ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–8_ июня–2025
46
2181-
3187
XXI-ASRDA INGLIZ TILINING O‘RNI: GLOBAL MULOQOT, TA’LIM
VA TEXNOLOGIYA
Nishonboyeva Mahliyo Saidahmad qizi
Farg’ona Shahar 1-sonli politexnikum ingliz tili o’qituvchisi
Annotatsiya:
Ushbu maqolada ingliz tilining 21-asrdagi tobora ortib borayotgan
ahamiyati o‘rganiladi. Ingliz tili bugungi kunda global tilga aylangan bo‘lib, xalqaro
aloqa, ta’lim, raqamli texnologiyalar va madaniy almashuvlarda muhim o‘rin tutadi.
Maqolada ingliz tilining nega global aloqa vositasiga aylangani, uning fan, biznes va
diplomatiyadagi o‘rni, shuningdek, bu tilni o‘rganishdagi imkoniyatlar va
qiyinchiliklar tahlil qilinadi. Zamonaviy ingliz tilini o‘rganish usullari, xususan onlayn
platformalar va sun’iy intellekt vositalari ham ko‘rib chiqiladi.
Kalit so’z
: global lingua franca,
fan, aviatsiya, diplomatiya, internet, BMT,
YUNESKO, IELTS, TOEFL, Cambridge Exams, Duolingo,BBC Learning
English,Coursera,YouTube, Frazali fe’llar ,idiomalar, Kulturaviy tafovutlar,
Globallashgan zamonaviy dunyoda ingliz tili hayotning deyarli barcha
sohalarida yetakchi o‘rin tutmoqda – ta’limdan tortib texnologiya, biznes va xalqaro
siyosatgacha. Bugungi kunda 1,5 milliarddan ortiq inson ingliz tilida so‘zlasha oladi –
bu uni eng ko‘p tarqalgan tillardan biriga aylantirdi. Xo‘sh, nima uchun aynan ingliz
tili bunchalik kuchli mavqega ega bo‘ldi va u zamonaviy jamiyatda qanday rol
o‘ynamoqda?
1. Ingliz tili – global til sifatida
Ingliz tili ko‘pincha “global lingua franca”, ya’ni turli millat vakillari o‘rtasidagi
umumiy aloqa tili sifatida tilga olinadi. Bu mavqega quyidagi sabablar bilan erishildi:
Buyuk Britaniya imperiyasining kengayishi (XVIII–XIX asrlar),
AQShning XX asrdagi madaniy va iqtisodiy ustunligi,
Ingliz tilining fan, aviatsiya, diplomatiya va internetdagi asosiy til sifatidagi roli.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–8_ июня–2025
47
2181-
3187
Hozirda ingliz tili BMT, YUNESKO va boshqa xalqaro tashkilotlarda
ishlatiladigan asosiy tillardan biridir. Internetdagi kontentning 55–60% ingliz tilida
yoki unga tarjima qilingan.
2. Xalqaro ta’limda ingliz tilining o‘rni
Ingliz tili bugungi kunda butun dunyo bo‘ylab eng ko‘p o‘rgatiladigan xorijiy til
hisoblanadi. Ko‘plab davlatlardagi universitetlarda ingliz tilida darslar olib boriladi,
xususan:Niderlandiya,Germaniya,Xitoy
(xalqaro
dasturlar),Birlashgan
Arab
Amirliklari.
Chet elda o‘qish uchun IELTS, TOEFL, Cambridge Exams kabi testlar talab
etiladi. Ingliz tili talabalar va olimlarga:
Global ilmiy adabiyotlarga kirish,
Xalqaro maqolalar chop etish,
Ilmiy anjumanlarda ishtirok etish imkonini beradi.
3. Raqamli muloqot va ingliz tili
Internet va smartfonlar rivojlanishi ingliz tilini yanada ommalashtirdi. Ko‘plab
ijtimoiy tarmoqlar, bloglar, yangiliklar va video materiallar aynan ingliz tilida
tarqatiladi.
Shuningdek, sun’iy intellekt (AI) va mashinali o‘rganish texnologiyalarining
asosiy tili ham ingliz tilidir. Bu texnologiyalar orqali bilim olish uchun ingliz tilini
bilish zarur bo‘lmoqda.
Bugungi kunda quyidagi onlayn platformalar til o‘rganishni osonlashtirmoqda:
Duolingo,BBC Learning English,Coursera,YouTube’dagi o‘quv kanallar.
4. Ingliz tili va martaba
Ingliz tili xalqaro biznes dunyosida asosiy tilga aylangan. Ko‘plab transmilliy
kompaniyalar ingliz tilini bilishni asosiy talab sifatida belgilaydi. Bu tilni bilish:
Yaxshi ish topish,Yuqori daromadga ega bo‘lish,Xalqaro jamoalarda ishlash
imkonini yaratadi.
Muhandislik, axborot texnologiyalari, marketing, huquq kabi sohalardagi xalqaro
hamkorlik ko‘pincha ingliz tilida olib boriladi.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–8_ июня–2025
48
2181-
3187
5. Ingliz tilini o‘rganishdagi qiyinchiliklar
Foydali tomonlari ko‘p bo‘lishiga qaramay, ingliz tilini o‘rganish ba’zi
muammolarni keltirib chiqaradi:
Imlo va talaffuz murakkabligi (masalan, “though”, “through”, “tough”),
Frazali fe’llar va idiomalar (ularni tarjima qilish qiyin),
Turli lahjalar (Britancha, Amerikalik, Avstraliya lahjasi),
Kulturaviy tafovutlar (muloqot uslublarida).
Shuningdek, grammatik qoidalar, eshitish qobiliyati va so‘zlashuvdagi tezlik ham
ko‘plab o‘rganuvchilar uchun qiyinchilik tug‘diradi.
6. Zamonaviy ingliz tili o‘rganish usullari
So‘nggi yillarda texnologiyalar yordamida ingliz tilini o‘rganish soddalashdi:
O‘yinlashgan ilovalar (Duolingo, Memrise),Virtual til almashinuvi dasturlari
(native speaker’lar bilan suhbat),AI yordamida suhbatbotlar (haqiqiy vaziyatlarda
so‘zlashishni mashq qilish),Talaffuzni tuzatuvchi dasturlar (ELSASpeak, Say It app).
Bundan tashqari, ko‘plab maktablarda CLIL (Content and Language Integrated
Learning) tizimi joriy etilib, ingliz tilida boshqa fanlar (masalan, fizika yoki tarix)
o‘rgatilmoqda.
Statistik ma’lumotlar (So‘nggi yillarga oid)
Ingliz tilida so‘zlashuvchilar soni (2024):
1,5 milliard dan ortiq kishi ingliz tilida so‘zlashadi.
Shundan faqat 400 million kishi uni ona tili sifatida ishlatadi, qolganlari esa
ikkinchi yoki chet tili sifatida o‘rganishmoqda.
Internetdagi kontent tahlili:Butun internetdagi vebsaytlarning 55–60% ingliz
tilida.
YouTube’dagi eng mashhur videolar, kurslar va ko‘rsatuvlar ham ingliz tilida.
Ta’lim sohasida:Yevropadagi oliygohlarning 30% dan ortig‘i ingliz tilida dars
beradi.
Xitoy, Saudiya Arabistoni, Turkiya, Koreya va O‘zbekiston kabi mamlakatlarda
ham ingliz tilida olib boriladigan kurslar soni oshib bormoqda.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–8_ июня–2025
49
2181-
3187
Ingliz tilining sohalar bo‘yicha ahamiyati:
Biznes
Xalqaro muzokaralar, korporativ hujjatlar, marketing
materiallari ingliz tilida yuritiladi.
Fan
90% ilmiy maqolalar ingliz tilida nashr etiladi.
Tibbiyot
Global tibbiy tadqiqotlar, COVID-19 bo‘yicha ma’lumotlar
ham ingliz tilida tarqaldi.
Diplomatiya
BMT, YUNESKO, NATO kabi xalqaro tashkilotlarda ish
yuritish tili sifatida ishlatiladi.
Madaniyat
Netflix, Hollywood, TED Talks — global madaniyat
tarqatishda asosiy til.
Qiziqarli faktlar
Aviatsiya: Har qanday mamlakat uchuvchilari va dispetcherlar xalqaro
parvozlarda faqat ingliz tilida muloqot qiladi.
Ingliz tilida eng ko‘p so‘z bor: Ingliz tilida 600,000+ so‘z mavjud (Oxford
Dictionary ma’lumotiga ko‘ra). Taqqoslash uchun: rus tilida ~200,000, o‘zbek tilida
~100,000 (rasmiy leksikon).
Hollywood va pop madaniyat: Global auditoriya bilan muloqotda bo‘lish uchun
ko‘plab xorijiy san’atkorlar ingliz tilida qo‘shiq kuylaydi (K-pop, Hind kinosi, Anime
dublyajlari va boshqalar).
21-asr — ko‘p tillilik zamoni bo‘lsa-da, ingliz tili butun dunyo eshiklarini
ochuvchi asosiy vositadir. Fan, ta’lim, biznes va madaniyat sohalarida ingliz tilini
bilish katta ustunlik beradi. Ingliz tilini o‘rganish murakkab bo‘lishi mumkin, ammo
zamonaviy texnologiyalar, xalqaro hamkorlik va onlayn resurslar bu yo‘ldagi
to‘siqlarni bartaraf etmoqda.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.Kristal, D. (2003).
English as a Global Language
. Cambridge University Press.
2.Graddol, D. (2006).
English Next
. British Council.
3.UNESCO (2020).
Language and Global Communication
.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–8_ июня–2025
50
2181-
3187
4.EF English Proficiency Index. (2024).
https://www.ef.com/epi
5.BBC Learning English.
https://www.bbc.co.uk/learningenglish
