ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-73
Часть–2_ июл–2025
186
2181-
3187
RAQAMLI TA’LIM TEXNOLOGIYALARINI KASBIY TA’LIM
TASHKILOTLARIDA TRANSFORMASIYASI
G'iyosov Shavkatjon Ergashaliyevich
To'raqo'rg'on tuman 1-son politexnikumi
informatika fani o'qituvchisi
Annotatsiya:
Ushbu maqola kasbiy ta’lim tashkilotlarida raqamli ta’lim
texnologiyalarining joriy etilishi va transformatsion ta’sirini o'rganadi. Maqolada
raqamli texnologiyalarning afzalliklari, joriy etishdagi muammolar va ularni bartaraf
etish yo'llari tahlil qilinadi. Shuningdek, kasbiy ta’lim jarayonida interaktivlik,
moslashuvchanlik va samaradorlikni oshirishda raqamli resurslar va platformalarning
roli ko'rib chiqiladi. Maqola xulosasida kasbiy ta’lim tizimini raqamlashtirishning
istiqbollari va ustuvor vazifalari belgilab beriladi.
Kalit so'zlar :
Raqamli ta’lim texnologiyalari, kasbiy ta’lim, transformatsiya,
raqamlashtirish, interaktivlik, moslashuvchanlik, samaradorlik.
Annotation :
This article explores the implementation and transformational
impact of digital education technologies in vocational education and training (VET)
institutions. The paper analyzes the advantages of digital technologies, challenges in
their implementation, and ways to overcome them. It also examines the role of digital
resources and platforms in enhancing interactivity, flexibility, and efficiency in the
vocational training process. The conclusion of the article outlines the prospects and
priorities for the digitalization of the VET system.
Keywords :
Digital education technologies, vocational education, transformation,
digitalization, interactivity, flexibility, efficiency.
Kirish
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-73
Часть–2_ июл–2025
187
2181-
3187
Bugungi kunda ilm-fan va texnologiyalarning jadal rivojlanishi barcha sohalar
qatori ta’lim tizimida ham tub o‘zgarishlarni talab qilmoqda. Ayniqsa, kasbiy ta’lim
tashkilotlarida zamonaviy mehnat bozorining ehtiyojlariga mos yuqori malakali
kadrlar tayyorlash masalasi dolzarb ahamiyat kasb etmoqda. Ushbu jarayonda raqamli
ta’lim texnologiyalarining joriy etilishi ta’lim sifatini oshirish, o‘quv jarayonini
interaktivlashtirish, o‘qitish metodlarini diversifikatsiya qilish va ta’limning
qulayligini ta’minlashda muhim rol o‘ynamoqda.
Raqamli texnologiyalar kasbiy ta’lim muassasalariga o‘quv materiallarini yanada
qulay va oson yetkazish, talabalarning mustaqil ta’lim olish imkoniyatlarini
kengaytirish, o‘qituvchilarning pedagogik faoliyatini optimallashtirish va boshqaruv
jarayonlarini takomillashtirish kabi bir qator afzalliklarni taqdim etadi. Biroq, raqamli
ta’lim texnologiyalarini kasbiy ta’lim tizimiga joriy etish o‘ziga xos qiyinchiliklar va
muammolarni ham keltirib chiqarishi mumkin. Bular qatorida texnik infratuzilmaning
yetarli emasligi, pedagog kadrlarning raqamli kompetensiyalarining pastligi, o‘quv
materiallarini raqamlashtirish va moslashtirish zarurati, shuningdek, kiberxavfsizlik
masalalari kabi omillarni ko‘rsatish mumkin.
Shu nuqtai nazardan, ushbu maqolaning maqsadi kasbiy ta’lim tashkilotlarida
raqamli ta’lim texnologiyalarining joriy etilish jarayonini tahlil qilish, ularning
afzalliklari va joriy etishdagi muammolarni aniqlash, shuningdek, ushbu muammolarni
bartaraf etish va raqamli transformatsiyani muvaffaqiyatli amalga oshirish bo‘yicha
taklif va tavsiyalar ishlab chiqishdan iborat.
Asosiy qism
Kasbiy ta’lim tashkilotlarida raqamli ta’lim texnologiyalarining transformatsion
ta’siri ko‘p qirrali bo‘lib, o‘quv jarayonining barcha bosqichlarida seziladi.
1. O‘quv materiallari va resurslarining transformatsiyasi:
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-73
Часть–2_ июл–2025
188
2181-
3187
Raqamli texnologiyalar o‘quv materiallarini yaratish, saqlash, tarqatish va ulardan
foydalanish usullarini tubdan o‘zgartirmoqda. An’anaviy bosma nashrlar o‘rniga
interaktiv elektron darsliklar, video-ma’ruzalar, virtual laboratoriyalar, simulyatsiyalar
va boshqa multimedia resurslari keng qo‘llanilmoqda. Bu esa talabalarning materialni
yanada chuqur va qiziqarli tarzda o‘zlashtirishiga imkon yaratadi. Masalan, kasbiy
fanlar bo‘yicha virtual treninglar talabalarga real uskunalarda ishlash tajribasini xavfsiz
muhitda olish imkonini beradi.
2. O‘qitish metodlari va pedagogik yondashuvlarning o‘zgarishi:
Raqamli texnologiyalar o‘qituvchilarga o‘quv jarayonini individualizatsiya qilish,
talabalarning bilim olish tezligi va uslubiga moslashish imkoniyatini beradi. Onlayn
platformalar, masofaviy ta’lim kurslari va vebinarlar orqali ta’lim geografik
chegaralardan chiqib, ko‘proq talabalarni qamrab olish imkoniyati yaratiladi. Bundan
tashqari, raqamli vositalar orqali talabalarning o‘zlashtirish darajasini real vaqt
rejimida kuzatish va baholash, shuningdek, ularga tezkor fikr-mulohazalar berish
imkoniyati mavjud.
3. Talabalarning o‘quv faolligi va motivatsiyasining oshishi:
Interaktiv o‘quv materiallari, gamifikatsiya elementlari va kollaborativ loyihalar
talabalarning o‘quv jarayoniga bo‘lgan qiziqishini oshiradi va ularning faolligini
rag‘batlantiradi. Onlayn forumlar va muhokama guruhlari talabalarga o‘zaro fikr
almashish, savollar berish va hamkorlikda bilim olish imkoniyatini yaratadi. Raqamli
portfoliolar esa talabalarning o‘z yutuqlarini namoyish etish va ish beruvchilar uchun
potentsial nomzod sifatida ko‘rinish imkoniyatini beradi.
4. Kasbiy ko‘nikmalarni rivojlantirish va baholashning takomillashuvi:
Raqamli texnologiyalar talabalarning amaliy ko‘nikmalarini rivojlantirish va
baholash uchun yangi imkoniyatlar yaratadi. Virtual simulyatsiyalar, 3D modellar va
dasturiy ta’minotlar orqali talabalar real ish muhitiga yaqin sharoitlarda mashq
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-73
Часть–2_ июл–2025
189
2181-
3187
qilishlari mumkin. Raqamli baholash vositalari esa talabalarning bilim va
ko‘nikmalarini yanada obyektiv va xolisona baholash imkonini beradi.
5. Boshqaruv va ma’muriy jarayonlarning optimallashtirilishi:
Raqamli platformalar kasbiy ta’lim tashkilotlarining boshqaruv va ma’muriy
jarayonlarini avtomatlashtirish va optimallashtirish imkonini beradi. Talabalarni
ro‘yxatga olish, o‘quv jarayonini rejalashtirish, baholash natijalarini qayd etish va
hisobot berish kabi vazifalar elektron tizimlar orqali tez va samarali amalga oshirilishi
mumkin. Bu esa ma’muriy xodimlarning vaqtini tejash va ularning asosiy vazifalarga
e’tiborini qaratish imkoniyatini yaratadi.
Shu bilan birga, raqamli ta’lim texnologiyalarini joriy etishda quyidagi
muammolarga duch kelish mumkin:
•
Texnik infratuzilmaning yetarli emasligi:
Ayrim kasbiy ta’lim
muassasalarida zamonaviy kompyuter texnikasi, internet aloqasi va boshqa
zarur uskunalarning yetishmasligi raqamli texnologiyalarni to‘liq joriy etishga
to‘sqinlik qilishi mumkin.
•
Pedagog
kadrlarning
raqamli
kompetensiyalarining
pastligi:
O‘qituvchilarning raqamli texnologiyalardan samarali foydalanish
bo‘yicha bilim va ko‘nikmalarining yetarli emasligi o‘quv jarayonida ularning
imkoniyatlaridan to‘liq foydalanishga xalaqit beradi.
•
O‘quv
materiallarini
raqamlashtirish
va
moslashtirish
zarurati:
An’anaviy o‘quv materiallarini raqamli formatga o‘tkazish va ularni
interaktiv elementlar bilan boyitish katta mehnat va vaqt talab qiladi.
•
Kiberxavfsizlik masalalari:
Raqamli ma’lumotlarning xavfsizligini
ta’minlash, shaxsiy ma’lumotlarni himoya qilish va kiberhujumlarning oldini
olish muhim ahamiyat kasb etadi.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-73
Часть–2_ июл–2025
190
2181-
3187
•
Raqamli tengsizlik:
Barcha talabalarning raqamli texnologiyalarga va
internetga bir xil darajada kirish imkoniyatiga ega emasligi ta’limda tengsizlikni
keltirib chiqarishi mumkin.
Ushbu muammolarni bartaraf etish uchun kompleks chora-tadbirlarni amalga
oshirish zarur. Bular qatorida texnik infratuzilmani modernizatsiya qilish, pedagog
kadrlarning raqamli savodxonligini oshirish bo‘yicha o‘quv kurslari va treninglar
tashkil etish, o‘quv materiallarini raqamlashtirish va metodik ta’minotni ishlab chiqish
uchun investitsiyalar jalb qilish, kiberxavfsizlikni ta’minlash bo‘yicha choralar ko‘rish
va raqamli tengsizlikni kamaytirishga qaratilgan dasturlarni amalga oshirish mumkin.
Xulosa
Xulosa qilib aytganda, raqamli ta’lim texnologiyalarining kasbiy ta’lim
tashkilotlarida
joriy
etilishi
ta’lim sifatini oshirish, o‘quv jarayonini
zamonaviylashtirish va mehnat bozorining o‘zgaruvchan talablariga mos yuqori
malakali kadrlar tayyorlash uchun muhim ahamiyatga ega. Raqamli texnologiyalar
o‘quv materiallaridan foydalanish qulayligini ta’minlash, o‘qitish metodlarini
diversifikatsiya qilish, talabalarning o‘quv faolligini oshirish va boshqaruv
jarayonlarini optimallashtirish kabi bir qator afzalliklarni taqdim etadi.
Shu bilan birga, raqamli transformatsiya jarayoni texnik infratuzilmaning yetarli
emasligi, pedagog kadrlarning raqamli kompetensiyalarini rivojlantirish zarurati,
o‘quv materiallarini raqamlashtirish va kiberxavfsizlikni ta’minlash kabi bir qator
muammolarni ham o‘z ichiga oladi. Ushbu muammolarni muvaffaqiyatli bartaraf etish
uchun davlat, ta’lim muassasalari va boshqa manfaatdor tomonlarning hamkorligi,
shuningdek, maqsadli investitsiyalar va strategik rejalashtirish zarur.
Kelgusida kasbiy ta’lim tizimida raqamli texnologiyalardan yanada keng va
samarali foydalanish, sun’iy intellekt, katta ma’lumotlar tahlili va boshqa zamonaviy
innovatsiyalarni o‘quv jarayoniga integratsiya qilish muhim ahamiyat kasb etadi. Bu
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-73
Часть–2_ июл–2025
191
2181-
3187
esa kasbiy ta’limning raqobatbardoshligini oshirish, talabalarning o‘zlashtirish
darajasini yaxshilash va ularni zamonaviy mehnat bozorining talablariga to‘liq javob
bera oladigan mutaxassislar sifatida tayyorlash imkonini beradi.
Adabiyotlar ro‘yxati
1.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 6-noyabrdagi PF-6119-son
Farmoni “O‘zbekistonning yangi taraqqiyot davrida ta’lim-tarbiya tizimini yanada
takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”.
2.
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2021-yil 19-fevraldagi
82-son Qarori “Raqamli ta’lim resurslarini yaratish va ulardan foydalanishni tashkil
etish chora-tadbirlari to‘g‘risida”.
3.
To‘ychiyev, B. R., & Xodjayev, B. X. (2020). Raqamli ta’lim
texnologiyalarini ta’lim jarayoniga joriy etishning pedagogik-psixologik
asoslari.
Zamonaviy ta’lim
,
(1)
, 56-62.
4.
Ismoilov, A. A. (2021). Kasbiy ta’lim tizimida masofaviy ta’lim
texnologiyalaridan foydalanishning dolzarb masalalari.
Iqtisodiyot va innovatsion
texnologiyalar
,
(3)
, 112-118.
5.
Johnson, L., Adams Becker, S., Estrada, V., & Freeman, A. (2014).
NMC
horizon report: 2014 higher education edition
. The New Media Consortium.
6.
Sangrà, A., Vlachopoulos, D., & Cabrera, N. (2012). Building a conceptual
framework for open, flexible and distance learning: Implications for policy makers and
practitioners.
The International Review of Research in Open and Distributed
Learning
,
13
(1), 143-159.
7.
Siemens, G. (2005). Connectivism: A learning theory for the digital
age.
International Journal of Instructional Technology and Distance Learning
,
2
(1),
3-10.
