641
MOLIYA, PUL MUOMALASI VA KREDIT
“RAQAMLI IQTISODIYOT” ILMIY-ELEKTRON JURNALI | 8-SON
WWW.INFOCOM.UZ
O‘ZBEKISTON SUG‘URTA BOZORINING O‘ZIGA XOS XUSUSIYATLARI
Alimjanov Nodir Xamidullayevich
“UZBEKINVEST” EISK AJ Buxoro viloyat filiali direktori, i.f.n.
Annotatsiya:
maqolada sug‘urta zichligi, sug‘urtaning iqtisodiyotga kirib
borish chuqurligi kabi milliy sug‘urta bozorining asosiy makroiqtisodiy ko‘rsatkichlari
ko‘rib chiqilgan. Sug‘urta bozorining zamonaviy muammolariga e’tibor qaratilgan.
Kalit so‘zlar:
sug‘urta bozori, sug‘urta bozori ko‘rsatkichlari va indikatorlari,
sug‘urta sektori beqarorligi, sug‘urta salohiyati.
ОСОБЕННОСТИ
СТРАХОВОГО
РЫНКА
УЗБЕКИСТАНА
Алимджанов Нодир Хамидуллевич
к.э.н., руководитель Бухарского филиала компании АО КЭИС “Узбекинвест”
Аннотация
:
в
статье
рассматриваются
ключевые
макроэкономические
показатели
национального
страхового
рынка,
которыми
являются
плотность
страхования,
глубина
проникновения
страхования
в
экономику
.
Акцентировано
внимание
на
современных
проблемах
страхового
рынка.
Ключевые
слова:
страховой рынок, индикаторы и показатели
неустойчивость страхового сектора, страховой потенциал.
FEATURES OF THE INSURANCE MARKET OF UZBEKISTAN
Alimjanov Nodir Khamidullaevich
Candidate of Economics,
Head of the Bukhara branch of the company JSC
“Uzbekinvest”
Abstract:
the article examines the key macroeconomic indicators of the national
insurance market, which are insurance density and the depth of insurance penetration
into the economy. Attention is focused on modern problems of the insurance market.
Key words:
insurance market, indicators and indicators of the insurance
market, instability of the insurance sector, insurance potential.
642
MOLIYA, PUL MUOMALASI VA KREDIT
“RAQAMLI IQTISODIYOT” ILMIY-ELEKTRON JURNALI | 8-SON
WWW.INFOCOM.UZ
KIRISH
Zamonaviy sharoitda sug‘urta biznesini rivojlantirish davlatning ijtimoiy-
iqtisodiy siyosatining strategik yo‘nalishlaridan biriga aylanadi, chunki sug‘urta sohasi
iqtisodiy o‘sishga katta hissa qo‘shadi va yuqori darajadagi faollikni ta’minlaydi.
ADABIYOTLAR TAHLILI
Sug‘urta butun mamlakat va uning mintaqalari iqtisodiyotining eng muhim
sohasidir. Bu o‘z navbatida iqtisodiyotning sug‘urta sektori bajarishi kerak bo‘lgan
funksiyalar bilan bog‘liq, ya’ni:
- takror ishlab chiqarishning uzluksizligini ta’minlaydigan va uning nisbatlarini
tartibga soladigan bozor stabilizatori;
- hayot xavfsizligini oshirish vositasi;
- fuqarolarni ijtimoiy himoya qilish mexanizmi;
- milliy iqtisodiyotga investitsiyalarning eng katta manbai;
- axborot resurslarining eng yirik egasi va boshqalar [1].
Sug‘urta mintaqani ham, umuman mamlakatni ham ijtimoiy-iqtisodiy
rivojlantirish uchun zarur bo‘lgan moliyaviy stabilizator vazifasini bajaradi, shu bilan
birga mikro darajada – yetkazilgan zararni tezda qoplash va ishlab chiqarish
jarayonlarini tiklashni, makro darajada – iqtisodiy rivojlanish jarayonining uzluksiz
takrorlanishini ta’minlaydi.
Sug‘urta tizimining samarali ishlashi va izchil rivojlanishi ko‘p jihatdan sug‘urta
ishi subyektlarining xilma-xilligi va o‘zaro uyg‘un ta’siriga bog‘liq. Shuni ta’kidlash
kerakki, so‘nggi yillarda sug‘urta pozitsiyasining moliyaviy tizimning ajralmas va
muhim bo‘g‘ini sifatida ildiz otishi qayd etildi, ammo sug‘urta biznesi samaradorligini
oshirish muammosi keskin o‘sib bormoqda.
Sug‘urta bozori ijtimoiy va iqtisodiy infratuzilmaning muhim elementi bo‘lib, u
salbiy voqealar oqibatida mulkiy, shaxsiy va boshqa manfaatlarni himoya qilish
jarayonida iqtisodiy subyektlar o‘rtasida yuzaga keladigan sug‘urta munosabatlarini
amalga oshirish mexanizmi hisoblanadi.
R.T. Yuldashev quyidagi ta’rifni taklif qiladi: sug‘urta bozori - sug‘urta
himoyasiga bo‘lgan jamoatchilik ehtiyojlarini qondirish jarayonida sug‘urta
qoplamasini sotib olish va sotishdan kelib chiqadigan iqtisodiy munosabatlar tizimi
[2]. Sug‘urta bozorining pul yoki ijtimoiy munosabatlar sohasi sifatida ta’rifi mavjud
bo‘lib, unda sotib olish va sotish obyekti o‘ziga xos mahsulot - sug‘urta xizmati
hisoblanadi.
643
MOLIYA, PUL MUOMALASI VA KREDIT
“RAQAMLI IQTISODIYOT” ILMIY-ELEKTRON JURNALI | 8-SON
WWW.INFOCOM.UZ
A.K. Shixov sug‘urta bozorini ya’ni sug‘urtalanuvchilar (sug‘urtalangan
shaxslar) va sug‘urtalovchilar o‘rtasida yuzaga keladigan o‘ziga xos iqtisodiy
munosabatlar sohasi sifatida ta’riflaydi [3].
Sug‘urta bozorini liberallashtirish xalqaro tajribasini o‘zlashtirishni, sug‘urta
me’yorlariga rioya qilishning yuqori standartlarini, biznes yuritish amaliyotini
o‘zgartirishni, investitsiyalarni sug‘urtalash, tijorat tavakkalchiligini sug‘urtalashning
ahamiyati oshishini ta’minlaydi [4].
METODOLOGIYA
Tadqiqotning nazariy va metodologik asoslari sifatida mahalliy va xorijiy
iqtisodchilarning klassik va zamonaviy asarlarida aks ettirilgan, hamda asoslangan
sug‘urta bozorini rivojlantirishning konsepsiyalari va gipotezalari xizmat qildi.
MUHOKAMA VA NATIJALAR
Sug‘urta bozori – ijtimoiy va iqtisodiy infratuzilmaning muhim unsuridir. Uning
roli barcha iqtisodiy subyektlar uchun himoya mexanizmini ifodalashida namoyon
bo‘ladi. Sug‘urta mulkiy va nomulkiy xarakterdagi noxush hodisalar yuz berganda
korxonalar, fuqarolar va davlatning moliyaviy barqarorligini saqlashga imkon beradi.
Ammo makroiqtisodiy ko‘rsatkichlarga yuqori darajada bog‘liqlik, yirik sug‘urta
kompaniyalarining
dempingi,
infratuzilmaning
rivojlanmaganligi,
sug‘urta
salohiyatidan yetarli darajada foydalanmaslik, sug‘urtachilar va sug‘urta qildiruvchilar
uchun soliq imtiyozlarining yo‘qligi sug‘urta bozori muammolarining kuchayishiga
olib keladi.
Bugungi
kunda
O‘zbekiston
Respublikasida
sug‘urta
bozori
jadal
rivojlanayotgan sohalardan biri bo‘lib, bozorda sug‘urta operatsiyalari hajmi muttasil
o‘sib bormoqda, sug‘urta kompaniyalari respublika iqtisodiyotida tobora muhim o‘rin
tutmoqda.
O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligining ma’lumotlariga ko‘ra,
mamlakatimiz sug‘urta bozorida 2020 yilning 1 iyul holatiga 36 ta sug‘urta
kompaniyasi, jumladan umumiy sug‘urta tarmog‘ida 28 ta va hayotni sug‘urta qilish
tarmog‘ida 8 ta sug‘urtalovchi, shuningdek 5 sug‘urta brokeri, 5 aktuar tashkilot hamda
22 assistans, adjaster, syurveyer kompaniyalari faoliyat ko‘rsatib kelmoqda [5].
O‘zbekiston sug‘urta bozorining rivojlanish darajasini tahlil qilish uchun
sug‘urta kirib borishi chuqurligining asosiy makroiqtisodiy ko‘rsatkichlari, masalan,
yalpi ichki mahsulotdagi umumiy sug‘urta mukofotining ulushi va sug‘urta zichligi
(aholi jon boshiga sug‘urta mukofoti) qiymatini baholash zarur (1-jadval).
644
MOLIYA, PUL MUOMALASI VA KREDIT
“RAQAMLI IQTISODIYOT” ILMIY-ELEKTRON JURNALI | 8-SON
WWW.INFOCOM.UZ
1-jadval
Sug‘urta bozori ko‘rsatkichlari dinamikasi (2015-2022 yillarda)
Ko‘rsatkich
Yil
2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021
YIM dagi umumiy
sug‘urta
mukofotining ulushi,
%
0,32
0,34
0,37
0,39
0,34
0,5
0,51
O‘tgan yilga nisbatan
o‘sish sur’ati
-
1,06
1,09
1,05
0,87
1,47
1,02
Aholi jon boshiga
sug‘urta mukofoti
(ming so‘m)
17,57
21,66
28,95
48,1
51,29
83,69
108,01
O‘tgan yilga nisbatan
o‘sish sur’ati
-
1,23
1,34
1,66
1,07
1,63
1,29
Sug‘urta penetratsiyasi darajasi (sug‘urta kirib borishi chuqurligi darajasi) deb
ataladigan, barcha sug‘urta mukofotlarining yalpi ichki mahsulotga bo‘linishi bilan
hisoblab chiqiladigan ko‘rsatkich global miqyosda 6,35%, O‘zbekistonda esa atigi
0,35% ni tashkil etadi [6].
So‘nggi besh yil ichida ba’zi miqdoriy o‘zgarishlarga qaramay, mamlakatda hali
ham tarmoqdagi bir qator tizimli muammolar mavjud. Sug‘urta xizmatlarining
YaIMga nisbatan ulushi global o‘rtacha ko‘rsatkichdan 10 baravar past, aholi jon
boshiga sug‘urta mukofoti 56 baravar past bo‘lib qolmoqda, O‘zbekiston sug‘urta
bozori kapital intensivligining ma’lum bir yetishmovchiligiga duch kelmoqda, bu esa
avvalambor, sug‘urtachilarning o‘z mablag‘lari, shu jumladan ularning ustav
kapitalining kichikligi bilan bog‘liq (1-rasm).
1
645
MOLIYA, PUL MUOMALASI VA KREDIT
“RAQAMLI IQTISODIYOT” ILMIY-ELEKTRON JURNALI | 8-SON
WWW.INFOCOM.UZ
1-rasm. Mahalliy sug‘urtachilar ustav kapitalining umumiy miqdori dinamikasi
(mlrd. so‘m)
Ustav kapitalini oshirish bo‘yicha ko‘rilgan chora-tadbirlar natijasida 2023 yil
davomida O‘zbekiston sug‘urta kompaniyalarining jami ustav kapitali miqdori 22,05
foizga oshib, 2298,57 mlrd.so‘mni tashkil etdi. Shunday qilib, 2024 yil 1 yanvar
holatiga ko‘ra, sug‘urta tashkilotlari soni 43 tani tashkil etdi, ulardan 8 tasi hayotni
sug‘urtalash bilan shug‘ullanadi.
Sug‘urta bozorining shakllanish tendensiyalarini, uning xususiyatlari va
keyingi rivojlanish istiqbollarini baholash ma’lum bir o‘sish salohiyatini aniqlashga
imkon beradi. Iqtisodiyotni barqarorlashtirish va fuqarolarning farovonligini
ta’minlash uchun ixtisoslashgan tarmoq sifatida sug‘urtani rag‘batlantirish zarur.
Jismoniy va yuridik shaxslarning mulkiy manfaatlarini sug‘urtalashning samarali
tizimini yaratish iqtisodiy o‘sish uchun zarur bo‘lgan ishonchli va barqaror iqtisodiy
muhitni shakllantirishni oldindan belgilab beradi.
Fuqarolar va xo‘jalik yurituvchi subyektlarni himoya qilish maqsadida ijtimoiy-
iqtisodiy va moliyaviy munosabatlar tizimida sug‘urta rolini oshirishni ta’minlash
zarur. Shu bilan birga, sug‘urta kompaniyalarining ishonchliligini mustahkamlash,
sug‘urtachilarning tarif siyosatini davlat tomonidan tartibga solish va nazorat
qilishning; sug‘urta sohasini rivojlantirishni rag‘batlantirish uchun qulay soliq rejimini
yaratishning; sug‘urta sohasi uchun mutaxassislarni tayyorlashda ta’lim sifatini
yaxshilashning ahamiyati ortib bormoqda. Shuningdek, sug‘urta sohasidagi eng
muhim strategik vazifa sug‘urta biznesini va jahon bozorlarida raqobatbardoshlikni
rivojlantirish maqsadida huquq-tartibotni ta’minlashdir.
2
https://imda.uz/oz/yillik-korsatkich-2021/
421
443
322
543
755
1 439
1 546
1 884
2 299
0
600
1 200
1 800
2 400
3 000
2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021
2022
2023
646
MOLIYA, PUL MUOMALASI VA KREDIT
“RAQAMLI IQTISODIYOT” ILMIY-ELEKTRON JURNALI | 8-SON
WWW.INFOCOM.UZ
Sug‘urta bozori moliyaviy infratuzilmaning bir tarmog‘i bo‘lib, davlat
moliyaviy tizimining tarkibiy qismi sifatida, birinchi navbatda, mamlakatdagi iqtisodiy
vaziyatga, yaratilgan YaIM hajmi va tarkibiga, fuqarolarning tasarrufidagi real
daromadlarining o‘sish sur’atlariga bog‘liq. Shu sababli, sug‘urta sektorining
barqarorligini ta’minlash iqtisodiyotning boshqa tarmoqlari va sohalarining
barqarorligini ta’minlashga qaraganda ancha qiyin. Ushbu muammoni hal qilish kerak,
chunki hozirda sug‘urta xizmatlariga talab egiluvchan va ko‘plab tashqi omillarga
bog‘liq bo‘lib, bu sug‘urtachilarning to‘lovga layoqatsizligi xavfini va mamlakatda
sug‘urta tizimining beqarorligini keltirib chiqaradi.
Sug‘urta sektori beqarorligining asosiy quyidagi sabablarini ko‘rsatish mumkin:
- sug‘urtachilarda barqaror mijozlar bazasining va sug‘urta qildiruvchilarning
sug‘urta xizmatlaridan foydalanishga sodiqligining yo‘qligi. Sug‘urta qildiruvchilar
sug‘urta xizmatlarining narxi, shuningdek, zararni qoplash bo‘yicha oldingi tajribani
hisobga olgan holda sug‘urta kompaniyasini tanlashga moyildirlar. Ikkinchi omil,
odatda, mijozlarda salbiy idrokni keltirib chiqarganligi sababli, qiymat omili ustuvor
ahamiyat kasb etadi. Shu sababli, sug‘urta qildiruvchilar osongina bir kompaniyadan
boshqasiga o‘tishadi yoki sug‘urta xizmatlarini sotib olishdan butunlay voz kechishadi;
-
а
holining va xo‘jalik yurituvchi subyektlarning sug‘urta madaniyati darajasi
juda past yoki sug‘urta xabardorligining yetishmasligi. Sug‘urta xabardorligi - bu
“sug‘urta nima ekanligini va uning qanday ishlashini bilish va tushunish qobiliyati”
deb ta’riflanishi mumkin [7]. Bu, birinchi navbatda, sug‘urta himoyasiga salbiy
munosabat, sug‘urta kompaniyalariga ishonchsizlik bilan bog‘liq. Yana bir muhim
omil shundaki, sug‘urta mahsulotlarini sotib olish xarajatlari jismoniy va yuridik
shaxslarning byudjetlariga qo‘shimcha yuk bo‘lishi bilan bog‘liq.
- sug‘urtachilarning kapitallashuv darajasi past. O‘z mablag‘lari nafaqat sug‘urta
kompaniyasi, balki har qanday tashkilotning moliyaviy barqarorligining eng muhim
unsuridir. O‘z mablag‘lari miqdori - bu ishonchlilik ko‘rsatkichlaridan biri bo‘lib,
uning asosida sug‘urta qildiruvchilar sug‘urta kompaniyalarini tanlaydi. Shuning
uchun kapitalni oshirish jarayoni davom etaveradi, ammo buning uchun milliy bozorda
manbalar cheklangan. Sug‘urtachilar, masalan, investitsiya faoliyati orqali
daromadlarni ko‘paytirishning boshqa manbalaridan foydalanganda muayyan
qiyinchiliklarga duch kelishadi. Hozirgi vaqtda moliyaviy investitsiyalar bozori past
samaradorlik bilan ajralib turadi, sug‘urta kapitalini real sektorga investitsiya qilish
mexanizmi esa yuqori xavf bilan tavsiflanadi.
Sug‘urta bozorining rivojlanishini sekinlashtiradigan asosiy sabablar ham tizim
ichi, ham milliy iqtisodiyotning o‘ziga xos xususiyatlari bilan bog‘liq. Bularga
xodimlarning malakasi, moliyaviy salohiyat darajasi, sug‘urta mahsulotlarini
647
MOLIYA, PUL MUOMALASI VA KREDIT
“RAQAMLI IQTISODIYOT” ILMIY-ELEKTRON JURNALI | 8-SON
WWW.INFOCOM.UZ
sotishning an’anaviy kanallari va sifati, sug‘urta tashkilotlarining to‘lov qobiliyatiga
qo‘yiladigan talablarning jahon standartlariga mos kelmasligi, korxonalar va
fuqarolarning to‘lov qobiliyati darajasi, me’yoriy-huquqiy va tartibga solish bazasi,
sug‘urta kompaniyalarining monopollashuvining yuqori darajasi, sug‘urta firibgarligi
va adolatsiz raqobat kiradi [8].
Shunga qaramay, sug‘urta pozitsiyalari moliyaviy tizimning ajralmas bo‘g‘ini
sifatida mustahkamlanmoqda. Bunga sug‘urta mukofotlarining o‘sishida aks etadigan
alohida sug‘urta mahsulotlariga bo‘lgan talabning ortishi, ko‘plab sug‘urta turlarining
rivojlanishi dalolat beradi. O‘zbekistonda kompleks iqtisodiy islohotlarni amalga
oshirish doirasida sug‘urta sohasini rivojlantirish va isloh qilishning faol jarayoni
davom etmoqda. Ushbu chora-tadbirlar tadbirkorlik subyektlari faoliyatini barqaror
rivojlantirishga, shuningdek, mulk va aholi salomatligini muhofaza qilishga
ko‘maklashuvchi sug‘urta xizmatlarining zamonaviy, to‘laqonli va raqobatbardosh
bozorini shakllantirishning asosiy omillari hisoblanadi.
XULOSA VA TAKLIFLAR
O‘tkazilgan tadqiqot quyidagi asosiy vazifalarni davlat darajasida hal qilish
zarurligini ko‘rsatdi.
1. Ijtimoiy-iqtisodiy yo‘nalishga ega va barqaror iqtisodiy o‘sishni
kafolatlaydigan ustuvor sug‘urta turlarini rivojlantirish. Masalan, hayotni
sug‘urtalashni rivojlantirish mintaqa iqtisodiyotiga uzoq muddatli investitsiyalarning
muhim manbai bo‘lgan sug‘urta zaxiralarini ko‘paytirishi mumkin. Bunga erishish
uchun jismoniy va yuridik shaxslarni hayotni sug‘urtalashga undaydigan imtiyozli
soliqqa tortish bazasini oshirishga qaratilgan qonunchilik normalariga o‘zgartirishlar
kiritish zarur.
2. Sug‘urta biznesining infratuzilmasini rivojlantirish, aholining sug‘urta
institutiga bo‘lgan ishonchini oshirish, sug‘urtani ommalashtirish. Mintaqaviy
sug‘urtachilarni ishonchliligi va moliyaviy barqarorligini aniqlash maqsadida
reytinglashtirish, fuqarolarni mahalliy sug‘urtachilar borligi to‘g‘risida xabardor qilish,
yetkazilgan zarar miqdorini obyektiv baholanishini ta’minlash, nizolarni sudgacha hal
qilish mexanizmining samaradorligi iste’molchilarning moliyaviy madaniyatining
darajasini oshiradi.
3. Biznesni saqlab qolish va qo‘llab-quvvatlash uchun mintaqaviy sug‘urta
dasturlarini ishlab chiqish, chunki sug‘urta nafaqat sug‘urta hodisalaridan yetkazilgan
zararni qoplash usuli, balki iqtisodiy shart-sharoitlarning salbiy o‘zgarishlaridan
himoya qilish vositasi, soliq to‘lovchi korxonalarning moliyaviy barqarorligini saqlash
orqali byudjet xavfini kamaytirish usulidir. Sug‘urta bozorining holati min- taqa
iqtisodiyoti holatining hosilasi bo‘lganligi sababli, kompaniyalarning muvaffaqiyatli
648
MOLIYA, PUL MUOMALASI VA KREDIT
“RAQAMLI IQTISODIYOT” ILMIY-ELEKTRON JURNALI | 8-SON
WWW.INFOCOM.UZ
faoliyati ijtimoiy sohani barqarorlashtirishga, shuningdek soliqlarning ko‘payishiga va
shu sababli byudjetning daromad qismini to‘ldirishga va mintaqani rivojlantirishga
yordam beradi.
4. Mintaqaviy sug‘urta sektorining barcha xususiyatlari va ixtisosligini hisobga
olgan holda sug‘urta faoliyati tizimini va tarmoqni rivojlantirish strategiyasini
modernizatsiya qilish. Sug‘urta bozori mintaqaviy nuqtai nazardan ko‘rib chiqilsa,
hozirgi vaqtda mintaqalarning hududiy rivojlanishining sezilarli assimetriyasi dolzarb
muammo ekanligini aytish mumkin. Ba’zi mintaqalarda, ayniqsa markaziy
mintaqalarda sug‘urta bozorlari yetarlicha rivojlangan, mamlakatning aksariyat
mintaqalarida sug‘urtachilarning qisman yo‘qligini va sug‘urta manfaatlarining
qoniqarli darajasini kuzatish mumkin. Ko‘pgina mintaqalarda ro‘yxatdan o‘tgan
sug‘urta subyektlarining ko‘payishiga, qabul qilinayotgan xatarlar va sug‘urtachi
kapitalining muvofiqligini aniqlash va nazorat qilish metodikasini ishlab chiqish bilan
faoliyatni amalga oshirish uchun mintaqaviy sug‘urta litsenziyasini joriy etish yordam
berishi mumkin.
Xulosa qilib aytish mumkinki, taklif etilayotgan yo‘nalishlarni amalga oshirish
mintaqaviy sug‘urta bozorini rivojlantirishga yordam beradi va jamiyatning ijtimoiy-
iqtisodiy himoyasini ta’minlaydigan sug‘urta sohasiga milliy iqtisodiyotning strategik
sektoriga aylanishiga imkon beradi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI
1.
Жилкина,
М.
С.
Роль
страхового
рынка
в
системе
социально
-
экономических
отношений
. https://www.mf.uz/uz/news-mf-jx/item/609-609.html
2.
Юлдашев
Р.Т.
Страховой
бизнес.
Словарь
-
справочник.
М.,
2000.
3.
Шихов
А.К.
Страхование.
М.,
2000.
4.
Непп,
А.Н.
Последствия
вступления
в
ВТО
для
финансовой
отрасли.
Опыт
стран
Восточной
Европы
[Текст]
/
А.Н.
Непп,
А.В.
Шишкин
//
Страховое
дело.
– 2012. – No 10-11. –
С.
74-83.
5. https://www.mf.uz/uz/news-mf-jx/item/609-609.html
6.
Что
происходит
на
рынке
страхования
Узбекистана
и
куда
он
движется//
https://www.gazeta.uz/ru/2019/11/09/insurance/
7. Stimulating Demand: The Supervisor’s role in building Insurance Awareness,
A2ii, 18 July 2019.
8. Khamidullaevich, A.N. (2022). Regional Aspects of Insurance Market
Development. European Multidisciplinary Journal of Modern Science, 4, 872–876.
Retrieved from https://emjms.academicjournal.io/index.php/emjms/article/view/203
9.
Шеннаев
Х.М.
Ўзбекистон
суғурта
бозори.
Ўқув
қўлланма.
Т.:,
2013
й
.
