GAYBULLA SALOMOV AND UZBEK SCHOOL OF TRANSLATION 13 dekabr
110
G‘AFUR G‘ULOMNING “MENING O‘G‘RIGINA BOLAM”
HIKOYASI TARJIMASIDA MILLIYLIKNING AKS ETTIRILISHI
TAHLILI
https://doi.org/10.5281/zenodo.7481947
Xalimova Nilufar Abduhafizovna
mustaqil tadqiqotchi
“Ipak yo‘li” turizm va
madaniy meros xalqaro universiteti,
Samarqand, O‘zbekiston
Annotatsiya:
Ushbu maqolada o’zbek tilidan ingliz tiliga qilinayotgan
tarjimalar haqida, xususan, G‘afur G‘ulomning “Mening o‘g‘rigina bolam” (1965)
hikoyasi tahlili xususida so‘z yuritiladi. Ushbu hikoyada berilgan milliylikni
ifodalovchi ibora va urf-odatlarning inglizcha tarjimasi tahlil qilindi.
Kalit so’zlar:
o‘zbek hikoyachiligi o‘g‘ri, tiriklik, qush uyqusi, urf-odatlar,
mentalitet.
Abstract:
This article is written about translations from Uzbek into English, in
particular, about the analysis of Gafur Gulam's story "My thief boy"(1965) . In this
article the translation of expressions and customs that represent the nationality was
analyzed.
Key words:
Uzbek stories, thief, life, bird's sleep,uzbek traditions, mentality.
O‘zbekistonimizning mustaqillikka erishishi, o‘zbek tilining davlat tili
maqomini olishi, yurtimizning xorijiy mamlakatlar bilan siyosiy, diplomatik,
iqtisodiy, madaniy va ilmiy aloqalarni mislsiz o‘sishi, chet tilini o‘rganishga
qiziqishning kundan-kunga oshib borishi, O‘zbekiston Respublikasi uchun kadrlar
tayyorlash bo‘yicha Milliy dasturning qabul qilinganligi, olimlar va pedagoglar
oldiga chet tilini o‘qitish bo‘yicha yangi darsliklar, qo‘llanmalar, lug‘atlar, dasturlar
GAYBULLA SALOMOV AND UZBEK SCHOOL OF TRANSLATION 13 dekabr
111
va boshqa didaktik materiallarni yaratishni muhim vazifa etib belgilamoqda.
O‘zbekiston mustaqillikka erishgach, millatlararo totuvlik, hamkorlik va
hamjihatlik butun dunyo xalqlari o‘rtasida mustahkamlanmoqda va rivojlanmoqda.
Mana shunday rivojlanishlar natijasi sifatida badiiy adabiyotda qilinayotgan
tarjimalarni ham kiritishimiz mumkin. Badiiy tarjima mana shu aloqalarni
mustahkamlash uchun yana bir ko‘prik vazifasini bajaradi desak mubolag‘a
bo‘lmaydi. Badiiy tarjima har bir xalqning ma’naviy ko‘zgusi bo‘lmish asarlarini
boshqa xalqqa namoyon etish, yetkazish uchun quroldir. Zero, mana shu asarlar har
bir xalqning milliy o‘ziga xosligini, turmush tarzi, urf odatlarini o‘zida aks etadi. Biz
o‘zbek tilidan ingliz tiliga qilinayotgan tarjimalar soni kundan-kunga oshib
borayotganiga ham guvohmiz va bundan albatta mamnunmiz. Mana shu tarjima
asarlar qatorida Abdulla Qodiriyning “Mehrobdan chayon” romanining tarjimasi
“The scorpion from the Altar”, “O‘tkan kunlar”-“The days passed by”, Pirimqul
Qodirovning Yulduzli tunlar asari tarjimasi “The starry nights”, G‘afur G‘ulomning
“Shum bola”-“The naughty boy” asarlarining tarjimalari, Oybekning “Navoiy” asari
tarjimalarini va ko‘plab hikoyalarning tarjimalarini ko‘rishimiz mumkin.
Ushbu maqolada so‘z yuritmoqchi bo‘lganimiz G‘afur G‘ulomning “Mening
o‘g‘rigina bolam” hikoyasidir. Ushbu hikoya barcha adabiyot ixlosmandlari uchun
tanish va qadrdon bo‘lib qolgan hikoyalardan biridir. XX asr o‘zbek adabiyotini biz
4 davrga bo‘lishimiz mumkin.
1.
Marifatchilik adabiyoti
2.
Jadid adabiyoti
3.
Sho‘rolar adabiyoti
4.
Mustaqillik davri adabiyoti [2; 7]
G‘afur G‘ulom kabi ko‘plab ijodkorlarning urinishlari va mehnatlari natijasi
sifatida bu davr adabiyoti eng mukammal asarlar, chiroyli nasr va nazm bilan
boyitildi. Ayniqsa bu davr o‘zbek hikoyachiligining eng mashhur namunalari
yaralgan davr bo‘ldi. “Mening o‘g‘rigina bolam” hikoyasi ham ana shu davrda
yaratildi va mana shu davrning bor timsolini namoyon etdi, urush davrida
GAYBULLA SALOMOV AND UZBEK SCHOOL OF TRANSLATION 13 dekabr
112
odamlarning hayoti qay darajada og‘ir kechganini oshkor eta oldi. Ushbu hikoya
o‘sha davr qiyinchiliklarini, butun dunyo xalqlarining og’ir davrni boshidan
kechirganlarining isboti sifatida ko‘rilishi mumkin.
Mana shunday XX asrning eng sara hikoyalarini tarjima qilib, bu hikoyalarni
butun dunyoga tanitishga erisha olgan tarjimonlardan biri Mahmuda
Saydumarovadir. 2012-yilda AQSHda nashr etilgan “A collection of Uzbek short
stories” kitobi XX asr o‘zbek adabiyoti hikoyachiligining eng sara namunalarini o‘z
ichiga olgan. Ushbu tarjima to‘pamidan “Mening o‘g‘rigina bolam” hikoyasi ham joy
olgan. “Mening o‘g‘rigina bolam” hikoyasi 1917-yil voqealarini hikoya qiladi.
Hayotiy qiyinchiliklar odamlarning o‘zlari xoxlamagan ishlar bilan shug‘ullanishga,
xoxlamasa-da, o‘g‘irlik qilishga majbur etadi. Urush ko‘plab millatlar uchun halokat
olib keldi. Ushbu hikoyadagi Qora buvi va o‘gri o‘rtasidagi suhbatda ham mana shu
hayot qiyinchiliklari namoyon bo‘lgan. Shuning bilan birga o‘zbeklarning urf-
odatlari, mentalitetga xos bo‘lgan udumlar va so‘zlarni uchratish mumkin.
Mana shunday milliy mentalitetga xos bo‘lgan so‘zlarning tarjimasi xususida
so‘z yuritsak. Qora buvi o‘g‘rilikka kirganini bila turib, o‘g‘riga o‘zbeklarga xos
bo‘lgan mehribonlik bilan gapiradi. Ushbu hikoyadagi o‘zbek tilida uchraydigan
frazeologizmlar va maqollarga diqqat qaratadigan bo‘lsak: “-biror yerga o‘tib
mizg‘iganday qush uyqusi qilaman” iborasini “-and drowse off just like birds do” deb
tarjima qilgan. Qush uyqusi o‘zbek tilida qay ma’no ifodalagan bo‘lsa, ingliz tilida
ham shu ma’no saqlanib qolgan.
“-Zamonning o‘zini ko‘rib turibsan,
tiriklik toshdan qattiq, tuyaning ko'ziday
non anqoga shapig’.
”-
deb aytadi Roqiya buvi o‘g‘riga. [3; 131]
“-You can see that life is hard; it is harder than rock. And it is
even harder to
earn a loaf of bread even if it’s the size of a camel’s eye
.
[4;26]
Tarjima jarayonida asl ma’noni saqlab qolish uchun ham ba’zi hollarda
iboralarni to‘g‘ridan to‘g‘ri tarjima qilgan ma’qul. Tarjima tilida ushbu iborada
ekvivalent topilsa-da, asl ma’no o‘zgarishi mumkin. Yana bir iboraga e’tibor
qaratadigan bo‘lsak:
GAYBULLA SALOMOV AND UZBEK SCHOOL OF TRANSLATION 13 dekabr
113
-To‘g‘ri aytasiz buvijon, -dedi o‘g‘ri, -mening ham ikki bolam, xotinim, bitta
kampir onam bor,
bir tovuqqa ham don kerak, ham suv kerak
, deganlaridek,
shularni boqishim kerak.
-You speak the truth, grandmother,- the thief said. I also have a wife, two
children, and my old mother to take care of. Like they say,
a chicken needs both seeds
and water to survive;
so I have to provide for my family.
Ushbu ibora tarjimasida live so‘zidan ko‘ra survive so‘zi ishlatilgan va bu aynan
o‘sha davrni yanada jonliroq ko‘z oldimizga keltirishga xizmat qilgan deb aytish
mumkin. Chunki urush davrida odamlarning “tirikchiligi toshdan qattiq” edi va ular
yashab qolish maqsadida o‘g‘rilikka ham qo‘l urishga majbur bo‘lgan.
O‘zbek millatining asl xarakterini boshqa xalqlarga ko‘rsatish uchun tarjima
asarlar alohida o‘rin egallaydi. Ushbu hikoyada ham yana bir lavhaga e’tibor
qaratsak:
-Bu gaping ham to‘g‘ri o‘g‘rigina bolam, Ammo-lekin ehtiyot bo‘l. El- yurtning
oldida tag‘in badnom bo‘lib qolmagin, - dedi bizning kampir.
-You have a point my thief boy; just be careful. Do not get your reputation spoilt
in front of people,-my grandmother said.
Qora buvi nafaqat o‘zinig nabiralarini, balki begona bo‘lsa-da, o‘g’rining ham
el-yurt oldidagi obro‘si haqida onalarcha qayg’uradi. O‘zbek onalariga xos holat. Bu
o‘zbek tilidagi “Bir bolaga yetti mahalla ota-ona” iborasini ham yaqqol ochib bergan.
Ushbu hikoyaning yana bir jumlasida o‘zbek mentalitetiga xos bo‘lgan urf- odatni
ko‘rishimiz mumkin. O‘zbek xonadoniga mehmon kelsa, ketar chog’i qo‘liga uyda
bor shirinlik yoki non bilan kuzatishadi, quruq jo‘natishmaydi. Ushbu asarda ham
Roqiya buvi “qutlug’ uy”dan hattoki o‘g’rini ham quruq jo‘natgisi kelmaydi.
O‘zining qiyin ahvoliga qaramay, o‘g’riga ham yordam bergisi, nimadir berib
yuborgisi keladi.
Mana shunday asarlar o‘zbek adabiyotida juda ko‘p. Bu kabi tarjimalar sonini
ko‘paytirish adabiyotimizni, madaniyatimizni butun dunyo ahliga ko‘rsatish uchun
imkoniyat yaratib beradi. Buning uchun esa, tarjimonlar o‘zlarida katta mas’uliyatni
GAYBULLA SALOMOV AND UZBEK SCHOOL OF TRANSLATION 13 dekabr
114
his etgan holda harakat qilishlari, eng sara asarlarning tarjimalarini mahorat bilan
tarjima qilishlari lozim.
"Tarjimon - deb yozadi A.Muxtor, - o‘zida badiiy adabiyotni yaratuvchi
ijodkorlik ma'suliyatini chuqur his etishi kerak, u o‘zining siyosiy va adabiy bilimini,
badiiy mahoratini oshirish ustida qunt bilan ishlashi zarur... Tarjmon uchun keng
badiiy til savodxonligi kerak: yozuvchilik mahorati, obrazli fikrlay bilish,
kuzatuvchanlik, turmushni chuqur bilish nihoyatda zarur" .
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1.
Saydulla Mirzayev. XX asr o‘zbek adabiyoti. «Yangi asr avlodi» Toshkent, 2005
2.
G’afur G’ulom. Mening o‘g’rigina bolam. G’.G’ulom nomidagi Adabiyot va
san’at nashr. 1993.
3.
Mahmuda Saydumarova. A collection of Uzbek short stories. Bloomington, IN,
USA. 2012
4.
Махмудова, М. А., and Ш. М. Султанова. "САКРАЛЬНОЕ КАК
КОМПОНЕНТ УСТОЙЧИВЫХ ВЫРАЖЕНИЙ." ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА
И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 19.6 (2023): 132-142.
5.
https://fayllar.org/navoiy-davlat-pedagogika-instituti-xorijiy-tillar-fakulteti-
in.html?page=2
