ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–8_ июня–2025
308
2181-
3187
ZAMONAVIY DUNYODA RUS TILINING O‘RNI.
Yuldasheva Munira Moydinovna
Farg’ona Shahar 1-sonli politexnikumi
rus tili fani o’qituvchisi
Annotatsiya:
Mazkur maqolada rus tilining zamonaviy jamiyatdagi o‘rni, uning
tarixiy shakllanishi, ilm-fan va ta’limdagi roli, MDH mamlakatlaridagi maqomi hamda
internet va madaniyat sohasidagi ahamiyati tahlil etilgan. Rus tili global muloqot
vositasi sifatida nafaqat tarixiy, balki hozirgi davrda ham dolzarbligini saqlab qolgan.
Maqolada, shuningdek, rus tilining duch kelayotgan muammolari va uning kelajakdagi
rivojlanish istiqbollari ham ko‘rib chiqilgan. Ushbu tadqiqot rus tilini o‘rganayotganlar
va uni ijtimoiy-madaniy fenomen sifatida baholovchilar uchun foydali bo‘lishi
mumkin.
Kalit so’z:
Pushkin, Tolstoy, Dostoyevskiy, Chexov, slavyan tillar, Kiev Rus,
Moskva Knyaz, indoevropa tillar, Runet, Rus teatr san’ati, opera, balet va kino san’ati,
MDH davlatlar.
Rus tili — dunyodagi eng yirik tillardan biri bo‘lib, u 250 milliondan
ortiq insonlar tomonidan so‘zlashiladi. U tarix, madaniyat, ilm-fan va siyosat
sohalarida, ayniqsa, sobiq Sovet Ittifoqi hududida alohida o‘rin egallaydi.
Globalizatsiya kuchayib borayotgan hozirgi davrda xorijiy tillarni bilish zarurati
ortmoqda, rus tili esa xalqaro muloqot va madaniy almashinuvning muhim vositasi
bo‘lib qolmoqda.
Rus tili tarixiy jihatdan qadimgi slavyan davriga borib taqaladi. Uning
shakllanishi Kiev Rus, Moskva Knyazligi va keyinchalik Rossiya imperiyasi bilan
chambarchas bog‘liq. Asrlar davomida rus tili turli xalqlarni birlashtiruvchi omil
sifatida xizmat qilgan. Ayniqsa, Sovet Ittifoqi davrida u ilm-fan, texnika va madaniyat
tili sifatida butun hudud bo‘ylab keng tarqalgan.
SSSR parchalanganidan keyin ham rus tili MDH davlatlarida o‘z
ahamiyatini yo‘qotgani yo‘q. Belarus, Qozog‘iston, Qirg‘iziston va O‘zbekiston kabi
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–8_ июня–2025
309
2181-
3187
mamlakatlarda rus tili hanuzgacha ta’lim, tibbiyot, biznes va kundalik hayotda keng
qo‘llaniladi. Ayniqsa, O‘zbekistonda rus tili millatlararo muloqot vositasi sifatida
muhim rol o‘ynaydi va ilmiy, texnikaviy sohalarda keng tarqalgan.
Rus tili boy ilmiy an’analarga ega. Fizika, matematika, tibbiyot va
muhandislik sohalaridagi ko‘plab ilmiy ishlar aynan rus tilida yozilgan. Hozirgi kunda
ham Rossiya va boshqa MDH davlatlari oliygohlarida darslik va ilmiy adabiyotlarning
aksariyati rus tilida. Bu esa talabalar, tadqiqotchilar va ilmiy xodimlar uchun rus tilini
bilishni zarur qiladi.
Raqamli davrda rus tili internetda o‘z o‘rnini mustahkamlab kelmoqda. Rus
tilida internet foydalanuvchilari soni bo‘yicha u dunyoda 8-o‘rinda turadi. Yandex,
VKontakte, Odnoklassniki kabi yirik platformalar aynan rus tilida faoliyat yuritadi.
Rus tili bloglar, onlayn ta’lim, yangilik portallari va forumlar orqali ham jadal
rivojlanmoqda.
Rus adabiyoti dunyodagi eng boy adabiyotlardan biridir. Pushkin, Tolstoy,
Dostoyevskiy, Chexov kabi yozuvchilarning asarlari jahon madaniy merosining oltin
fondiga kiradi. Rus tilini bilgan inson bu nodir durdonalardan bevosita bahramand
bo‘la oladi. Bundan tashqari, rus kinosi, teatr san’ati, musiqasi va televideniyesi ham
tilning ommaviyligini saqlab turadi.
Keng tarqalganiga qaramay, rus tili bir qator muammolarga duch kelmoqda:
yoshlar orasida tildan foydalanish darajasining pasayishi, ayrim mamlakatlarda
ta’limdan siqib chiqarilishi, til masalasining siyosiylashuvi shular jumlasidan. Shunga
qaramay, uning madaniy va ilmiy boyligi sababli rus tiliga bo‘lgan qiziqish saqlanib
qolmoqda.
Rus tili haqida umumiy ma’lumot
Rus tili slavyan tillari oilasiga mansub bo‘lib, indoevropa tillari oilasining bir
qismi hisoblanadi.
U BMTning 6 rasmiy tilidan biri hisoblanadi.
Dunyo bo‘yicha taxminan 258 million inson rus tilida so‘zlasha oladi.
Rus alifbosi (kiril yozuvi) 33 ta harfdan iborat.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–8_ июня–2025
310
2181-
3187
Rus tilining geografik tarqalishi
Davlat tili: Rossiya, Belarus, Qirg‘iziston.
Rasmiy yoki keng qo‘llanuvchi til: Qozog‘iston, O‘zbekiston, Tojikiston,
Moldova, Latviya, Estoniya, Ukraina (ma’lum darajada).
Ko‘plab sobiq SSSR davlatlarida rus tili millatlararo muloqot tili sifatida saqlanib
qolgan.
Zamonaviy hayotda rus tilining roli
Ilm-fan: Rossiyada, MDH davlatlarida va boshqa joylarda rus tilidagi ilmiy
maqolalar soni juda katta. Masalan, texnika, fizika va matematika bo‘yicha yetakchi
tadqiqotlar ko‘pincha rus tilida yoziladi.
Internet: Rus tili internetda eng ko‘p qo‘llaniladigan tillardan biri. Runet (rus
tilidagi internet) jahon miqyosida yirik auditoriyaga ega.
Ishbilarmonlik: Markaziy Osiyo va Sharqiy Yevropa davlatlarida rus tili orqali
ish olib borish hamon dolzarb.
Madaniyatdagi o‘rni
Rus tilida klassik adabiyot: Pushkin, Tolstoy, Dostoyevskiy, Gogol, Chexov kabi
mualliflar orqali jahon adabiyotiga katta hissa qo‘shgan.
Rus teatr san’ati, opera, balet va kino san’ati jahon miqyosida mashhur. Taniqli
rejissorlar: Tarkovskiy, Bondarchuk, Zvyagintsev.
Ruscha qo‘shiqlar, teleko‘rsatuvlar va YouTube kontentlari yoshlar orasida ham
mashhur.
Ta’lim sohasida
O‘zbekiston, Qozog‘iston va boshqa davlatlarda rus tilida ta’lim beruvchi
maktablar, litseylar va oliygohlar mavjud.
Toshkentdagi ko‘plab OTMlarda rus tili ikkinchi til sifatida o‘qitiladi.
Rossiyada tahsil olayotgan xorijiy talabalar orasida o‘zbeklar soni juda yuqori va
rus tilini bilish ularning asosiy talabidir.
Muammolar
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–8_ июня–2025
311
2181-
3187
Ba’zi davlatlarda rus tilining maqomi pasaytirilmoqda yoki cheklovlar
qo‘yilmoqda.
Yoshlarda ingliz tiliga bo‘lgan qiziqish rus tilining o‘rnini siqib chiqarayotgani
kuzatilmoqda.
Til siyosati masalasi ayrim mamlakatlarda keskinlashgan.
Kelajak istiqbollari
Rus tilining ahamiyati Yevroosiyo mintaqasida barqaror qoladi.
Rossiya bilan iqtisodiy, siyosiy aloqalarni rivojlantirish rus tiliga ehtiyojni saqlab
qoladi.
Onlayn ta’lim, tarjima texnologiyalari va madaniy almashinuvlar rus tilining
o‘sishiga xizmat qilmoqda.
Rus tili — bu nafaqat muloqot vositasi, balki ulkan madaniy merosning kalitidir.
Bugungi kunda, turli xalqlar o‘rtasidagi hamkorlik va aloqa tobora muhimlashib
borayotgan bir paytda, rus tili turli madaniyatlar va millatlarni bog‘lovchi ko‘prik
bo‘lib xizmat qilmoqda. Uni o‘rganish va asrab-avaylash nafaqat tilshunoslarning,
balki barchaning vazifasidir.
Foydalanilgan adabiyotlar .
1.
Жирмунский В.М.
История русского языка
. — Москва: Просвещение,
2001.
2.
Бабайцева В.В.
Русский язык в современном мире
. — Санкт-Петербург:
Лань, 2015.
3.
Баранов П.А., Добровольский Д.О.
Русский язык: статус и функции в
странах СНГ
. — Москва: Наука, 2010.
4.
Апресян Ю.Д.
Русский язык в интернете: тенденции и перспективы
. —
Москва: Языки славянской культуры, 2020.
5.
O‘zbekiston Respublikasi Oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi.
Rus tili o‘qitish
metodikasi
, Toshkent: O‘qituvchi, 2018.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–8_ июня–2025
312
2181-
3187
6.
ЮНЕСКО:
World Languages Report
, 2021-yilgi nashr.
7.
Rasmiy rus tilidagi internet portallari (
— statistik ma’lumotlar
