Авторы

  • Айгуль Умурзакова
    Преподаватель, кафедра теории и практики арабского перевода, Узбекский государственный университет мировых языков

DOI:

https://doi.org/10.71337/inlibrary.uz.foreign-linguistics.67264

Ключевые слова:

сарф нахв недостаточные глаголы вспомогательные глаголы

Аннотация

В данной статье изучаются глаголы недостаточного вида в науке о «сарф» и «нахв» арабского языка. В результате наших исследований были показаны различия между глаголами недостаточного вида в науке «сарф» и «нахв». Цель исследовательской работы – разграничить глаголы недостаточного вида, изучаемые в науке «сарф», и глаголы недостаточного вида, изучаемые в науке «нахв», на основе оригинальных арабских источников.


background image

Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika

Зарубежная

лингвистика

и

лингводидактика

Foreign

Linguistics and Linguodidactics

Journal home page:

https://inscience.uz/index.php/foreign-linguistics

Defective verbs in the science of “sarf” and “nahv” of the

Arabic languages

Aygul UMURZAKOVA

1


Uzbekistan State University of World Languages

ARTICLE INFO

ABSTRACT

Article history:

Received April 2024

Received in revised form

10 May 2024

Accepted 25 May 2024

Available online

25 June 2024

In this article, the defective verbs in the science of “sarf” and

“nahv” of the Arabic language are studied. As a result of our

research, differences between defective verbs have been shown

in the science of “sarf” and “nahv”. The purpose of the research

work is to differentiate between the defective verbs studied in

the science of “sarf” and the defective verbs studied in the science

of “nahv” based on the original Arabic sources.

2181-3701

2024 in Science LLC.

DOI:

https://doi.org/10.47689/2181-3701-vol2-iss1

/S

-pp553-557

This is an open-access article under the Attribution 4.0 International

(CC BY 4.0) license (

https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru

)

Keywords:

sarf,

nahv,

defective verbs,

auxiliary verbs.

Arab sarf va nahv ilmida noqis fe’llar

ANNOTATSIYA

Kalit so‘zlar

:

sarf,

nahv,

noqis fe’llar,

yordamchi fe’llar.

Ushbu maqolada, arab tili “sarf” va “nahv” ilmida noqis fe’llar

o‘rganib chiqildi. Olib borilgan izlanishlarimiz natijasida, “sarf”
va “nahv” ilmida noqis fe’llarning farqlari ko‘rsatib berilgan.

Tadqiqot ishining maqsadi, asl arab manbalarga tayangan holda

“sarf” ilmida o‘rganiladigan noqis fe’llar va “nahv” ilmida
o‘rganiladigan noqis fe’llarni farqlarini ajratib berish.

Недостаточные глаголы в науке «сарф» и «нахв»
арабского языка

АННОТАЦИЯ

Ключевые слова:

сарф,

нахв,

недостаточные глаголы,

вспомогательные глаголы

.

В данной статье изучаются глаголы недостаточного вида

в науке о «сарф» и «нахв» арабского языка. В результате

наших исследований были показаны различия между
глаголами недостаточного вида в науке «сарф» и «нахв».

1

Teacher, Department of Theory and Practice of Arabic Translation, Uzbekistan State University of World Languages.

E-mail:

aygulumurzakova@gmail.com


background image

Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika

Зарубежная лингвистика

и лингводидактика

Foreign Linguistics and Linguodidactics

Special Issue

1 (2024) / ISSN 2181-3701

554

Цель исследовательской работы –

разграничить глаголы

недостаточного вида, изучаемые в науке «сарф», и глаголы

недостаточного вида, изучаемые в науке «нахв», на основе
оригинальных арабских источников.


KIRISH

Arab tilida so‘zlar o‘z semantik belgilari va grammatik xossalariga ko‘ra

turkumlarga bo‘linadi. So‘zning semantik belgisi, uning narsa, harakat, xoss kabi

ma’nolarining ifodalanishidir. Grammatik xossa deganda, so‘zning morfologik va semantik

xususiyatlar

i nazarda tutiladi. So‘zni tarkib nuqtai nazaridan o‘rganish morfologiya

“sarf”

(

فرصلا

)

ning vazifasidir. Ma’lumki, gaplarning o‘zi so‘zlardan tuziladi. So‘zlarning gapdagi

vazifasini sintaksis

“nahv” (

وحنلا

)

o‘rganadi. Arab tilidagi barcha so‘zlar uch qisi

mga

turkumga bo‘linib o‘rganiladi. Bular

ism (

مسلاا

), fe’l (

لعفلا

)

va

harf (

فرحلا

)

lardir. Til haqidagi

bilimda “turkum” ma’no va leksik xossalari mushtarak bo‘lgan so‘zlarning majmuasidir.

Shu nuqtai nazardan qaraganda arab sarfidagi turkum tushunchasi nisbiy xarakterga ega.

Hamma gap shundaki, mazkur qismlarning har biri o‘z ichiga biz

ning tushunchamizdagi

bir necha turkumlarni oladi. Shunga ko‘ra, ularni turkum guruhlari deb atash maqsadga

muvofiqdir[6].

MAVZU DOLZARBLIGI

Sarf (

فرصلا

) ilmi arab tili haqidagi bilimlar tarkibiga kiruvchi asosiy fanlardan

hisoblanib, zamonaviy va klassik arab tilini o‘rganishda g‘oyat muhim o‘rin tutadi.

Ba’zi ulamolar ushbu fanni “tasrif ilmi” (

فرصتلا

) deyishgan. Lekin aksar olimlar fikricha,

shu ilmga “sarf”

(

فرصلا

) atamasi ishlatish to‘g‘riroqdir. Zero, “tasrif” so‘zi “sarf”dan

olingan. Bundan tashqari, “sarf”

(

فرصلا

) vazn jihatdan ham “nahv” (

وحنلا

) so‘ziga mos

keladi. Shu bois manbalarda “nahvu sarf” iborasi ko‘p uchraydi.

Lug‘atda, “sarf”

(

فرصلا

) va “tasrif” (

فرصتلا

) so‘zlari “o‘zgartirmoq, aylantirmoq”

ma’nolarini anglatadi. Istilohda esa, “sarf”

(

فرصلا

) ilmi kalimalarning tuzilishi, turli

ma’nolarni ifoda qilish uchun masdarlardan xilma

-

xil kalimalar yasash, fe’llarni turli

siyg‘alarda tuslashini o‘rgatadigan fandir. “Sarf”

(

فرصلا

) ilmi bir o‘zakdan turli so‘zlar

yasashni o‘rgatadi. Bu fanning muhimligi ham shunda

[2].

Ahmad ibn Ali ibn Mas’ud (rahimahulloh):

“Bilginki, sarf ilmlarning onasi, nahv esa otasidir”,

deganlar.

Demak, bu fan orqali so‘zlar paydo bo‘ladi, ulardan turli shakl va siyg‘alar kelib

chiqadi. Sarf (

فرصلا

) ilmi kalimalarning yolg‘iz shakldagi holatlarini va fe’llarning

tuslanishini o‘rganadigan ilm hisoblanadi.

TAHLIL

“As

-sarf al-

kaafi” asari muallifi Ayman Amin Abdulg‘oni “sarf” (

فرصلا

) ilmini

istilohda mana bunday ta’riflagan[10]:

ملع وه فرصلا "

وأ ، فذح وأ ، ةدايز وأ ، ةلاصأ نم اهفورح نايب و اهتغيص و ةيبرعلا ةملكلا ةينبأ نع ثحبي

."كلذ ريغ ىلإ ، ...لادبإ وأ ، للاعإ وأ ، ةحص

Ushbu ta’rifga ko‘ra “sarf” (

فرصلا

) ilmi, arab so‘zlarining tuzilishi, shakli, so‘zlarning

harflari aslmi yo orttirilganmi yo tushurib qolinganmi yoki so ‘lommi yo illatlimi yo

almashtirilganmi va boshqa shu kabilarni tushuntirib berish haqida muhokama qiladigan
ilmdir.

Mana shu kitobning davomida

“sarf” (

فرصلا

) ilmining o‘rganiladigan mavzulari

ko‘lami haqida to‘xtalib o‘tilgan[10].


background image

Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika

Зарубежная лингвистика

и лингводидактика

Foreign Linguistics and Linguodidactics

Special Issue

1 (2024) / ISSN 2181-3701

555

، رئامضلاك ةينبملا ءامسلأا يف ثحبي لاف ، ةفرصتملا لاعفلأاو ، ةنكمتملا ةيبرعلا ءامسلأاب فرصلا ملع صتخي "

."ةفلتخملا اهعاونأب فورحلا يف لاو ، سيلو ىسعك ةدماجلا لاعفلأا يف لاو ، فسويك ةيمجعلأا ءامسلأا يف لاو

“Sarf” (

فرصلا

)

ilmi, ism so‘z turkumidagi fleksiya bo‘yicha o‘zgaruvchi arab so‘zlari

va fe’l so‘z turkumidagi fleksiya bo‘yicha o‘zgaruvchi fe’llar bilan maxsus shug‘ullanadi. Bu

ilm ism so‘z turkumidagi o‘zgarmaydigan so‘zlar olmoshlar kabi, so‘zlarning arabcha
bo‘lmagan shakli Yusuf kabi so‘zlar, fe’l so‘z turkumidagi fe’llarning turlanmaydigan, qotib

qolgan shakldagi fe’llari masalan,

َسيَل ،ىَسَع

va harf so‘z turkumidagi harflarning turli xil

turlarini o‘rganmaydi.

Arab kalimalarining mazoni

ل ، ع ، ف

dir. Ya’ni kalimadagi asl harflardan zoida

harflarini ajratish uchun qo‘yiladigan o‘lchovdir. Kalimada

ل ، ع ، ف

barobarida kelgan

harflar asliy harflar deyiladi. Masalan:

َلَعَف

َب َرَض

vaznida. Arab tilida illat harflari uchta

bo‘lib, ular

ى ، ا ، و

harflaridir.

“Sarf” (

فرصلا

)

ilmida fe’llarning o‘zak harflari

illatli harf bo‘lishi yoki bo‘lmasligi

jihatidan fe’llarning

qismlarga bo‘linishini haqida “Jomi’ ad

-durus al-

arabiyya”

asarida

shunday deyilgan[8]:

مسقني "

ُلعفلا

اهفعَضو اهفرحأ ِةوق رابتعاب

. ٍ لتعُمو ، ٍحيحص : ِنيمسق ىلإ

َبتك" : لثم ةحيحص اًفرحأ ةيلصلأا هف ُرحأ تناك ام : حيحصلاف

، ٌزومهمو ، ٌملاس : ٍماسقأ ةثلاث وهو . " َبتاكو

زومهملاو ."َملعو بهذو بتك" : لثم ،اًف عضم لاو ، ةزمه لاو ، ة لع َفرح ِة يلصلأا ِهفرحأ ُدحأ نكي مل ام : ملاسلاف . ٌفَعاضُمو

لصلأا هِفرحأ ُدحأ ناك ام :

.أ َرقك : ملالا َزومهمو ، لأسك : نيعلا ُزومهمو ،ذخأك : ءافلا ُزومهم : ٍماسقأ ةثلاث وهو .ةزمه ِةي

: يعابُر ٌفَعاضمو ، َّرَمو َّدمك :ٌّيثلاُث ٌفَعاضم : نامسق وهو . ةدايز ِريغل اًر ركم ِةيلصلأا هِفرحأ ُدحأ ناك ام : ُفعاضملاو

."َمدمدو َل َزل َزك

Fe’l harflarning illatli harfi bo‘lishi yoki bo‘lmasligi e’tiborga olgan holda ikki qismga

bo‘linadi: sahih

"

حيحص

"

va mo’’tal

"

" لتعُم

.

Sahih

"

حيحص

"

fe’l

asl harflarida illatli harfi

bo‘lmagan fe’l, masalan

َبتك "

" َبتاكو

.

U uch qismga bo‘linadi: solim

"

"

ملاس

, mahmuz

"

ٌزومهم

"

va

muzo’af

"

" ٌفَعاضُم

.

1.

Solim

"

"

ملاس

(to

g

‘ri fe’l)

fe’lning

asl harflarida illatli harfning birortasi ham va

na hamza va na ikki bir jinsli harf

bo‘lmagan fe’l. Misol,

"َملعو بهذو بتك"

.

2.

Mahmuz

"

ٌزومهم

"

(hamzali fe’l)

fe’lning asl harflaridan birida hamza bo‘lgan

fe’l. Hamzaning qaysi o‘zak undosh “

ل ، ع ، ف

o‘rnida kelishiga qarab, bu fe’llar uch turga

bo‘linadi:

1)

birinchi o‘zak undosh

ف

hamzadan iborat fe’l. Misol,

َذخأ

2)

ikkinchi o‘zak undosh

ع

” hamzadan iborat fe’l. Misol,

َلأس

3)

uchinchi o‘zak undosh

ل

hamzadan iborat fe’l. Misol,

َأرق

3.

Muzo’af

"

ٌفَعاضُم

"

(ikkilangan fe’l)

fe’lning

asl harflaridan birining ikkinchi

ع

” bilan uchunchi “

ل

” bir jinsda bo‘lgan fe’l. Ikkilangan fe’l ikki qismga bo‘linadi:

1)

muzo’af sulasiy

"

"

ٌّيثلاُث ٌفَعاضم

uch harfli fe’l. Misol,

دم

َّرَمو

2)

muzo’af

ruboiy

"

يعابُر ٌفَعاضم

"

to‘rt harfli fe’l. Misol,

َمدمدو َل َزل َز

"

ةَّيلصلأا ِهفرحأ دحأ ناك ام : ُّلتعملا ُلعفلاو

، ٌلاثم : ماسقأ ُةعبرأ وهو ." ىم َرو َلاقو َدَع َو " : لثم ، ةَّلع َفرح

َلاقك : ة لع َفرح هُنيع تناك ام : ُفوجلأاو . َث ِر َوو َدَع َوك : ةَّلع َفرح ٌهُؤاف تناك ام : لاثملاف . ٌفيفلو ، ٌصقانو ، ٌفوجأو

. ىم َرو َي ِض َرك : ة لع فرح هُملا تناك ام : ُصقانلاو . َعاَبو

: وحن ، ناَّيلصأ ة لعلا فرحأ نم نافرح هيف ناك ام : ُفيف للاو

" : وحن ، ِنيعمتجم هيف ِةلعلا افرح ناك ام : نورقملا فيف للاف . ٌقورفم ٌفيفلو ، ٌنورقم ٌفيفل : ِنامسق وهو . " ىف َوو ىوَط "

لا ُفيفللاو . " ىونو ىوط

. " "ىق َوو ىف َو " : وحن ، ِنيقرتفُم هيف ِةلعلا افرح ناك ام : ُقورفم

Mo’’tal

ّلتعُم

"

"

fe’l (zoif)

asl harflaridan biri illatli harf bo‘lgan fe’l, masalan

َلاقو َدَع َو "

" ىم َرو

. U to‘rt qismga bo‘linadi: misal

"

ٌلاثم "

, ajvaf

" ٌفوجأ

"

, noqis

"

" ٌصقان

va lafif

" ٌفيفل

"

[8].

1.

Misal

"

ٌلاثم "

(solimsifat fe’l) –

fe’lning birinchi o‘zak undosh

ف

si, illatli harf

bo‘lgan fe’l. Misol,

َث ِر َوو َدَع َو

.


background image

Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika

Зарубежная лингвистика

и лингводидактика

Foreign Linguistics and Linguodidactics

Special Issue

1 (2024) / ISSN 2181-3701

556

2.

Ajvaf

" ٌفوجأ

"

fe’lning ikkinchi o‘zak undosh

ع

” i, illatli harf bo‘lgan fe’l. Misol,

َعاَبو َلاق

.

3.

Noqis

"

" ٌصقان

fe’lning uchinchi o‘zak undosh

ل

” i, illatli harf bo‘lgan fe’l. Misol,

ىم َرو َي ِض َر

.

4.

Lafif

" ٌفيفل

"

fe’l o‘zagidagi asl ikki harf, illatli harflardan bo‘lgan fe’l. Shunday,

" ىف َوو ىوَط "

. Bu fe’l ikkiga bo‘linadi: lafif maqrun

" ٌنورقم ٌفيفل "

va lafif mafruq

"

" ٌقورفم ٌفيفل

.

1)

lafif maqrun

" ٌنورقم ٌفيفل "

fe’ldagi ikki illatli harfning birga qo‘shilgan holda

bo‘lishi. Shu ko‘rinishda,

" ىونو ىوط "

.

2)

lafif mafruq

"

" ٌقورفم ٌفيفل

fe’ldagi ikki illatli harfning ajralgan holda kelishi. Shu

ko‘rinishda,

"ىق َوو ىف َو "

.

Shunday qilib sarf ilmida noqis fe’l, fe’lning uchinchi o‘zak undosh

ل

” i, illatli harf

bo‘lgan fe’ldir.

Fuad Ne’mat

ةيبرعلا ةغللا دعاوق صخلم

asarida

“nahv” (

وحنلا

) ilmiga shunday ta’rif

beradi[13]:

"اهبارعإ ةيفيكو ، تاملكلا رخاوأ طبضو ، ةلمجلا لخاد ةملك لك ةفيظو اهب فرعي دعاوق : وحنلا "

“Nahv” (

وحنلا

) ilmi qoidalaridan,

har bir so‘zning jumla ichidagi vazifasi ma’lum

bo‘lib, bunda so‘zlarning oxirgi harakatini aniqlash va ularni qanday e’roblash haqida

o‘rganiladi.

“Jomi’ ad

-durus al-

arabiyya”

asarida Mustafo al-

G’aloyiniy

noqis fe’l haqida

quyidagilarni aytib o‘tgan

[8]:

لوعفملاب هل اًهيبشت َرخلآا ُبصنيو ، لعافلاب هل اًهيبشت لولأا ُعفريف ، ربخلاو أدتبملا ىلع لخدي ام وه : ُصقانلا لعفلا "

.هل ا ًربخ ُربخلاو ، هل اًمسا هلوخد دعب ُأدتبملا ى مسُيو ." ًلاداَع ُرمُع ناك " : وحن ، هب

. ملاكلا متيل بوصنملا ركذ نم دب لا لب ، مات ملاك اهعوفرم عم اهب متي لا اهنلأ ، ةصقان لاعفلأا هذه تيمسو "

بصن امنإو ، أدتبملل ربخ لصلأا يف هنلأ ، ةدمع وه لب ، ةلضف سيل اهبوصنمف

لاعفلأا نم اهريغ فلاخب ، ةلضفلاب هل اًهيبشت

." بيكرتلا سفن نع ةجراخ ةلضف اهبوصنمو ، عوفرملا ركذب اهعم دقعني ملاكلا نإف ، ةماتلا

. "اهتاوخأو َداكو ، اهُتاوخأو َناك : ِنيمسق ىلع ُصقانلا ُلعفلاو

“Noqis fe’l, ega va kesimning oldida kelib, uning birinchisini foil (fe’liy jumlaning

egasi)ga o‘xshab bosh kelishikka, oxirini to‘ldiruvchiga o‘xshab tushum kelishigiga soladi.

“Umar adolatli edi” ko‘rinishida. Noqis fe’lning qo‘shilishida ega –

noqis fe’lning ismi va

kesim esa noqis fe’lning kesimi deb

ataladi.

“Bu fe’llarning noqis fe’llar deb nomlanishi, chunki ularning bosh kelishik bilan

kelishi tugallanmagan bo‘lib,

jumla mukammal bo‘lmaydi. Balki mukammal jumla bo‘lishi

uchun, tushum kelishigi ko‘rsatilib o‘tilishi zarur. Ularning tushum kelishigida kelishi

gapning ikkinchi darajali bo‘lagi degani emas, balki u asosdir. Chunki u aslida eganing

kesimidir. Haqiqatda uning tushum kelishigida kelishi

ulardan tashqari, to‘liq fe’llarning

ikkinchi darajali bo‘lagiga o‘xshaydi. Agar jumla ular bilan bosh kelishik ko‘rinishida

bog‘langan bo‘lsa, tushum kelishigida kelishi esa tarkibning o‘zidan tashqari ikkinchi

darajali bo‘lagi hisoblanadi”.

Nahv ilmida noqis fe’l ikki qismga bo‘linadi: “

اهُتاوخأو َناك

” va “

اهتاوخأو َداك

”.

اهُتاوخأو َناك

” va “

اهتاوخأو َداك

yordamchi fe’llari

ismiy jumla

" ةيمسلإا ةلمجلا "

ning

boshida

kelib, bu fe’llar jumlada tugallangan ma’noga ega bo‘lishi uchun, xabarga muhtoj bo‘ladi,
shu jihatidan noqis fe’llar

"

ةصقانلا لاعفلأا

"

ga aylanadi.

اهُتاوخأو َناك

” va “

اهتاوخأو َداك

” fe’llarining noqisligi

"

ةصقانلا لاعفلأا

"

ning sababi,

odatda to‘liq fe’llar

" ةماتلا لاعفلأا "

bosh kelishikda kelgan o‘z foillari bilan birga, xoh u

zohiriy xoh u taqdiriy bo‘lsin, biror bir ma’no anglatishga kifoya qiladi.

"

ةصقانلا لاعفلأا

"

fe’llar esa jumlaning tugal ma’nosi uchun faqat bosh kelishikning o‘ziga kifoya


background image

Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika

Зарубежная лингвистика

и лингводидактика

Foreign Linguistics and Linguodidactics

Special Issue

1 (2024) / ISSN 2181-3701

557

qilmasdan, xabarga ehtiyoj sezadi.

" ةماتلا لاعفلأا "

to‘liq fe’llar biror bir hodisani sodir

bo‘lgan zamoniga dalolat beradi. Masalan,

" َبَتَك "

bo‘lsa,

"ةباتك"

yozishning o‘tgan

zamonda sodir bo‘lganiga dalolat bermoqda.

"

ةصقانلا لاعفلأا

"

noqis fe’llar esa faqatgina

zamonini ko‘rsatadi.

XULOSA

Shunday qilib, arab tili

“Sarf” (

فرصلا

)

ilmida fe’llarning o‘zak harflari

illatli harf

bo‘lishi yoki bo‘lmasligi jihatidan fe’llarning

qismlarga bo‘linishiga ko‘ra, fe’lning uchinchi

o‘zak undosh

ل

” i, illatli harf bo‘lgan fe’llar “noqis fe’llar”dir. “Nahv” (

وحنلا

)

ilmida esa

sintaktik aloqalarni ifodalashda qo‘llaniladigan yordamchi fe’llar

,

“noqis fe’llar”

mavzusida

o‘rganiladi. Bu fe’llarning noqis deb atalishi, ularning semantik

xususiyatidan kelib chiqqan. Ularning ma’no jihatidan “noqisligi” yordamchi fe’l

vazifasida kelganida namoyon bo‘ladi.

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR

RO‘YXATI

:

1.

Abdujabbarov A. Arab tili.

Т.

: 2007.

2.

Ahrorov I. Taysirus sarf.

T.: 2015.

3.

Ibrohimov N., Yusupov M. Arab tili grammatikasi. I jild.

N.: 2009.

4.

Hasanov M, Abzalova M. Arab tili darslari.

T: 2016.

5.

Orifxo’jayev N. Arab tili nazariy grammatikasi. –

T.: 2010.

6.

Talabov E. Arab tili.

T.: 1993.

7.

Халидов Б. З. Учебник арабского языка. –

Т

.: 1981.

8.

ةرهاقلا .ةيبرعلا سوردلا عماج .ينيلاغلا ىفطصم

٢٠٠٧

9.

لا .حلاص دمحم ،مومط ىفطصم ،بايد دمحم ،فصان ىنفح

د

ةرهاقلا . ةيوحنلا سور

۹

٢٠٠

10.

ةيقيفوتلا راد .يفاكلا فرصلا .ينغلا دبع نيمأ نميأ

-

ةرهاقلا

٢٠١٠

11.

ةيقيفوتلا راد .يفاكلا وحنلا .ينغلا دبع نيمأ نميأ

-

ةرهاقلا

٢٠١٠

12.

.حضاولا وحنلا .كب نيمأ ىفطصم ،كب مراجلا يلع

ةرهاقلا

٢٠١٥

13.

.ةيبرعلا ةغللا دعاوق .ةمعن داؤف

.

٢٠١٠

Библиографические ссылки

Abdujabbarov A. Arab tili. – Т.: 2007.

Ahrorov I. Taysirus sarf. –T.: 2015.

Ibrohimov N., Yusupov M. Arab tili grammatikasi. I jild. – N.: 2009.

Hasanov M, Abzalova M. Arab tili darslari. – T: 2016.

Orifxo’jayev N. Arab tili nazariy grammatikasi. –T.: 2010.

Talabov E. Arab tili. – T.: 1993.

Халидов Б. З. Учебник арабского языка. – Т.: 1981.

مصطفى الغلايني. جامع الدروس العربية. القاهرة - ٢٠٠٧

حفنى ناصف، محمد دياب، مصطفى طموم، محمد صالح. الدروس النحوية . القاهرة – ٢٠٠۹

أيمن أمين عبد الغني. الصرف الكافي. دار التوفيقية- القاهرة –٢٠١٠

أيمن أمين عبد الغني. النحو الكافي. دار التوفيقية- القاهرة – ٢٠١٠

علي الجارم بك، مصطفى أمين بك. النحو الواضح. - القاهرة – ٢٠١٥

فؤاد نعمة. قواعد اللغة العربية. - . ٢٠١٠