ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–1_ Мая –2025
166
2181-3187
SUN’IY OQSIL OZUQA MODDALARINING ISHLAB CHIQARILISHI
VA KELGUSIDAGI IMKONIYATLARI.
Abdumannonova Sevinch Sherzod qizi
Samarqand Davlat tibbiyot universiteti
pediatriya fakul’teti 125 guruh talabasi
Ilmiy rahbar.
Kiyamova Dilfuza Shrifovna
Samarqand davlat tibbiyot universiteti
tibbiy kimyo kafedrasi dotsenti.
Annotatsiya:
Oqsillar inson salomatligi uchun zarur bo‘lgan asosiy ozuqa
moddalaridan biri bo‘lib, ularning biologik rolini hech bir ozuqa modda to‘ldira
olmaydi. Biroq, dunyoda aholi sonining ortishi va atrof-muhitga bo‘lgan ta’sir tufayli
oqsil manbalarining ishlab chiqarilishi va ulardan foydalanish o‘zgacha yechimlarni
talab qilmoqda. Shu nuqtayi nazardan sun’iy oqsil ishlab chiqarish texnologiyasi oziq-
ovqat sanoatida katta qiziqish uyg‘otmoqda va u kelajakda an’anaviy oqsil manbalariga
o‘z o‘rnini topishi mumkin.
Kalitli so’zlar:
Sun’iy oqsil, fermentatsiya, biomuhandislik, genetik,
modifikatsiya.
Kirish:
Sun’iy oqsil ishlab chiqarish – texnologik rivojlanish asosida sintetik
yoki fermentativ usullar yordamida ozuqaviy oqsil moddasini ishlab chiqarishni
anglatadi. Bu turdagi oqsil, asosan, qishloq xo’jaligiga yukni kamaytirish, oziq-ovqat
yetishmovchiligini kamaytirish va atrof-muhitni muhofaza qilish maqsadida
rivojlantirilmoqda
Maqsad:
Sun’iy oqsillar ishlab chiqarish ko’pincha yuqori darajadagi energiya talab
qiladi, bu esa ko’mir yoki boshqa energiya manbalaridan foydalanishni o’rganish.
Shu bilan birga, ba’zi laboratoriya sharoitida ishlab chiqariladigan sun’iy oqsillar
ishlab chiqarish jarayonida ko’plab chiqindilar hosil qiladi. Bu chiqindilardan foydali
mahsulotlar olish .
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–1_ Мая –2025
167
2181-3187
Laboratoriya tajribasi va natijasi
:
Tabbiy oqsilli ozuqalar
– o’simliklar va hayvonlar mahsulotlaridan
tayyorlangan, tarkibida protein koʻp boʻlgan yem-xashak. Koʻpchilik mollar uchun
yem-xashak ozuqalar — koʻkoʻt, pichan, don va don chiqitlari, kunjara va boshqa
proteinning asosiy manbai hisoblanadi. Koʻk ozuqalar orasida yosh dukkakli
oʻsimliklar oʻtida xom protein, ayniqsa, koʻp. Mas, bedaning 1 ozuqa birli-gida 200 g,
xashaki dukkakli usimliklarning 1 ozuqa birligida 320 g gacha xom protein bor.
Shuningdek, ularning sifati qam gʻoyat yuqori boʻlib, tez hazm boʻlishiga yordam
beradigan suvda eruvchi va tuzda eruvchi oqsillar, almashtirib boʻlmaydigan
aminokislotalar koʻp. Shuningdek, dukkakli ekinlar doni ham proteinga boy: noʻxat va
vika 1 ozuqa birligi donida 200 g gacha, soyada 256 g gacha protein bor.
Aminokislotalar tarkibi boʻyicha kunjara (1 ozuka birligida 270—340) va shrotlar
(300— 370 g) proteinlari ham toʻla qimmatli yemish hisoblanadi. Hayvon
mahsulotlaridan tayyorlangan yemlarda protein miqdori koʻp va yuqori biologik
qimmatga ega. Goʻsht unining 1 ozuqa birligida 570 g, baliq unining eng yaxshi
navlarida 600 g dan ortiq, quruq qon kukuni 1 ozuqa birligida 550 g protein bor. Pivo,
non va ozuqa achitqilari ham tarkibida oqsilning koʻpligi bilan ajralib turadi. Bundan
tashqari, achitqi hamirturush V guruhidagi vitaminlar va mikroelementlar manbaidir.
-Sun’iy oqsillar ishlab chiqarish jarayoni murakkab va ko’pincha qimmat. Shu
sababli, bu mahsulotlar bozorda tabiiy oqsillarga nisbatan yuqori narxga ega bo’lishi
mumkin, bu esa ular ommaviy miqyosda arzon alternativ bo’la olmasligini anglatadi.
Kichik iqtisodiyoti bo’lgan davlatlarda yoki rivojlanayotgan hududlarda bu
texnologiya ommaviy qabul qilinishi uchun iqtisodiy jihatdan qiyinchilik tug’dirishi
mumkin.
-Ba’zi jamiyatlar yoki diniy e’tiqodlar sun’iy mahsulotlarni iste’mol qilishni
qabul qilmasligi mumkin. Sun’iy oqsillarni iste’mol qilishning madaniy jihatdan qabul
qilinishi
ayrim
mamlakatlarda
qiyinchilik
tug’dirishi
mumkin.
Shuningdek, ayrim iste’molchilar sun’iy ravishda yaratilgan yoki genetik
modifikatsiyalangan mahsulotlarga nisbatan shubha bilan qarashlari mumkin.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–1_ Мая –2025
168
2181-3187
-Sun’iy oqsillar tabiiy oqsillarda mavjud bo‘lgan barcha muhim aminokislotalar,
vitaminlar va minerallar bilan to‘ldirilishi kerak. Texnologiyalar yordamida bu
mahsulotlarning oziqaviy qiymati yaxshilanib, ularning to‘liq va muvozanatli oqsil
manbai
sifatida
ishlatilishi
mumkin.
Yaxshi ozuqaviy tarkibga ega bo‘lish uchun, ishlab chiqaruvchilar sun’iy oqsillarga
tabiiy vitaminlar, minerallar va boshqa muhim ozuqa moddalarini qo‘shishlari
mumkin.
-Ishlab chiqarish jarayonida qat’iy gigiyena va xavfsizlik qoidalariga rioya qilish
zarur. Bunga xomashyo tanlash, ishlab chiqarish jarayonini nazorat qilish, sterilizatsiya
va
sifatni
nazorat
qilish
kiradi.
Ishchi xodimlar va mahsulot iste’molchilari uchun xavfsizlik choralarini kuchaytirish
va standartlarni joriy qilish orqali, zararli ta’sirlarni kamaytirish mumkin.
-Genetik modifikatsiyalangan sun’iy oqsillarni ishlab chiqarishda ehtiyotkorlik
bilan ishlash lozim. Genetik modifikatsiyalar jarayonida inson salomatligi uchun
xavfsiz ekanligiga ishonch hosil qilish uchun qat’iy sinov va sertifikatsiya talab
qilinadi.
Barcha kimyoviy moddalar va fermentlar aniq nazorat qilinishi va ular faqat sog’liq va
xavfsizlik standartlariga javob bergan taqdirda qo‘llanilishi kerak.
Masalan hozirgi kunda keng tarqalgan Qandli diabet kasalligini oldini olish
uchun ishlatiladigan insulin gormoni ham mana shu sun’iy oqsillar sirasiga kiradi.
Ushbu maqola sun'iy oqsil ozuqa moddalarini ishlab chiqarish va ularning
kelgusidagi rivojlanish imkoniyatlarini batafsil o'rganadi. Insoniyat uchun eng muhim
oziq-ovqat muammolarini hal qilishga qaratilgan yangi texnologiyalar va
innovatsiyalar haqida batafsil ma'lumot beradi.
Xulosa
: Sun’iy oqsil ishlab chiqarish va uni oziq-ovqat sanoatiga tatbiq etish
kelajak uchun
ko‘plab imkoniyatlar yaratadi. Bu yo‘nalishda texnologik rivojlanish, barqaror
oziq-ovqat ta’minoti, atrof-muhitga salbiy ta’sirning kamayishi, va ijtimoiy-iqtisodiy
o‘zgarishlar katta ahamiyat kasb etadi. Shu bilan birga, sun’iy oqsil ishlab chiqarishni
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–1_ Мая –2025
169
2181-3187
takomillashtirish uchun tadqiqot va investitsiyalarni ko‘paytirish, xavfsizlik va sifat
standartlariga rioya qilish zarur.
Kelajakda sun’iy oqsil ishlab chiqarish dunyo aholisining oziq-ovqat ehtiyojlarini
qondirishda muhim rol o‘ynashi mumkin va bu ozuqa moddalari global oziq-ovqat
tizimining ajralmas qismiga aylanishi ehtimoldan xoli emas..
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Marchenko, T., Piliarska, O., Kiyamova, D., & Musaev, S. (2025). Influence of
plant density and biological products on the formation of seed yield of maize lines
under irrigation conditions. In
BIO Web of Conferences
(Vol. 151, p. 01002). EDP
Sciences..
2.
Kholmurodova D., Kiyamova D. Study of the process of producing fuel briquettes
from industrial waste //International Journal of Advance Scientific Research. – 2023.
– Т. 3. – №. 10. – С. 238-243.
3.
Sharifovna K. D. et al. Galaktozemiya kasaligini kelib chiqish sabablarini
o’rganish //interdiscipline innovation and scientific research conference. – 2024. – Т.
3. – №. 25. – С. 140-141.
4.
Xudoyberdi O’g’li, Turatov Shuxrat, and Kiyamova Dilfuza Sharifovna. "Atirgul
gulbargining tibbiyotdagi ahamiyat."
intellectual education technological solutions
and innovative digital tools
3.28 (2024): 176-177.
5. Негматов С.С., Киямова Д.Ш., Холмуродова Д. К. Исследование влияния
связующего на эксплуатационные характеристики угольных брикетов.
Universium Технические науки Москва 2022 ст.15-17
6. Киямова Д.Ш., Асқаров Қ.А., Холмуродова Д.К., Исследование влияния
наполнителей на физико- механические свойства угольных брикетов.
Universium Технические науки Москва 2021 ст.49-51
7.
Киямова Д. Ш. Разработка технологии брикетирования угольной мелочи с
применением композиционных материалов из местного сырья и отходов
производств //ББК 30.16 Б 63. – 2023. – С. 178.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-69
Часть–1_ Мая –2025
170
2181-3187
8.
Sh, Kiyamova D. "Kovul o’simligining farmatsiyadagi ahamiyati, kimyoviy tarkibi,
tarqalish mintaqalari."
pedagog
7.11 (2024): 127-130.
