ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–3_ июня–2025
134
2181-
3187
BALOG‘AT YOSHODAGI QIZLARDA GINEKOLOGIK OPERATIV
DAVOLASH
Samarqand Davlat Tibbiyot Universiteti
1-sonli Akusherlik va ginekologiya
kafedrasi 1-kurs klinik ordinatori
Bosimova Noila Ma‘rifjon qizi
Annotatsiya:
Hozirgi kunda ginekologiya yo’nalishida davolashning jarrohlik
usullari keng qo‘llaniladi.Ushbu maqolada ginekologik bemorlarni operativ davolash
bo’yicha kerakli maslahatlar berilgan.
Kalit so’zlar:
Ginekologiya, operatsiya, sterilizator, fiksatsiya, scalpel, qon
quyish,
Operatsiya qilish uchun tegishli sharoit yaratishda o‘rta tibbiyot xodimlari
faolqatnashadi. Operatsiya xonasini, asboblarni tayyorlashga rahbarlik qilish,
operatsiya xonasini steril choyshablar, salfetkalar, kiyim-kechak, bog‘lov materiallari
bilan, narkoz hamda boshqa turdagi og‘riqsizlantirish uchun zarur narsalar bilan
ta’minlash operatsiya hamshirasining burchidir. Operatsiya xonasida konditsion havo
bo‘lmasa, bu xona yaxshilab shamollatilishi va devorlari vaqt-vaqtida (haftada kamida
bir marta) yuvib turilishi lozim. Operatsiya xonasining poli har bir operatsiya kunidan
keyin yuvilishi lozim. Operatsiya xonasidagi temperatura 20—25°C atrofida bo‘lishi
zarur.
Operatsiyadan oldin operatsiya stolini grelkalar bilan isitish kerak. Asboblar
maxsus sterilizatorlarda soda qo‘shib qaynatib, sterillanadi (asboblar zanglamasligi
uchun 1 % li soda qo‘shiladi). Asboblar kamida 20 minut qaynatilishi lozim.
Sterilizatorga asboblar suv qaynab chiqishi bilan solinadi. Qaynatilgan asboblarni
orastabonlar operatsiya hamshirasi stoliga keltirib qo‘yadi, operatsiya hamshirasi esa
bu asboblarni tegishlicha tartib bilan joylashtiradi va operatsiya boshlanguncha steril
choyshab bilan yopib qo‘yadi. Operatsiya vaqtida asbob tushib kesa yoki shu maqsad
uchun qo‘yilgan tog‘oraga ataylab tashlansa, o‘sha asbob cho‘tka bilan sovunlab
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–3_ июня–2025
135
2181-
3187
yuvilishi va undan keyin qaynatilishi lozim. O‘tkir asboblar va ignalar qaynatilganda
o‘tmaslashib qolmasligi uchun dokaga o‘rab qaynatiladi. Skalpellar qaynatilgandan
keyin operatsiya vaqtida spirtda saqlanadi.
Operatsion hamshira qo‘l yuvishga ishlatadigan cho‘tkalar ham qaynatilib, toza
tutilishiga qarab turadi. Qo‘l Spaso-Kukoskiy usulida yuvilsa, shu maqsad uchun
ishlatiladigan tog‘oralar ham spirt yoqib kuydirilishi kerak. Choyshab, kiyim-kechak,
bog‘lov materiali va rezina qo‘lqoplar avtoklavda umumiy jarrohlik qoidalariga
muvofiq sterilizatsiya qilinadi. Choklash uchun ishlatiladigan ipak va ketgut xirurgiya
darsliklarida beriladigan maxsus retseptlarga muvofiq sterilizatsiya
qilinadi. Operatsiya hamshirasi zarur asboblar haqidagi masalani jarroh bilan
kelishib oladi.
Operatsiya vaqtida hamshira operatsiyaning qanday borishini kuzatib turishi
kerak. Tajribali hamshira operatsiyaning borishini kuzatib turar ekan, odatda,
jarrohning aytishini kutib turmasdan zarur asboblarni, choklash uchun
ishlatiladigan
ipak va ketgutni uzatib turadi. Qorin devorini kesib qilinadigan operatsiyalarda
jarroh odatda bemorning chap tomonida turadi, birinchi assistent uning qarshisida,
ikkinchi assistent esa bemorning oyoq tomonida turadi. Qin operatsiyalarida jarroh
vintli stulda o‘tiradi, yordamchilari esa ikki yon tomondan joy olishadi.
Yordamchilardan biri odatda qin ko‘zgulari va ko‘targichlarni ushlab turadi, ikkinchisi
esa jarrohning ko‘rsatmalariga muvofiq unga yordamlashadi. Zarur asboblar, ipak va
ketgutni operatsiya hamshirasi pastak stolchaga qo‘yadi. Bu stolcha odatda operatsiya
jarrohining o‘ng tomonida turadi. Jarroh zarur asboblarni o‘ng tomondan o‘zi bemalol
olib turadi.
Bemorni operatsiyaga tayyorlash
.
Operatsiya qilinadigan bemorlar oldindan tayyorlanishi lozim. Avval bemorning
operatsiyadan qo‘rqishini bartaraf qilish, operatsiyaning yomon natija bilan tugashi
haqidagi fikrlarini va boshqa noto‘g‘ri tasavvurlarini yengish uchun ularning
psixikasiga ta’sir etish, dalda berish kerak.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–3_ июня–2025
136
2181-
3187
Operatsiyaning
eson-omon
o‘tishiga, operatsiya og‘riqsiz bo‘-lishiga,
operatsiyadan keyingi davr ham og‘riqsiz va bexatar o‘tishi uchun operatsiyadan keyin
tegishli choralar ko‘rilishiga bemorni ishontirish uchun hamma chorani ko‘rish zarur.
Shuni nazarda tutib, bo‘limda shunga o‘xshash operatsiyalardan sog‘ayayotgan
bemorlar haqida so‘zlab berish kerak.
Operatsiyaga tayyorlanayotgan bemorga qo‘l-oyoqni fiksatsiya qilish (bog‘lab
qo‘yish) kabi tadbirlarning mohiyatini tushuntirish zarur.
Bemor steril choyshab, kiyim-kechakka va operatsiya maydoni sohasiga
qo‘llarini tasodifan tekkizib, infeksiya yuqtirmasligi uchun qo‘l-oyog‘i bog‘lab
qo‘yiladi. Bundan tashqari, har bir ginekolog operatsiyadan oldin bemorni maxsus
tayyorlashi kerak. Avvalo, badanning umumiy tozaligiga ahamiyat berish zarur,
buning uchun operatsiyadan bir kun oldin bemor vannaga tushib, butun badanini
sovunlab yuvadi, vannadan keyin toza kiyim-kechak kiygiziladi. Badanni teng baravar
spirt qo‘shilgan suv bilan artib tozalash ham mumkin. Ayol infeksion kasallikdan keyin
ozib ketgan, kamqon yoki bequvvat bo‘lsa, operatsiyagacha uning umumiy ahvolini
yaxshilashga alohida e’tibor berish (yotqizib qo‘yish, oqsil va vitaminlarga boy
ovqatlar bilan yaxshi boqish, qon quyish) kerak. Rejali operatsiyadan ilgari
bemorni
terapevtga ko‘rsatish zarur. Bemorning ichagi operatsiyaga tayyorlanishi lozim.
Shu
maqsadda operatsiya arafasida bemorga yengil ovqat (suxari bilan bulyon va
kisel)
beriladi, kechqurun esa suxari bilan bir piyola shirin choy ichiriladi. Ba’zi
shifokorlar operatsiya kuni ertalab ham shirin choy berishni tavsiya etadilar, lekin bu
choy operatsiyadan kamida 2 soat ilgari ichiriladi. Ichakni yoki oraliqni operatsiya
qilishga to‘g‘ri kelsa (plastik operatsiyalarda), ayniqsa, oraliq uchinchi darajali
yirtilgan bo‘lsa, operatsiyaga ikki kun qolganda ich tozalanadi; bemorga yengil ovqat
beriladi, surgi va huqna qilinadi. Hayz qoni kelayotganligi, odatda, ginekologik
operatsiyalar qilishga yo‘l qo‘ymaydi.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–3_ июня–2025
137
2181-
3187
Qin operatsiyalarida hayz qoni operatsiya jarohatini doim ho‘l qilib turishiga yo‘l
qo‘ymaslik uchun hayz qoni to‘xtagandan keyin operatsiya qilgan yaxshi.
Xulosa:
Qin operatsiyalarida qin florasining tozalik darajasiga e’tibor beriladi,
uchinchi va to‘rtinchi darajalar operatsiyaga monelik qiladi va oldindan tayyorgarlik
ko‘rishni talab etadi, buning uchun operatsiyaga bir necha kun qolganda qin vodorod
peroksid va kaliy yodid eritmasi bilan tozalanadi, shuningdek, dezinfeksiyalovchi
eritmalar bilan chayish buyuriladi. Operatsiya kuni bemorning qovi va tashqi jinsiy
a’zolaridagi juni takror qiriladi. Tashqi jinsiy a’zolar, sonning yondosh yuzalari va qin
dizeritma bilan chayiladi (yuviladi). Siydik pufagi (qovuq) kateter bilan bo‘shatiladi,
bemorning oyoqlariga steril paypoq kiygiziladi, qoviga choyshab solinadi, orqa
chiqaruv teshigi sochiqqa o‘ralgan kleyonka bilan yopiladi, bu sochiq ikkala tomondan
son terisniga qisqich bilan yopishtiriladi, o‘rtasidan esa oraliq terisiga ipak chok bilan
mahkamlanadi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Allayorov Ya.N., Yusupova D.O‘., Asqarova F.Q. “Akusherlikda amaliy
ko‘nikma va muolajalar”, Samarqand, 2007.
2. Allayorov Ya.N. “Akusherlik” “O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi” Davlat
ilmiy nashriyoti, T., 2011.
3. Allayorov Ya.N., Tosheva D.G., Yusupova D.O‘. “Onalikda hamshiralik
parvarishi”, “Voris” nashriyoti, T., 2012
