ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–8_ июня–2025
304
2181-
3187
"RUS TILI – ILM-FAN VA TEXNOLOGIYALAR TILI SIFATIDA"
Yuldasheva Munira Moydinovna
Yunusova Malohat Ergashevna
Farg’ona Shahar 1-sonli politexnikumi rus tili o’qituvchilari
Annotatsiya:
Ushbu maqolada rus tilining zamonaviy ilm-fan va texnologiyalar
sohasidagi o‘rni tahlil qilinadi. Tarixan ilmiy meros, texnikaviy hujjatlar va xalqaro
kosmik loyihalar rus tilida yuritilgan bo‘lib, u bugungi kunda ham ilmiy-tadqiqotlar va
texnik sohalarda muhim aloqa vositasi bo‘lib qolmoqda. Rus tilida chop etilayotgan
ilmiy jurnallar, texnologik hujjatlar, oliy ta’lim resurslari MDH va boshqa mamlakatlar
mutaxassislari uchun zarur bilim manbai hisoblanadi. Shuningdek, maqolada IT
sohasi, dasturlash, kosmik tadqiqotlar va O‘zbekiston misolida rus tilining ahamiyati
yoritilgan.
Kalit so‘zlar
:Rus tili,Ilm-fan,Texnologiyalar, Texnikaviy hujjatlar, Kosmik
tadqiqotlar, Ilmiy jurnallar, Dasturlash ,IT sohasi, Til siyosati, Ta’lim resurslari,Texnik
kasb-hunar ta’limi,Innovatsion taraqqiyot
Zamonaviy dunyoda ilm-fan va texnologiya yuksalishining asosiy kalitlaridan
biri bu – global miqyosda tushuniladigan va ilmiy hamkorlikni ta’minlay oladigan
tillardir. Ingliz tili bu borada yetakchi bo‘lib kelayotgan bo‘lsa-da, rus tili ham tarixiy,
ilmiy va texnikaviy merosi bilan muhim o‘rinni egallab kelmoqda. Ayniqsa, sobiq
SSSR mamlakatlari, Markaziy Osiyo va Sharqiy Yevropa davlatlarida rus tili ilm-fan
va ta’lim sohasida muhim aloqa vositasidir.
Tarixiy asoslar
Rus tili XX asrda jadal rivojlangan ilmiy-tadqiqot ishlarining markazida bo‘lgan.
Sovet Ittifoqi davrida ilm-fan, texnika, tibbiyot, matematika va kosmik tadqiqotlar
sohasida yaratilgan minglab asarlar rus tilida yozilgan. Ushbu adabiyotlar hanuzgacha
ilmiy hamjamiyat uchun muhim manba bo‘lib xizmat qilmoqda.
Texnikaviy hujjatlar va nazariy ishlanmalar
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–8_ июня–2025
305
2181-
3187
Bugungi kunda ham rus tilida yozilgan texnikaviy hujjatlar, loyihalar, me’yoriy-
texnik hujjatlar (GOST, SNiP) ko‘plab sanoat tarmoqlarida ishlatilmoqda.
Muhandislik, qurilish, energetika va IT yo‘nalishlarida rus tilidagi resurslar tajriba
almashish uchun muhim asosdir.
Ilmiy nashrlar va ta’lim resurslari
Rossiyada va rus tilida chop etilayotgan ilmiy jurnallar (masalan, "Наука и
жизнь", "Химия и жизнь", "Вестник Российской академии наук") xalqaro e’tirofga
ega. Ular fundamental va amaliy ilm-fanning muhim sohalarini qamrab oladi. Bundan
tashqari, Rossiyaning ko‘plab oliy o‘quv yurtlarida zamonaviy fanlar bo‘yicha
darsliklar rus tilida olib boriladi va ular MDH davlatlarida ham keng qo‘llaniladi.
Texnologik hamkorlik va dasturlash
Bugungi kunda IT va dasturlash sohasida ham rus tilining o‘rni ko‘zga tashlanadi.
Yandex, Kaspersky, 1C kabi kompaniyalar nafaqat Rossiyada, balki boshqa
mamlakatlarda ham xizmat ko‘rsatadi. O‘zbekiston, Qozog‘iston, Belarus kabi
davlatlardagi IT mutaxassislar rus tilidagi hujjat, dasturiy ta’minot, texnik
ko‘rsatmalardan foydalanadilar.
Kosmik tadqiqotlarda rus tilining o‘rni
Kosmik soha — rus tilining texnologik qudratini eng yaqqol ko‘rsatadigan
misoldir. "Soyuz", "Mir", "Baikonur" loyihalari rus tilida yuritilgan va bugungi kunda
ham ko‘plab xalqaro astronautlar rus tilini o‘zlashtirishga majbur, chunki Xalqaro
Kosmik Stansiyada (ISS) asosiy ish tillaridan biri — rus tilidir.
O‘zbekiston misolida
O‘zbekistonda rus tili texnik kasb-hunar ta’limi, oliy ta’lim va ilmiy-tadqiqot
markazlarida faol qo‘llaniladi. Talabalar, muhandislar, tibbiyot va texnika sohalarida
faoliyat yuritayotgan mutaxassislar rus tilida mavjud darslik, adabiyot va
qo‘llanmalarni o‘rganib, amaliy ish faoliyatida foydalanadilar.
1. Rossiya ilm-fan tizimi haqida
Rossiya Fanlar akademiyasi 1724-yildan beri faoliyat yuritadi.
Har yili 20 000 dan ortiq ilmiy maqola rus tilida nashr etiladi.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–8_ июня–2025
306
2181-
3187
“Elibrary.ru" – Rossiyadagi eng yirik ilmiy maqolalar bazasi.
2. Texnika va injiniringda rus tilining ahamiyati
Texnik loyihalar, qurilish me’yoriy hujjatlari (GOST, SNiP) rus tilida yoziladi.
Muhandislik va energetika sohasidagi xalqaro hamkorliklar ko‘p hollarda rus
tilida olib boriladi.
3. Kosmik soha
Xalqaro Kosmik Stansiyada (ISS) rus tili rasmiy ish yuritish tillaridan biri.
NASA va ESA kosmonavtlari Rossiyaga uchishdan oldin rus tilini o‘rganadilar.
4. IT va dasturlash
Rossiyalik kompaniyalar: Yandex, Kaspersky, 1C – rus tilida ishlaydi.
Ko‘plab dasturiy ta’minotlar va hujjatlar rus tilida yozilgan.
5. O‘zbekiston misolida
Toshkentdagi Rossiya universitetlari filiallari (MSU, MIFI, RANXIGS) rus tilida
ta’lim beradi.
Texnikum va kollejlar o‘quvchilari rus tilida darsliklardan foydalanadi.
IT va tibbiyot sohasidagi ko‘plab ish hujjatlari rus tilida olib boriladi.
Rus tili — nafaqat madaniyat va adabiyot, balki ilm-fan, texnika va
texnologiyalar tili sifatida ham o‘zining dolzarbligini saqlab qolmoqda. U orqali
minglab ilmiy ishlar, texnik loyihalar va innovatsion g‘oyalar dunyo yuzini ko‘radi.
Shu bois, ilmiy va texnikaviy sohalarda faoliyat yuritishni istagan har bir mutaxassis
uchun rus tilini bilish muhim vosita hisoblanadi.
Foydalanilgan adabiyotlar
.
1."Русский язык как язык науки и технологий", Под ред. А. В. Щербакова,
МГУ, 2022.
2.Абдусатторов, Ш. – "Texnika va tilda mutanosiblik", // "O‘zbekiston
filologiyasi" jurnali, 2021.
3.Наука и жизнь – Rossiyada nashr etiladigan ilmiy-ommabop jurnal.
www.nkj.ru
4.Российская академия наук –
www.ras.ru
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–8_ июня–2025
307
2181-
3187
5.O‘zbekiston Respublikasi Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi – texnik
ta’limda rus tilining o‘rni haqida hisobotlar.
6.IT Park Uzbekistan – IT sohasida rus tilidagi kontent va hamkorlik loyihalari.
7.Yandex Research Blog – rus tilida dasturlash va sun’iy intellektga oid
maqolalar.
