ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–7_ Мая –2025
385
2181-3187
O`QITUVCHINING MAHORATI VA UNING O'QUVCHILAR TA'LIM
TARBIYASIDAGI AHAMIYATI
D.Sh.Elmurodovna
Iqtisodiyot va pedogogika universiteti o`qituvchi
Annotatsiya
Ushbu magolada pedagogning mahorati qanday bo'lishi kerak ekanligi,
o'qituvchining qanday shaxs sifatida shakllanishi, ularni ta'lim-tarbiya berish talablari
dars davomida o'zini qanday tutishi lozimligi, o'quvchilar bilan olib borayotgan ish
jarayonlari. Shu bilan birga o'quvchi va o'qituvchi munosabati pedagogik mahoratning
ahamiyati. Adiblarimizning pedagoglar haqida fikrlari haqida ham ma'lumotlar
keltirilgan.
Kalit so'zlar
Pedagogik mahorat, tarbiya, o'qituvchi, o'quvchi, ta'lim kreativ, shaxs, vazifa,
fikr, adolat, munozara, jumla.
Kirish
Maktab degan ulug' dargohning inson va jamiyat taraqqiyotidagi hissasi va
ta'sirini nafaqat yoshlarimiz balki butun xalqimiz kelajagini hal qiladigan o'qituvchi va
murabbiylar mehnatini hech narsa bilan o'lchab, qiyoslab bo'lmaydi. (1-prezidentimiz
I.A.Karimov)
Asosiy
Biz bilamizki ta'lim-tarbiya deb atalgan murakkab jarayon subektlaridan biri
bu -pedagog hisoblanadi. Birinchi bo'lib pedagog shuni anglashi kerak, u davlat va
jamiyatning ishonchli hamda kerakli bo'lgan vakili. Shu sababli davlat pedagoglarga
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–7_ Мая –2025
386
2181-3187
o'zining katta boyligi, ishonchi, umidi va eng muhimi kelajagi bo'lgan bolalarni ishonib
qo'ygan. Bunday ulkan mas'uliyatli ishni har kim ham bajara olmaydi.
Bu kasbga umrini, mehnatini, hayotini bag'ishlagan har bir insondan doimiy
izlanish, ijod qilish, ulkan qalb kelajak avlod ya'ni bolalarga muhabbat va cheksiz
sadoqatni talab qiladi.
Pedagogik mahorat- pedagogning faoliyati davomida yuzaga chiqadi. Mahorat
bu - belgilangan vaqt ichida erishish mumkin bo'lgan hamda natija olib keladigan
pedagogik faoliyatning oliy darajasi hisoblanadi. Pedagogik mahorat turli pedagogik
topshiriqlarni samarali hal qilishda o'quv tarbiya jarayonlarini yuqori saviyada kreativ
yondashib qiziqarli tashkil etishda namoyon bo'ladi.
Pedagog tarbiya jarayoni qonun-qoidalari tarkibi, tartibi va uni tashkil etish
mexanizmlarini tashkil qiladi. Bolalarni tarbiyalash, o'qitish, bilim berish va
shakillantirish pedagogning asosiy vazifalaridan biri sanaladi.
Shaxsni tarbiyalash pedagogikadagi asosiy tushuncha hisoblanadi. Oila va
jamiyatning barkamol avlodni shakllantirishga yo'naltirilgan birgalikdagi faoliyatini
anglatadi. Tarbiya yordamida inson shaxsining ma'naviy jihatlarini rivojlanitirish
ko'zda tutiladi. E'tiqod, ezgulik, dunyoqarash yaxshilik, go'zallik ko'nikmalarining
shaxsda namoyon bo'lishida tarbiyaning o'rni katta. Pedagogning qo'liga kelgan
o'quvchi bamisoli oppoq qog'ozga o'xshaydi. Uni nima bilan to'ldirish pedagogning
o'ziga bog'liq. Biz bilamizki, maktabga endi qadam qo'ygan bola hali bu muhitga
moslashmagan bo'ladi va darslardan tez zerikadi. O'qituvchi mana shunday vaqtda
bolalarga qiziqarli dars o'tishi va dars mobaynida turli metodlardan foydalanish kerak.
Tadqiqotchilarning fikricha 4 ta komponent pedagogik mahorat asosini tashkil
etadi:
1. Pedagogik insonparvarlik talablariga bo'ysunishi;
2. O'qituvchilik kasbiga sadoqat;
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–7_ Мая –2025
387
2181-3187
3. O'z fanini o'qitish metodikasini mukammal bilish;
4. Pedagogik qobiliyatini namoyish eta olishi.
Shunday qilib o'qituvchlik kasbi murakkab va ma'sulyatli kasb.
Pedagoglik kasbi hamma vaqt jamiyat va jamoatchilik tomonidan e'tiborga
loyiq e'zozlab kelinayotgan kasbdir. Al-Farobiy o'z asarida pedagog haqida shunday
deydi: "O'qituvchi aql -farosatga, chiroyli nutqqa ega bo'lishi va o'quvchilarga
aytmoqchi bo'lgan fikrini to'la va aniq ifodalay olishni bilmog'i zarur". U yana pedagog
haqida o'z fikirlarini davom ettirib "Pedagog vazifasi dono rahbar vazifasiga o'xshaydi.
Shuning uchun u har bir ishni o'ylab qilishi kerak. Shu bilan birga pedagog adolatli o'z
nomusini, sha'nini qadrlashi lozim. Ana shunda u insoniylikni yuksak darajasini
egallaydi va bilish cho'qqisiga erishadi".
Abu Ali Ibn Sinoning fikricha: "Pedagog sof, matonatli, bilimli, vijdonli,
rostgo'y, bolalarni tarbiyalash metodlarini biladigan axloqli odam bo'lmog'i joiz" -deb
ta'kidlaydi.
Nasriddin Tusiy "O'qituvchilarning tarbiyalash to'g'risida" asarida shunday
deydi: o'qituvchi munozaralarni olib borishi rad etib bo'lmas darajadagi isbot qilishni
bilishi, o'z fikrlarini to'g'riligiga ishonishi, nutqi mutlaqo toza, jumlalari mantiqiy
ifodalanadigan bo'lishi, o'qituvchi nutq hech qachon, hech qayerda zaharxandali qo'pol
bo'lmasligi, arz paytida o'qituvchi ozini tutib turolmasligi ishini buzishi mumkin.
Xulosa
Yuqoridagi fikrlardan chiqib shuni aytish mumkinki, har bir inson ilm fan bilim
bilan hamnafas bo'lishi, ilim olib aqliy kamol topishi kerak, bu vazifani esa tabiiyki
o'qituvchi bajaradi.
Pedagoglar qanchalik mahoratli bo'lsa, talim, bilim va tarbiya olayotgan yosh
avlod shunchalik yuksak marralarga erishadi. Mahoratli, bilimli pedagogdan ta'lim
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–7_ Мая –2025
388
2181-3187
olgan bola hech qachon kam bo'lmaydi. Shunday ekan, dunyodagi har bir inson
pedagogik ta'lim va tarbiyasini olish zarur.
Foydalanilgan adabiyotlar
1. Hamidova Nilufar, Oksana Aleksandrovna "Pedagogik mahorat va uning
komponentlari";
2."Zamonaviy o'qituvchi". B.A.Ergashev;
3.P. Yusupova "Maktabgacha tarbiya pedagogikasi",
4.T. Nedopekina"Maktab bo'sag'asida";
5.I.A.Karimov "Yuksak ma'naviyat -yengilmas kuch";
6.O'zbekiston Respublikasi "Kadrlarni qayta tayyorlash" milliy dasturi.
