga

koʻra

-

piyoda yurish marshrutlari;

-

velosiped;

-

mototsikl;

-

avtomobil;

-

avtobus;

-

temiryo‘l;

-

kema, qayiq va sol marshrutlari;

-

havoyo‘llari yo‘nalishlari;

-

turli xil mahalliy hayvonlar yordamida yurish;

-

hralash transport marshrutlari.

6.

Sayohat shakliga ko‘ra

-

yolg‘iz sayohatchilar;

-

guruhlaruchunmarshrutlar;

-

oilalilar uchun marshrutlar;

-

jamoa uchun marshrutlar;

-

juftliklar uchun marshrutlar.

7.

Mavsumiyligiga ko’ra

-

yozgi marshrutlar;

-

qishki marshrutlar;

-

kuzgi marshrutlar;

-

bahorgi marshrutlar;

-

yil davomida faoliyat koʻrsatadigan marshrutlar

Bulardan adabiyotlarda

koʻp uchraydigan turi

- bu turistik marshrutlarni

yoʻnalish boʻylab harakatiga koʻra shakllari va ular quyidagilarga boʻlinadi

(1-rasm): chiziqli, aylanma yoki halqali, radial va kombinatsiyalangan

35

. Bunda ularni

hududlararo geografik

elementlarga boʻlib oʻrganish ma’qul.

1-

rasm. Turistik marshrutlarni yoʻnalish boʻylab harakatiga koʻra shakllari

36

.

a)

chiziqli; b) aylanma yoki halqali; c) radial; d) kombinatsiyalangan

35

Кусков А.С., Джаладян Ю.А. Основы туризма. Учебник. 4

-

е изд., перераб.

–

М.: КНОРУС, 2008. С

. 26.

36

Muallif ishlanmasi.

572

TURIZM

“RAQAMLI IQTISODIYOT” ILMIY-ELEKTRON JURNALI | 8-SON

WWW.INFOCOM.UZ

Chiziqli turistik marshrut

turistning yashash joyidan yoki joʻnab ke

tish

hududidan (turistlarni shakillantiradigan hudud

37

), boshlab turli geografik hududlarda

davom etishi yoki tugashi bilan bogʻliq. Misol uchun xorijiy sayyoh Toshkent orqali

sayohatini boshlab Samarqandga tashrif buyuradi, Buxoro orqali sayohatini davom
ettirib, Xorazmga yetib keladi va shu hududda sayotini tugallab, uyiga uchib ketadi

38

.

Bu kabi turistik marshrut keng tarqalgan boʻlib turist asosan 7

-10 kun davomida

marshrut boʻylab sayohat qiladi.

Aylanma yoki halqali turistik marshrutda

turist sayohatining boshlanish hamda

tugallanish joyi birta, ya’ni birta geografik hududda boshlanib, yana shunda tugaydi.
Bunga misol qilib, turist sayohatini Toshkent orqali boshlab, Samarqad, Buxoro hamda

Xorazmda davom ettirib, qaytib Toshkentdan oʻz Vataniga

joʻnab ketishini aytishimiz

mumkin

.

Radial turistik marshrut -

bu marshrut turi ham oʻzining xususiyati bilan ajralib

turib, xorijiy sayyohning sayohatini bir hududdan boshlab, maʻlum vaqt davomida turli

hududlarga borib, yana qaytib shu yerga kelishi tushuniladi. Masalan, turist sayohatini

Toshkentda boshlab bir kun Fargʻona borib qaytadi, keyingi kunlar Samarqand,

Buxoroga borib, sayohatini amalga oshirib, Toshkentga qaytib keladi

.

Kombinatsiyalangan turistik marshrut -

yuqorida koʻrib oʻtgan 3 xildagi t

uristik

marshrutlarni oʻzida birlashtiradi. Bunga misol qilib, Xorijiy sayyohlarning turli

transport vositalari orqali sayr qilishlarini yaʻni, Toshkentdan poyezdda Fargʻonaga,

undan keyin Fargʻonadan Xivaga samolyot orqali yetib kelishi, u yerdan Buxoroga

sayohatini avtobus orqali amalga oshirishi, keyin Samarqandga poyezd orqali tashrif

buyurib, oʻz vataniga shu yerni oʻzidan uchib ketishi nazarda tutiladi

39

. Demak, turist

yoki turistlarning marshrutdagi samarali harakatlanishi yoʻlning sifatiga bogʻliq de

sak

ham boʻladi, yoʻlning holatiga, uzunligiga qarab transport belgilanadi.

Xullas, yuqoridagi ikki tushunchaning ya’ni, turisti mahsulot va turistik

marshrutga berilgan ta’riflar, ularning xususiyatlari, turlari va shakllarini oʻrganib

chiqib, quyidagi jadval asosida qiyosiy tahlil shakliga keltirdik (3-jadval).

3-jadval

Turistik mahsulot va turistik marshrut tushunchalarining qiyosiy tahlili

40

Qiyosiy belgilar

Turistik mahsulot

Turistik marshrut

Mazmun mohiyatiga koʻra

Ikki va undan ortiq xizmatlar majmui
hisoblanadi.

Ikki va undan ortiq hududlar orqali

sayohat qilinadigan aniq yoʻnalish

hisoblanadi.

37

Leiper N. (1979), “The Framework of Tourism. Towards a Definition of Tourism, Tourist and the

Tourism Industry”,

Annals of Tourism Research, 6,

2.

38

Tursunova G. Milliy turizm xizmatlar bozorida «turizm marshruti» tushunchasining nazariy asoslari, shakllari, turlari

va tasniflanishi //Iqtisodiyot va taʼlim.

– 2024. –

Т

. 25. –

№. 2.

–

С

. 314-321.

39

Tursunova G. Milliy turizm xizmatlar bozorida «turizm marshruti» tushunchasining nazariy asoslari, shakllari, turlari

va tasniflanishi //Iqtisodiyot va taʼlim.

– 2024. –

Т

. 25. –

№. 2.

–

С

. 314-321.

40

Muallif ishlanmasi

573

TURIZM

“RAQAMLI IQTISODIYOT” ILMIY-ELEKTRON JURNALI | 8-SON

WWW.INFOCOM.UZ

Xususiyatiga koʻra

Turli xil xizmatlar, obyektlar va tajribalarni

oʻz ichiga oladi.

Maʻlum bir yoʻnlish, vaqt meʻyori va

tashrif buyuriladigan obyektlarni
oladi.

Maqsadiga koʻra

Turistlarning ehtiyojlarini qondirish

Turistlarga ma’lum bir tajribani
yetkazish

Kim tomonidan ishlab

chiqilishiga koʻra

turoperatorlar

- turoperatorlar;
- mahalliy hokimiyat hamda Turizm

qoʻmitasi

Bir biriga aloqasiga koʻra

Turistik mahsulot turistik marshrut bilan

chambarchas bogʻliq boʻladi.

Turistik marshrut turistik

mahsulotdan oldin tuziladi, yaʻni

maʻlum turistik marshrut boʻylab

mahsulot yaratiladi.

XULOSA VA TAKLIFLAR

Xulosa qilib aytganda, turistik mahsulot ham turistik marshrut ham turizm

sohasining muhim elementlari hisoblanadi. Ularning har ikkalasi ham turistlar
ehtiyojini qondirishga qaratilgan. Ammo ba’zi tadqiqotchi olimlar bu ikki tushunchani
mohiyatini,

xususiyatlarini, oʻxhashlik hamda farqlarini, ularn

ing kim tomonidan

yaratilishini chuqur anglamasdan ba’zida xató fikrlarga borib, ularni adashtirishadi

yoki boʻlmasa ularni oʻxshatishadi.

Ayniqsa turizmda diversifikatsiya strategiyasini

qoʻllashda koʻproq yangi, noyob mahsulot yaratishga e’tiborni qarati

shadi.

Tadqiqotimiz jarayonida biz turistik marshrutlarning jozibadorligi va toʻgʻri

tashkillashtirilishi nechogʻlik muhimligi va mana shu yangi tuzilgan marshrut orqali

mahsulot yaratilishi mumkinligini aniqladik. Shuning uchun turistik hududlarda yangi
mahsulotlarni yaratishda avvalum bor yangi turistik marshrutlarni izlab topish zarur
hisoblanishini isbotladik.

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI

1.

Shakhovska, N., Shakhovska, K., & Fedushko, S. (2020). Some aspects of the

method for tourist route creation. In Advances in Artificial Systems for Medicine and
Education II 2 (pp. 527-537). Springer International Publishing.

2.

Shinkarenko, V., Nezdoyminov, S., Galasyuk, S., & Shynkarenko, L. (2020).

Optimization of the tourist route by solving the problem of a salesman. Journal of
Geology, Geography and Geoecology, 29(3), 572-579.

3.

https://www.unwto.org/news/international-tourism-to-reach-pre-pandemic-

levels-in-2024

4.

O‘zbekiston Respublikasining 18.07.2019 yildagi O‘RQ-549-sonli “Turizm

toʻgʻrisida” gi qonun

5.

Salimova S.F. Turizm sohasida diversifikatsiyaning ilmiy-uslubiy asoslari.

Iqtisodiyot va turizm xalqaro ilmiy va innovatsion jurnali, 2024 3(17)-son, 8 bet.

6.

Dileep M. R. Tourism: Concepts, theory and practice. – IK International Pvt

Ltd, 2018.

7.

Paul H. Marketing für fremdenverkehr: leitlinien für die dienstleistungs-und

574

TURIZM

“RAQAMLI IQTISODIYOT” ILMIY-ELEKTRON JURNALI | 8-SON

WWW.INFOCOM.UZ

absatzpolitik im herstellerbereich der fremdenverkehrswirtschaft. – Rationalisierungs-
Kuratorium d. Dt. Wirtschaft, 1977.

8.

Jovičić Ž. A plea for tourismological theory and methodology.

– 1988

9.

Leiper, Neil (1990), “Tourism Systems: An Interdisciplinary Approach,”

Occasional Paper No. 2,Massey University-Business Studies Faculty, Palmerston
North, New Zealand

10.

Jeffries D. J. Defining the tourist product—and its importance in tourism

marketing //The Tourist Review. – 1971. –

Т. 26.

–

№. 1.

–

С. 2

-5.

11.

Medlik S. Tourism: past, present and future. – Heinemann, 1981.

12.

Mrnjavac Ž. Definiranje turističkog proizvoda/Defining tourist product

//Acta Turistica. – 1992. –

С. 114

-124.

13.

Menges G. Tourism Marketing Decisions //AIEST (ed.), Tourisme et

Marketing: Rapports présentés au 23ème Congrès de lʻAIEST,, Berne: Editions

Gurten. – 1973.

14.

Koutoulas D. The theoretical determination of the tourist product as a

presupposition for tourism marketing //Unpublished doctoral dissertation). University
of the Aegean, Chios, Greece. – 2001.

15.

Koutoulas D. Product, tourism. – 2015.

16.

Salamoura M., Angelis V. The image of the tourism product: theoretical

approach and applications //University of the Aegean Business School Department of
Business Administration: Chios, Greece. – 2009.

17.

I.S. Tuxliyev, R. Hayitboyev, B.SH. Safarov va G.R. Tursunova. Turizm

asoslari. Darslik. Toshkent – 2014, 73b.

18.

Flognfeldt Jr T. The tourist route system–models of travelling patterns

//Revue belge de géographie. – 2005. –

Т. 1.

–

№. 1

-2. –

С. 35

-58.

19.

https://uz.wikipedia.org

20.

Flognfeldt Jr T. The tourist route system–models of travelling patterns

//Revue belge de géographie. – 2005. –

Т. 1.

–

№. 1

-2. –

С. 35

-58.

21.

https://wto.org/english/thewto_e/acc_e/vnm_e/wtaccvnm43_leg_12.pdf

https://www.lawinsider.com/dictionary/tourist-route

22.

Pedrosa A. et al. Tourism Routes Characterisation and Concepts: A Scoping

Review //International Conference on Tourism Research. – 2022. –

Т. 15.

–

№. 1.

–

С.

299-307.

23.

Moulin C., Boniface P. Routeing Heritage for Tourism: making heritage and

cultural tourism networks for socio-economic development //International Journal of
Heritage Studies. – 2001. –

Т. 7.

–

№. 3.

–

С. 237

-248.

24.

Denstadli, J. M., & Jacobsen, J. K. S. (2011). The long and winding roads:

Perceived quality of scenic tourism routes.

25.

Tourism Management, 32(4), 780–789.

575

TURIZM

“RAQAMLI IQTISODIYOT” ILMIY-ELEKTRON JURNALI | 8-SON

WWW.INFOCOM.UZ

https://doi.org/10.1016/j.tourman.2010.06.014

26.

Flognfeldt Jr T. The tourist route system–models of travelling patterns

//Revue belge de géographie. – 2005. –

Т. 1.

–

№. 1

-2. –

С. 35

-58.

27.

Lourens, M. (2007). Route tourism: A roadmap for successful destinations

and local economic development.

28.

Development Southern Africa, 24(3), 475–489.

https://doi.org/10.1080/03768350701445574

29.

Lourens M. Route tourism: a roadmap for successful destinations and local

economic development //Development Southern Africa. – 2007. –

Т. 2

4. –

№. 3.

–

С.

475-490.

30.

Meyer D. Tourism routes and getaways: key issues for the development of

tourism routes and gateways and their potential for pro-poor tourism. – 2004.

31.

Биржаков М.Б., Никифоров В.И. Индустрия туризма. ПЕРЕВОЗКИ.

Издание третье, переработанное и дополненное.

–

СПб.: Издательский дом

Герда, 2007.

–

528 с

32.

Кусков А.С., Джаладян Ю.А. Основы туризма. Учебник. 4

-

е изд.,

перераб.

–

М.: КНОРУС, 2008. С. 26.

33.

Сенин В.С. Организация международного туризма. Учебник. 2

-

е изд.,

перераб. и доп.

–

М.:

Финансы и статистика, 2003. С. 28.

34.

Бирицкая Н.М., Сергеева Т.М. Туроперейтинг. Учебно

-

методическое

пособие.

–

Мн.: БГЕУ, 2010. С. 27.

35.

Mirzayev M.A., Aliyeva M.T. “Turizm asoslari”: O‘quv qo'llanma.

0‘zbekiston Respublikasi Oliy va o‘rta maxsus taʻlim vaz

irligi. — T.: O‘zbekiston

faylasuflari milliy jamiyati nashriyoti, 2011 . - 288 b.

36.

Z.O.Raximov, N.E.Ibodullayev, R.Xaitboyev. Turopereyting. Darslik. – T.:

“innovatsion rivojlanish nashriyot-manbaa uyi”, 2021, 396.

37.

Norchayev A.N., Aliyeva M.T. “Turoperator

menejmenti”:Oʻquv

qoʻllanma.

– T.: “Iqtisodiyot”, 2020. - 169 bet

38.

Tursunova G. Milliy turizm xizmatlar bozorida «turizm marshruti»

tushunchasining nazariy asoslari, shakllari, turlari va tasniflanishi //Iqtisodiyot va

taʼlim.

– 2024. –

Т. 25.

–

№. 2.

–

С. 314

-321.