International scientific journal
“Interpretation and researches”
Volume 1 issue 9 (55) | ISSN: 2181-4163 | Impact Factor: 8.2
257
EKSTREMIZM VA TERRORIZMGA QARSHI KURASHISHDA TA’LIM –
TARBIYANING O‘RNI
Saidova Nigora Bahodir qizi
Allayeva Sevinch
Shahrisabz davlat pedagogika instituti MG‘MA 1-24-guruh talabalari
Annotatsiya:
Bugungi globallashuv jarayonida insoniyat duch kelayotgan eng
jiddiy muammolardan biri bu — ekstremizm va terrorizmdir. Bu tahlikali hodisalar
nafaqat alohida shaxslar hayotiga xavf soladi, balki butun jamiyat va davlat
xavfsizligini izdan chiqarishi mumkin. Shu sababli, har qanday zamonaviy jamiyat
uchun ushbu illatlarga qarshi kurashishda kompleks yondashuv talab etiladi. Ayniqsa,
ta’lim-tarbiyaning bu boradagi o‘rni beqiyosdir. Maqolamizda ekstremizm va
terrorizm tushunchalari, ularning kelib chiqish sabablari hamda ularga qarshi
kurashda ta’lim-tarbiyaning o‘rni tahlil etiladi.
Kalit so`zlar
:Ekstremizm va terrorizm tushunchalarining kelib chiqish
sabablari,ekstremizm va terrorizmni oldini olish,ta`lim va tarbiya,bu harakatlarning
oqibatlari.
Ekstremizm va terrorizm tushunchalari:Ekstremizm (lotincha "extremus" – eng
chekka, oxirgi degan ma'noni anglatadi) – bu shaxs yoki guruhlarning mavjud
siyosiy, ijtimoiy, madaniy tartibotlarga qarshi keskin, hatto zo‘ravonlik yo‘li bilan
harakat qiluvchi g‘oyaviy yo‘nalishidir.
51
Terrorizm esa – aholi orasida qo‘rquv,
vahima uyg‘otish orqali siyosiy, diniy yoki mafkuraviy maqsadlarga erishish uchun
amalga oshiriladigan zo‘ravonlik harakatidir.Bu ikki hodisa ko‘pincha bir-biriga
chambarchas bog‘liq bo‘lib, ekstremistik g‘oyalar terroristik harakatlar bilan
yakunlanadi. Terroristik tashkilotlar yoshlar ongini zaharlash orqali o‘z saflariga
yangi a’zolarni jalb qilmoqda. Bu esa, ayniqsa, yosh avlodni ma’naviy immunitet
bilan himoyalash zaruratini keltirib chiqarmoqda.Ekstremizm va terrorizmning kelib
chiqish sabablari:Ekstremizm va terrorizmning vujudga kelishiga quyidagi omillar
sabab bo‘ladi:
1. Ma’naviy bo‘shliq – yoshlarda milliy g‘urur, vatanparvarlik va tarixiy xotira
yetarli darajada shakllanmaganda, ular turli yot g‘oyalarga moyil bo‘lib qoladi.
2. Savodsizlik va diniy bilim yetishmovchiligi – diniy bilimlar yetarli
bo‘lmaganda, soxta "diniy targ‘ibotchilar" yoshlarni chalg‘itishi oson bo‘ladi.
3. Ijtimoiy tengsizlik va ishsizlik – bu omillar yoshlar orasida norozilik
kayfiyatini kuchaytirib, radikal yo‘llarga undaydi.
51
Soliyev A. Terrorizm va ekstremizmga qarshi kurashning psixologik asoslari. – Toshkent: “Fan”, 2019. – 122 b.
International scientific journal
“Interpretation and researches”
Volume 1 issue 9 (55) | ISSN: 2181-4163 | Impact Factor: 8.2
258
4. Internet va ijtimoiy tarmoqlarning nazoratsizligi – virtual makonda
tarqatilayotgan radikal g‘oyalar yoshlar ongiga salbiy ta’sir ko‘rsatmoqda.
52
Ta’lim-tarbiyaning o‘rni:Ekstremizm va terrorizmga qarshi kurashishda ta’lim-
tarbiya tizimi eng asosiy vositalardan biri hisoblanadi. Bu borada quyidagi
yo‘nalishlarga alohida e’tibor qaratish zarur:
1. Milliy g‘urur va vatanparvarlikni shakllantirish – o‘quvchilarga tarixiy meros,
milliy qadriyatlar haqida chuqur bilim berish orqali ularda mustahkam dunyoqarash
shakllantiriladi.
2. Diniy savodxonlikni oshirish – islom dinining asl mohiyati, bag‘rikenglik,
tinchlikparvarlik g‘oyalari chuqur tushuntirilishi kerak.
3. Tanqidiy fikrlashni rivojlantirish – yoshlar har qanday ma’lumotni tanqidiy
tahlil qilish ko‘nikmasiga ega bo‘lsa, yot g‘oyalarga berilmaydi.
4. Ota-ona va pedagoglar bilan hamkorlik – oilada va maktabda hamkorlikda
olib boriladigan tarbiya yosh avlodni sog‘lom jamiyat a’zosi etib voyaga yetkazadi.
Amaliy tavsiyalar:Maktablarda "Ekstremizm va terrorizmning oldini olish"
bo‘yicha maxsus darslar joriy etilishi;Ijtimoiy tarmoqlarda monitoring va
foydalanuvchilarni xabardor qilish bo‘yicha ishlar kuchaytirilishi;Yoshlar bilan faol
ishlaydigan psixolog va tarbiyachilar malakasi oshirilishi;Dinshunoslik va huquqiy
savodxonlikni oshiruvchi seminar-treninglar muntazam o‘tkazilishi. Albatta,
yuqoridagi maqolani davom ettirib, mavzuni yanada chuqurlashtirgan holda
kengaytirib beraman. Quyida siz ekstremizm va terrorizmga qarshi kurashishda
ta’lim, tarbiya, fuqarolik jamiyati, ommaviy axborot vositalari hamda xalqaro
tajribalar asosidagi qo‘shimcha tahlil va takliflarni topasiz:
Ekstremizm va terrorizmga qarshi kurashda fuqarolik jamiyati institutlarining
roli:
Fuqarolik jamiyati — demokratik davlatning ajralmas qismi bo‘lib, u aholining
siyosiy, iqtisodiy va ijtimoiy hayotda faol ishtirokini ta’minlaydi. Ekstremizm va
terrorizmga qarshi kurashda fuqarolik jamiyati institutlari – nodavlat notijorat
tashkilotlar, diniy idoralar, yoshlar va ayollar tashkilotlari alohida o‘rin tutadi.
Nodavlat notijorat tashkilotlar aholining turli qatlamlari orasida tushuntirish
ishlarini olib boradi, diniy ekstremizmning xavf-xatarlari haqida seminarlar
o‘tkazadi.Diniy tashkilotlar – masjidlardagi imom-xatiblar va din arboblari orqali
Islom dinining asl mohiyati – bag‘rikenglik, tinchlik, mehr-oqibat ekanligini targ‘ib
qilishadi.Yoshlar tashkilotlari – yoshlar orasida ijtimoiy faollikni kuchaytirish, sport,
madaniyat, texnologiya va ixtiro sohalarida salohiyatni namoyon qilish uchun
platformalar yaratadi.Ommaviy axborot vositalarining ahamiyati:OAV jamiyat
ongiga bevosita ta’sir qiluvchi kuchli vositadir. Shuning uchun ekstremizm va
52
Qurbonov S., Raxmonqulov M. Ekstremizm va terrorizm: mohiyati, sabablari va oqibatlari. – Toshkent:
“Iqtisodiyot”, 2020. – 148 b.
International scientific journal
“Interpretation and researches”
Volume 1 issue 9 (55) | ISSN: 2181-4163 | Impact Factor: 8.2
259
terrorizmga qarshi kurashda:Televideniye, radio va internet saytlarida ijtimoiy-
ma’naviy mavzudagi materiallar, hayotiy misollar asosida tayyorlangan ko‘rsatuvlar,
hujjatli filmlar namoyish etilishi kerak.Ijtimoiy tarmoqlarda yot g‘oyalarga qarshi
ma’rifiy
postlar,
yoshlar
uchun
motivatsion
kontentlar
ko‘paytirilishi
lozim.Jurnalistlar bu borada doimiy ravishda faktga asoslangan, muvozanatli va
targ‘ibotchi ruhdagi maqolalar tayyorlashi kerak.
53
Xalqaro tajriba va O‘zbekistonning
yondashuvi:Dunyo miqyosida ko‘plab mamlakatlar ekstremizm va terrorizmga qarshi
kurashda o‘ziga xos tajribalarga ega:G‘arb davlatlari – maktab ta’limida diniy
murosasizlik va radikalizm haqida ochiq muhokamalar olib boradi.Malayziya va
Indoneziya – diniy savodxonlikni oshirish orqali yoshlar orasida radikal g‘oyalarning
oldini olmoqda.O‘zbekiston esa 2017-yildan boshlab yangi yondashuv – ma’rifiy va
profilaktik chora-tadbirlar asosida yondashmoqda. Prezident tashabbusi bilan
"Ma’naviyat va ma’rifat markazlari", "Yoshlar ishlari agentligi", "Imom Buxoriy
xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi" kabi tashkilotlar faoliyat yuritmoqda.Psixologik
yondashuv va individual profilaktika:Terroristik guruhlar asosan ruhiy jihatdan ojiz,
jamiyatdan chetlatilgan yoki ijtimoiy adolatsizlikdan aziyat chekayotgan yoshlarni
nishonga oladi. Shuning uchun:Har bir maktab va kollejda psixologik xizmatlar
mustahkam
yo‘lga
qo‘yilishi;Yoshlarning
ijtimoiy
muammolari
bilan
shug‘ullanuvchi "ishonch telefonlari", psixologik yordam markazlari faoliyatini
kuchaytirish;Yakkalangan yoki noan’anaviy fikrlaydigan o‘quvchilar bilan individual
ishlar olib borish zarur. Xulosa o‘rnida takliflarim:Mavjud tahlillar asosida quyidagi
takliflarni ilgari surish mumkin:
1. Ta’lim muassasalarida muntazam ma’naviy-ma’rifiy haftaliklar tashkil etish;
2. Yoshlar bilan ishlaydigan har bir muassasada diniy ekstremizmga qarshi
profilaktika bo‘yicha mas’ul shaxs tayinlash;
3. Diniy fanlarni zamonaviy interaktiv metodlar asosida o‘qitish – video,
animatsiya, infografika vositasida;
4. Har bir hududda "Ma’naviyat maskanlari" ochish va ularni yoshlar uchun
jozibador qilish;
5. O‘zbekistondagi diniy-ma’naviy merosni targ‘ib qiluvchi ko‘plab multfilm va
badiiy filmlar ishlab chiqish kabi taklif va xulosalarni ilgari so`rdim.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati:
1.
Karimov I.A. Yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch. – Toshkent:
“Ma’naviyat”, 2008. –
2.
Qurbonov S., Raxmonqulov M. Ekstremizm va terrorizm: mohiyati,
sabablari va oqibatlari. – Toshkent: “Iqtisodiyot”, 2020. – 148 b.
53
UNODC (United Nations Office on Drugs and Crime). Handbook on the Management of Violent Extremist Prisoners
and the Prevention of Radicalization to Violence in Prisons. – New York, 2016.
International scientific journal
“Interpretation and researches”
Volume 1 issue 9 (55) | ISSN: 2181-4163 | Impact Factor: 8.2
260
3. Soliyev A. Terrorizm va ekstremizmga qarshi kurashning psixologik asoslari.
– Toshkent: “Fan”, 2019. – 122 b.
4. Karimova M. Yoshlarda ijtimoiy immunitetni shakllantirishda ta’limning roli.
// “Ma’naviyat va Ma’rifat” ilmiy-amaliy jurnali, 2021, №2. – B. 56–61.
5. O‘zbekiston musulmonlari idorasi. Islomda tinchlik va bag‘rikenglik
mafkurasi. – Toshkent: “Hidoyat”, 2018. – 96 b.
6. UNODC (United Nations Office on Drugs and Crime). Handbook on the
Management of Violent Extremist Prisoners and the Prevention of Radicalization to
Violence in Prisons. – New York, 2016.
7. OSCE Office for Democratic Institutions and Human Rights (ODIHR).
Preventing Terrorism and Countering Violent Extremism and Radicalization that
Lead to Terrorism: A Community-Policing Approach. – Warsaw, 2014.
8.Azamova, Sitora Ayanovna. "PROBLEMS OF FORMATION OF
ECOLOGICAL
CULTURE
IN
THE
CONTEXT
OF
ECOLOGICAL
GLOBALIZATION." BEST JOURNAL OF INNOVATION IN SCIENCE,
RESEARCH AND DEVELOPMENT 3.5 (2024): 743-749.
9.Ayonovna
A.
S.
IN
THE
CONTEXT
OF
ENVIRONMENTAL
GLOBALIZATION, THE NEED FOR ENVIRONMENTAL EDUCATION
BECOMES A PRIORITY //American Journal Of Social Sciences And Humanity
Research. – 2024. – Т. 4. – №. 07. – С. 30-35.
10.Ayonovna, Azamova Sitora. "The Need for the Formation of Environmental
Education and Upbringing in Young People in the Conditions of Environmental
Globalization." Global Scientific Review 13 (2023): 7-10.
11.Ayonovna, Azamova Sitora, and Pirimov Lerik Xudoyberdi o‘g’li.
"EKOLOGIK MADANIYATNI SHAKLLANTIRISHDA EKOLOGIK OMIL
TUSHUNCHASI ‘." TADQIQOTLAR. UZ 40.4 (2024): 135-139..
12.Ayonovna A. S. IN THE CONTEXT OF ENVIRONMENTAL
GLOBALIZATION, THE NEED FOR ENVIRONMENTAL EDUCATION
BECOMES A PRIORITY //American Journal Of Social Sciences And Humanity
Research. – 2024. – Т. 4. – №. 07. – С. 30-35..
13.Shakhrisabz A. S. A. THE USE OF THE SCIENTIFIC HERITAGE OF
ORIENTAL SCIENTISTS IN THE FORMATION OF ECOLOGICAL CULTURE
AMONG SCHOOLCHILDREN IN THE CONTEXT OF ECOLOGICAL
GLOBALIZATION //International Scientific and Current Research Conferences. –
2024. – С. 94-97.
14.Azamova S. EKOLOGIK TA’LIM VA TARBIYANING RIVOJLANISH
BOSQICHLARI //Talqin va tadqiqotlar. – 2024. – Т. 1. – №. 1.
International scientific journal
“Interpretation and researches”
Volume 1 issue 9 (55) | ISSN: 2181-4163 | Impact Factor: 8.2
261
15.OMONOV,
Bahodir.
"“DASTUR
UL-MULUK”
VA
“SADDI
ISKANDARIY” ASARLARIDA GEOSIYOSIY QARASHLAR." News of the
NUUz 1.1.2 (2024): 180-183.
16. Nurillaevich, O. B. "THE IMPORTANCE OF RELIGIOUS VALUES IN
THE FORMATION OF A PERSONAL ECOLOGY CULTURE." Archive of
Conferences. Vol. 15. No. 1. 2021.
17.Omonov, Bahodir. "IS ARAL SEA OR LAKE?(SOME THOUGHTS
ABOUT THE REASONS THAT TURNED THE ARAL SEA INTO THE LAKE,
MORE PRECISELY INTO THE DESERT" ARALKUM")." Theoretical & Applied
Science 3 (2016): 63-67.
18. Nurillaevich, A. B. "Shortage and Problem of Drinking Water in Central
Asia." American Journal of Language, Literacy and Learning in STEM Education
(2993-2769) 1.9 (2023): 504-509.
19.. Очилова, Гўзал Араловна. "Чучук Сув Танқислиги Муаммосининг
Марказий Осиёга Хавфи. Омонов Баходир Нуриллаевич."
20. Omonov, B. N. "O ‘zbekiston ekologik siyosatining strategik
asoslari." Философия и право 28.2 (2024): 41-43.
21.
Omonov,
Bahodir.
"EKOLOGIK
MADANIYATNI
SHAKLLANTIRISHDA EKOLOGIK TARBIYANING O ‘RNI." Modern Science
and Research 4.3 (2025): 125-128.
22.. OMONOV, Baxodir. "ETNIK NIZOLARNING MARKAZIY OSIYO
DAVLATLARI GEOSIYOSIY MUNOSABATLARIGA TA’SIRI." News of the
NUUz 1.1.1 (2025): 164-166.
23. Omonov, Bakhodir. "The Expression of Geopolitical Knowledge in the
Works “the City of Virtuous People” and “India”." JournalNX 9.6 (2023): 16-20.
