Конференсияи илмии байналмилалй
“Муаммоҳои илму фан дар шароити ҷаҳонишавӣ”
“Globallashuv sharoitida ilm-fan muammolari” mavzusidagi xalqaro ilmiy konferensiya
~ 438 ~
МАВҚЕИ ИННОВАТСИЯҲОИ ПЕДАГОГӢ ДАР БАЛАНД
БАРДОШТАНИ САТҲУ СИФАТИ КОРҲОИ ТАЪЛИМӢ ВА ТАРБИЯВӢ
Мансурова Азиза Рафиқовна
номзади илмҳои психологӣ, дотсенти кафедраи умумидонишгоҳии психологияи
умумии ДДХ ба номи академик Б.Ғафуров
Исмоилов Шокирҷон Ғуломович
муаллими калони кафедраи умумидонишгоҳии психологияи умумии ДДХ ба
номи академик Б.Ғафуров
Аннотатсия.
Дар мақола нақши инноватсияҳои педагогӣ дар баланд
бардоштани сатҳу сифати корҳои таълимӣ ва тарбиявӣ баррасӣ карда мешавад.
Ба истифодаи раҳёфтҳо ва технологияҳои нав дар раванди таҳсилот, инчунин
ҷорӣ намудани усулҳои муосири таълим ва тарбия диққати махсус дода
шудааст. Муаллиф муҳиммияти ҳамгироии ғояҳои инноватсиониро дар
фаъолияти омӯзгорон барои баланд бардоштани самаранокии раванди таҳсилот,
беҳтар кардани шароит барои рушди муҳассилин ва ташаккули шахсияти фаъол
ва эҷодкор таҳлил мекунад. Намунаҳои инноватсияҳои бомуваффақияти
педагогӣ дар мактабҳои ватанӣ ва хориҷӣ баррасӣ карда мешаванд, инчунин
муаммоҳо ва даъвату мушкилотҳое, ки муаллимон ва мураббиён ҳангоми
татбиқи усулҳои инноватсионӣ дар амалияи ҳаррӯза дучор меоянд, муҳокима
карда мешаванд. Дар мақола ҷанбаҳои гуногуни тағйиротҳои педагогӣ, аз
қабили истифодаи технологияҳои иттилоотӣ, рушди тафаккури интиқодӣ,
фаъолияти лоиҳавӣ, инчунин аҳаммияти фардикунонӣ ва фарқкунии таълим
оварда шудаанд.
Калимаҳои калидӣ.
инноватсияҳои педагогӣ, сифати дарсдиҳӣ, тарбия,
технологияҳои нав, методҳои таълим, фаъолияти лоиҳавӣ, фардикунонии
таълим, дифференсиатсия, тафаккури интиқодӣ.
Конференсияи илмии байналмилалй
“Муаммоҳои илму фан дар шароити ҷаҳонишавӣ”
“Globallashuv sharoitida ilm-fan muammolari” mavzusidagi xalqaro ilmiy konferensiya
~ 439 ~
Системаи муосири таҳсилот дар марҳилаи тағйиротҳои фаъол қарор
дорад. Дар даҳсолаҳои охир инноватсияҳои педагогӣ дар баланд бардоштани
сатҳу сифати корҳои таълимӣ ва тарбиявӣ нақши калидӣ мебозанд.
Инноватсияҳои педагогӣ ин раванди татбиқи усулҳо, раҳёфтҳо ва
технологияҳои нав мебошанд, ки ба беҳтар кардани раванди таҳсилот, афзун
гардонидани самаранокии таълим ва тарбия, инчунин дар мактаббачагон ва
муҳассилин ташаккулдиҳии салоҳиятҳои нав дар шароитҳои ҷаҳони зуд
ивазшаванда заруранд, равона шудаанд.
Инноватсияҳо дар соҳаи маориф дар худ на танҳо татбиқи технологияҳои
нави таҳсилотӣ, балки боз аз нав баррасинамоии фалсафа ва ҳадафҳои таҳсилро
дар бар мегиранд. Дар ин замина, зикр кардани нақши омӯзгорон муҳим аст, ки
бояд барои дарки инноватсияҳо ва татбиқи онҳо дар амалияи ҳаррӯза омода
бошанд. Ҷорӣ намудани раҳёфтҳои инноватсионӣ дар фаъолияти педагогӣ
баҳри фароҳам овардани шароитҳо барои иҷтимоишавии бомуваффақияти
муҳассилин, рушди қобилиятҳои эҷодӣ ва зеҳнии онҳо, инчунин ташаккулёбии
малакаҳои мустақилона кор кардан ва тафаккури интиқодӣ ёрӣ мерасонад.
Инноватсияҳои педагогиро метавон ҳамчун тағйиротҳои ҳамаҷониба дар
раванди таҳсилот муайян кард, ки онҳо ба беҳтар кардани натиҷаҳои таҳсилот,
баланд бардоштани сифати таълиму тарбия нигаронида шудаанд. Инноватсияи
педагогӣ – ин на танҳо як калимаи муд, балки шарти зарурии рушди системаи
муосири таълим ва тарбия мебошад. Ин як раванди мақсаднокест, ки ба
тағйирдиҳии амалияи таълимӣ-тарбиявӣ бо мақсади баландбардории
самаранокӣ, сифат ва мутобиқати он ба талаботи муосири ҷомеа нигаронида
шудааст. Ин тағйиротҳо ба мундариҷаи фанҳои таълимӣ, ҳамон тавр ба
шаклҳои ташкили раванди таълим дахл дошта метавонанд.
Намудҳои зерини инноватсияҳои педагогӣ мавҷуданд:
1. Инноватсияҳои технологӣ – ҷорӣ намудани воситаҳо ва усулҳои нави
таълим, аз қабили захираҳои таълимии электронӣ, курсҳои онлайнӣ, тахтаҳои
интерактивӣ ва барномаҳо барои таълими фосилавӣ.
Конференсияи илмии байналмилалй
“Муаммоҳои илму фан дар шароити ҷаҳонишавӣ”
“Globallashuv sharoitida ilm-fan muammolari” mavzusidagi xalqaro ilmiy konferensiya
~ 440 ~
2. Инноватсияҳои методологӣ – тағйир додани раҳёфтҳо ба таълим ва
тарбия, ба монанди усулҳои лоиҳавӣ, фаъолияти тадқиқотӣ, истифодаи
тафаккури интиқодӣ.
3. Инноватсияҳои ташкилӣ тағйир додани сохтори раванди таълим, ба
монанди ҷорӣ кардани шаклҳои нави машғулиятҳо (курсҳои интегралӣ, дарсҳо
бо унсурҳои тренингҳо, курсҳо оиди рушди сифатҳои сарварӣ).
4. Инноватсияҳои иҷтимоӣ-психологӣ ба фароҳам овардани фазои мусоиди
психологӣ дар коллективи таълимӣ, рушди зеҳни эмотсионалӣ дар омӯзгорон
ва муҳассилин, рушди малакаҳои муоширати байнишахсӣ равона карда
шудаанд.
Моҳияти инноватсияҳои педагогӣ дар навигӣ, мақсаднокӣ, самаранокӣ,
аҳаммиятнокии амалӣ, системанокӣ ва устувории он ифода меёбад.
Инноватсияҳои педагогӣ барои такмилдиҳии раванди таълимӣ-тарбиявӣ,
баланд бардоштани сифати таҳсилот, инкишофи шахсияти донишҷӯ,
мутобиқшавӣ ба шароитҳои тағйирёбанда, ҳавасмандгардонии кормандони
педагогӣ, васеъ гардонидани имкониятҳои таҳсилотӣ ва рақобатпазирии
системаи маориф аҳаммияти муҳим доранд.
Инноватсияҳои муосири педагогӣ барои беҳтар шудани сифати таълим
мусоидат мекунанд, ки ин махсусан дар шароитҳои ислоҳоти таҳсилот муҳим
аст. Яке аз чунин инноватсияҳо истифодаи технологияҳои иттилоотӣ ва
коммуникатсионӣ (ТИК) ба шумор меравад. Татбиқи технологияҳои иттилоотӣ
ва коммуникатсионӣ ба омӯзгорон имкон медиҳад, ки шаклҳои нисбатан
гуногун ва самарабахши пешниҳоди маводро эҷод намоянд ва инчунин
имкониятҳои омӯзиши фосилавӣ ва омехтаро васеъ кунанд. Китобҳои дарсии
электронӣ, лабораторияҳои маҷозӣ, платформаҳои интерактивӣ барои
муошират байни муҳассилин ва омӯзгорон раванди таҳсилотиро нисбатан
чандир ва дастрас мегардонанд.
Ҷанбаи дигари муҳим фаъолияти лоиҳавист, ки он дар амалияи таҳсилотӣ
фаъолона истифода мешавад. Ин усул ба муҳассилин дар рушди малакаҳои
амалӣ кӯмак мерасонад, ба онҳо дар гурӯҳ кор кардан, қарор қабул намудан,
Конференсияи илмии байналмилалй
“Муаммоҳои илму фан дар шароити ҷаҳонишавӣ”
“Globallashuv sharoitida ilm-fan muammolari” mavzusidagi xalqaro ilmiy konferensiya
~ 441 ~
ҷустуҷӯ кардани қарорҳои ғайримуқаррар ва таҳлили маълумотро меомӯзонад.
Фаъолияти лоиҳавӣ ба рушди тафаккури интиқодӣ ва мустақилиятнокии
муҳассилин мусоидат мекунад, ки сифати таҳсилоти онҳоро хеле баланд
мебардорад.
Ғайр аз он, унсури муҳимми инноватсияҳои педагогӣ фардикунонӣ ва
фарқкунии таълим ба шумор меравад. Бо назардошти гуногунии талаботҳои
таълимии муҳассилин, муҳим аст, ки омӯзгорон вобаста ба сатҳи омодагии
хонандагон раҳёфтҳои гуногунро ба омӯзиш татбиқ кунанд. Ин ба ҳар як
муҳассилин имкон медиҳад, ки дар низоми худ кор кунад ва натиҷаҳои
беҳтаринеро ба даст орад, ки он ба қобилиятҳои инфиродии ӯ мувофиқат
намояд.
Корҳои тарбиявӣ қисми ҷудонашавандаи раванди таҳсилот ба шумор
меравад. Татбиқи инноватсияҳои педагогӣ на танҳо ба раванди таълим, балки
боз ба фаъолияти тарбиявӣ низ таъсир мерасонад. Раҳёфтҳои муосир нисбати
тарбия барои дар хонандагон ташаккулёбии на танҳо дониш, балки боз
арзишҳои ахлоқӣ, сифатҳои сарварӣ, масъулияти иҷтимоӣ нигаронида шудаанд.
Усулҳои нави тарбия дар худ унсурҳои корҳои гурӯҳӣ, тренингҳо ва бозиҳои
нақшбозиро дар бар мегиранд, ки ба рушди эмпатия, ҳамкорӣ ва қобилияти
ҳалли низоъҳо мусоидат мекунанд.
Илова бар ин, дар солҳои охир раҳёфтҳои инклюзивии тарбия, ки ба
фароҳам овардани шароитҳои баробар барои ҳамаи хонандагон, аз ҷумла
бачагони дорои талаботҳои махсуси таълимӣ нигаронида шудаанд, фаъолона
рушд мекунанд. Он инчунин як ҷанбаи муҳимми корҳои тарбиявӣ ба шумор
меравад, ки ба ҳамгироии иҷтимоӣ ва ташаккулёбии таҳаммулпазирӣ дар
коллективҳои таълимӣ мусоидат менамояд.
Ба бартариҳои бартариҳои ошкори ҷорӣ намудани инноватсияҳои
педагогӣ нигоҳ накарда, ин раванд аз мушкилот холӣ нест. Яке аз мушкилиҳои
асосӣ ин нокифоягии омодагии омӯзгорон барои кор бо технологияҳо ва
усулҳои нав ба шумор меравад. Барои самаранок ба роҳ мондани инноватсияҳо,
Конференсияи илмии байналмилалй
“Муаммоҳои илму фан дар шароити ҷаҳонишавӣ”
“Globallashuv sharoitida ilm-fan muammolari” mavzusidagi xalqaro ilmiy konferensiya
~ 442 ~
омӯзиши муназзам гузаронидан ва дастгирии муаллимон, инчунин дастрасӣ ба
захираҳои дахлдор зарур аст.
Боз як муаммои дигар ин муқовимат ба тағйиротҳо ба шумор меравад, ки
он аксар вақт дар байни омӯзгорони ба усулҳои анъанавии таълим одаткарда
вомехӯрад. Ин муқовимат метавонад бо эътимоднокии нокифоя ба усулҳои нав,
тарси мушкилотҳо, маромнокии нокифоя ё худ нобоварӣ самаранокии онҳо
алоқаманд бошад.
Хулоса, инноватсияи педагогӣ ин на танҳо таҷриба, балки фаъолияти
бошуурона ва мақсаднокест, ки ба баланд бардоштани самаранокӣ ва сифати
таҳсилот равона шудааст. Он аз омӯзгорон эҷодкорӣ, ташаббус, омодагӣ ба
тағйиротҳо ва масъулиятнокиро барои натиҷаҳои кори худ талаб мекунад.
Ҳамин тариқ, инноватсияҳои педагогӣ дар баланд бардоштани сатҳу
сифати корҳои омӯзгорӣ ва тарбиявӣ нақши калидӣ мебозанд. Онҳо имкон
медиҳанд, ки шаклҳои нисбатан фасеҳтар, самаранок ва муассири таълимро
фароҳам оварда шаванд, маромнокии муҳассилин афзоиш дода шаванд, ба
рушди тафаккури интиқодӣ, қобилиятҳои эҷодӣ ва фаъолнокии иҷтимоии онҳо
мусоидат карда шавад. Ҷорӣ намудани усулҳо ва технологияҳои нав дар
раванди таҳсилот аз омӯзгорон навкунии доимии донишҳо, омодагӣ ба
озмоишкунӣ ва мутобиқшавӣ ба тағйиротҳоро талаб мекунад. Муҳим он аст, ки
инноватсия на танҳо дар руйи коғаз боқӣ монад, балки боз сифати таҳсилотро
воқеан беҳтар созад ва ба кушодадиҳии нисбатан пурраи иқтидори ҳар як
муҳассилин мусоидат намояд. Дар ҷаҳони муосир, ки дар он технологияҳо ва
шароитҳои иҷтимоӣ босуръат иваз мешаванд, инноватсияи педагогӣ шарти
зарурии рушди бомуваффақияти системаи маориф ва тайёр намудани
мутахассисони рақобатпазир мегардад.
Рӯйхати адабиёти истифодашуда:
1. Адольф, В.А. Инновационная деятельность в образовании: проблемы
становления / В.А. Адольф // Высшее образование в России. – 2010. – № 1. – С.
74-78.
Конференсияи илмии байналмилалй
“Муаммоҳои илму фан дар шароити ҷаҳонишавӣ”
“Globallashuv sharoitida ilm-fan muammolari” mavzusidagi xalqaro ilmiy konferensiya
~ 443 ~
2. Загвязинский, В.И. Инновационные процессы в образовании и
педагогическая наука / В.И. Загвязинский // Инновационные процессы в
образовании: сб. науч. тр. – Тюмень: Изд-во ТГУ, 1990. – С. 5-14.
3. Заир-Бек, Е. С. Теоретические основы обучения педагогическому
проектированию. [Текст] / Е. С. Заир-Бек. – СПб.: Изд-во РГПУ им. А. И.
Герцена, 1995. – 233 с.
4. Кларин, М.В. Инновации в мировой педагогике: обучение на основе
исследования, игры и дискуссии (Анализ зарубежного опыта) / М.В. Кларин. –
Рига: Эксперимент, 1998. – 176 с.
5. Кларинг, М. В. Инновации в мировой педагогике: обучение на основе
исследования, игры и дискуссии: (анализ зарубежного опыта). – Рига:
«Эксперимент», 1998. – 180 с.
6. Лазарев, В.С. Педагогическая инноватика: объект, предмет и основные
понятия / В.С. Лазарев // Педагогика. – 2011. – № 4. – С. 11-20.
7. Лебедев, О.Е. Компетентностный подход в образовании / О.Е. Лебедев
// Школьные технологии. – 2004. – № 5. – С. 3-12.
8. Новиков, А.М. Методология образования / А.М. Новиков. – М.: Эгвес,
2006. – 488 с.
9. Поташник, М.М. Инновационные школы России: становление и
развитие: Опыт программно-целевого управления / М.М. Поташник. – М.:
Новая школа, 1996. – 320 с.
10. Сластенин, В.А., Подымова, Л.С. Педагогика: Инновационная
деятельность / В.А. Сластенин, Л.С. Подымова. – М.: Магистр, 1997. – 224 с.
11. Хуторской, А.В. Педагогическая инноватика: учеб. пособие для студ.
высш. учеб. заведений / А.В. Хуторской. – М.: Издательский центр
«Академия», 2008. – 256 с.
12. Юсуфбекова, Н.Р. Общие основы педагогической инноватики. Опыт
разработки теории инновационных процессов в образовании / Н.Р.
Юсуфбекова. – М.: ЦСПО РСФСР, 1991. – 91 с.
