MUROJAAT BIRLIKLARINING MADANIYATLARARO MULOQOTDAGI O’ZIGA XOS JIHATLARI

International scientific journal

“Interpretation and researches”

Volume 1 issue 7 (53) | ISSN: 2181-4163 | Impact Factor: 8.2

131

MUROJAAT BIRLIKLARINING MADANIYATLARARO MULOQOTDAGI

O’ZIGA XOS JIHATLARI

Kasimova Dilfuza Djurayevna

TDYU huzuridagi M.S.Vosiqova nomidagi akademik litsey ingliz tili bosh

o‘qituvchisi, AIFU magistranti

Abstract:

Murojaat birliklari madaniyatlararo muloqotda muhim ahamiyatga

ega, chunki ular ikki yoki undan ortiq madaniyat vakillari o'rtasida samarali va
hurmatli aloqalarni ta'minlash uchun asos bo'lib xizmat qiladi. Bu birliklar, masalan,
salomlashuv usullari, so'zlashuv odatlari yoki ijtimoiy qoidalar, muloqotda
tushunmovchiliklarni oldini olish va madaniy farqlarga hurmat ko'rsatish imkonini
beradi. Madaniyatlararo muloqotda murojaat birliklari shuningdek, suhbatning o'ziga
xos xususiyatlarini, nuqtai nazarlarni va kutishlarni inobatga olish orqali ijtimoiy
aloqaning soddaligini va samaradorligini ta'minlaydi. Misol uchun, ba'zi
madaniyatlarda formallik, boshqalarda esa norasmiylik muhim bo'lishi mumkin. Bu
birliklar madaniy farqlarga o'zaro hurmat bilan yondashish va muloqot jarayonida
madaniy moslashuvni ta'minlash uchun zarurdir.

Kalit so‘zlar:

madaniyat, hurmat, omil, rasmiy, norasmiy

Annotation:

Units of reference are important in intercultural communication

because they serve as the basis for effective and respectful communication between
representatives of two or more cultures. These units, such as greetings, conversational
customs or social rules, allow communication to avoid misunderstandings and show
respect for cultural differences. Units of reference in intercultural communication
also ensure the simplicity and effectiveness of social communication by taking into
account the specific characteristics of the conversation, perspectives and
expectations. For example, formality may be important in some cultures and
informality in others. Therefore, reference units help to adapt to the values and
practices of different cultures, which minimizes social problems and increases mutual
respect. These units are necessary to approach cultural differences with mutual
respect and to ensure cultural adaptation in the communication process.

Key words:

culture, respect, factor, formal, informal

Murojaat birliklari — bu muloqotda kishilarning bir-biriga murojaat qilishda

ishlatadigan so'z yoki iboralardir, ular nafaqat ijtimoiy muhitda muloqot o'rnatishda,
balki ma'lum bir madaniyatning o'ziga xos xususiyatlarini namoyon etishda ham
muhim rol o'ynaydi. Mafniyatlararo muloqotda murojaat birliklarining dolzarbligi,
ayniqsa, turli madaniyatlar o'rtasida to'g'ri va samarali muloqot o'rnatishda alohida
ahamiyat kasb etadi. Madniyatlararo muloqotda murojaat birliklari qaysi madaniyatga

International scientific journal

“Interpretation and researches”

Volume 1 issue 7 (53) | ISSN: 2181-4163 | Impact Factor: 8.2

132

mansub bo'lishidan qat'iy nazar, suhbatning boshlanishi, davom etishi va
yakunlanishida muhim rol o'ynaydi. Turli madaniyatlar orasida murojaat
birliklarining o'ziga xos jihatlari shuni ko'rsatadiki, kommunikatsiya jarayonida to'g'ri
murojaat qilish nafaqat odob-axloq, balki madaniy hissiyotlarning, qadriyatlarning
aks etishiga ham ta'sir qiladi. Har bir madaniyatda o'ziga xos murojaat formalarining
dolzarbligi muhim ahamiyatga ega, chunki noto'g'ri yoki ortiqcha rasmiy murojaat
qilish ba'zi madaniyatlarda samimiyatsizlik sifatida qabul qilinishi mumkin.

Murojaat birliklarining asoslanishi har bir madaniyatda o'ziga xos ijtimoiy va

psixologik omillar bilan bog'liq. Ko'plab madaniyatlarda murojaat birliklari ijtimoiy
maqomga, yoshga va hokimiyatning mavjudligiga qarab tanlanadi. Misol uchun,
ko'plab Sharq madaniyatlarida yuqori ijtimoiy statusga ega bo'lgan kishilarni alohida
hurmat qilish va o'ziga xos rasmiy murojaat formalarini ishlatish talab qilinadi.
Madaniy qoidalar va an'analar, shuningdek, shaxslar orasidagi munosabatlar,
suhbatda ishlatiladigan murojaat birliklarining mazmuni va dolzarbligiga ta'sir qiladi.
Masalan, ba'zi madaniyatlarda, shaxsiy yaqinlikka qarab, ko'proq norasmiy
murojaatlar ishlatiladi.

Murojaat birliklari madaniyatlararo muloqotda jiddiy rol o'ynaydi, chunki ular

madaniy qadr-qimmatlarni, hurmatni va ijtimoiy munosabatlarni aks ettiradi. To'g'ri
murojaat qilish orqali, muloqot ishtirokchilari o'rtasidagi hurmat va tushunish darajasi
oshadi. Biroq, noto'g'ri murojaat yoki madaniy kodekslarni buzish kommunikatsiya
to'qnashuvlariga olib kelishi mumkin. Masalan, bir madaniyatda qabul qilingan
norasmiy murojaat formasi boshqa madaniyatda ijobiy munosabatni uyg'otmasligi
mumkin.

Mafniyatlararo

muloqotda

muvaffaqiyatli

murojaat

birliklaridan

foydalanish, madaniyatlar o'rtasidagi farqlarni tushunish va hurmat qilishni
ta'minlaydi. Bu nafaqat muhim ijtimoiy va ishbilarmon munosabatlarni yaratishga,
balki global miqyosda ham samarali va tinch muloqotga olib keladi.

Murojaat

birliklarini

o'rganish

orqali

turli

madaniyatlar

o'rtasidagi

kommunikatsiya usullarini va turlarini chuqurroq tushunish mumkin. Har bir
madaniyatda odamlar bir-biriga murojaat qilishda o'ziga xos qoidalar, urf-odatlar va
qadriyatlar mavjud. Ushbu jihatlarni o'rganish, turli madaniyat vakillari o'rtasida
noxush vaziyatlarning oldini olishga yordam beradi. Madaniyatlararo muloqotda
noto'g'ri

murojaat

qilish

yoki

madaniy

qoidalarni

bilmaslik

ko'plab

tushunmovchiliklarga, muloqotdagi noqulay vaziyatlarga olib kelishi mumkin.
Murojaat birliklarining madaniyatlararo o'ziga xos jihatlarini o'rganish orqali bunday
xatoliklarni oldini olish mumkin. Bugungi kunda globalizatsiya va ko'p madaniyatli
jamiyatlar rivojlanayotgan sharoitda, turli madaniyatlarni bir-biri bilan muvaffaqiyatli
va teng huquqli tarzda muloqot qilish juda muhimdir. Murojaat birliklarini o'rganish,
bu jarayonda madaniy farqlarni hurmat qilish va inobatga olishga yordam beradi.

International scientific journal

“Interpretation and researches”

Volume 1 issue 7 (53) | ISSN: 2181-4163 | Impact Factor: 8.2

133

Globalizatsiya jarayonida, ingliz tili xalqaro kommunikatsiya va biznes tili

sifatida keng tarqalgan bo'lsa, o'zbek tili o'zining an'anaviy madaniyati va hududiy
cheklanganligi bilan ajralib turadi. Ingliz va o'zbek tillari o'rtasidagi murojaat
birliklaridagi farqlarni o'rganish, madaniyatlararo muloqotda muvaffaqiyatli va
samarali aloqalar o'rnatishga yordam beradi.

Ingliz tilidagi murojaat birliklari ko'pincha norasmiy va qisqa shakllarda bo'ladi

(masalan, "Hi!", "Hey, John!"), bu esa Amerika va Yevropa madaniyatlarining odatiy
xususiyatlaridan biridir. Odatda, bu tilda murojaat qilishda individualizm va tenglik
qadriyatlari aks etadi, shuning uchun odamlar o'rtasida rasmiylik minimal bo'lishi
mumkin. O'zbek tilidagi murojaat birliklari esa ko'proq ijtimoiy ierarxiyaga, yoshi
kattalarga va ma'lum bir guruhda hurmatni ko'rsatishga asoslangan. Masalan, "Salom,
aka!" yoki "Yaxshi kun, opa!" kabi rasmiy va xushmuomalalikni ta'minlaydigan
shakllar keng qo'llaniladi. Bu, o'zbek madaniyatining kollektivistik va hurmatga
asoslangan yondashuvini aks ettiradi.

Adabiyotlar:

1.

Pragmatic Function of Linguistic Units (Dr. S.A.Khamzayev. Associate

professor, PhD, Uzbekistan State University of World Languages Tashkent,
Uzbekistan, “International Journal of Social Science And Human Research”, 12
december 2021)

2.

Jumaeva Dilnoza Bakhshullovna,” AНТРOПOНИМИК МУРOЖAAТ

БИРЛИКЛAРИ ВA УЛAРНИНГ НУТҚИЙМAВЗУИЙ ТУРЛAРИ ” Navoi State
Pedagogical Institute, Faculty of Preschool and Primary Education, Teacher of the
Department of Primary Education. nasirov.shuhratjon@mail.ru

3.

Ж. Е. Сейтжанов. “О СТАТУСЕ, ФОРМАХ И ФУНКЦИЯХ

ОБРАЩЕНИЯ”
Вестник Челябинского государственного университета. 2012. № 17 (271).
Филология. Искусствоведение. Вып. 66. С. 117–119.

4.

O. Каменская “Текст и коммуникация”

5.

Atoyeva Shamsiya Rahmon qizi .Buxoro davlat universiteti, lingvistika:

O’zbek tili yo`nalishi 1-bosqich magistranti . “O'ZBEK MUROJAAT
SHAKLLARINING AYRIM KO'RINISHLARI” Journal of advanced Research and
Stability.

www.sciencebox.uz/

6.

ФарДУ G‘iyosova Vasilaxon Avazxon qizi. “Rus va o‘zbek tillaridagi

Murojaat shakllarini struktur tasnifi” Miasto przyszosci Impact Factor: 9.2

7.

Dr. Sobirov A. Khamzaev. Associate professor, PhD, Uzbekistan State

University of World Languages Tashkent, Uzbekistan “Pragmatic Function of
Linguistic Units”. International Journal of Social Science And Human Research 12
December 2021

International scientific journal

“Interpretation and researches”

Volume 1 issue 7 (53) | ISSN: 2181-4163 | Impact Factor: 8.2

134

8.

Apresyan Yu.D. Izbrannie trudi. Tom 1, Leksicheskaya semantika

sinonimicheskiye sredstva yazika Shkola «Yaziki russkoy literaturi». – M., 1995. –
S.136.

9.

Paducheva Ye.V. Semanticheskiye issledovaniya (Semantika vremeni i

vida v russkom.

10.

Leech G.N. Principles of pragmatics. – London and New York, 1986. –

250.

11.

Bogdanov V.V. Lingvisticheskaya pragmatika i yee prikladnie aspekti. //

Prikladnoye yazikoznaniye. – SPb, 1996 –S.268-275.

12.

Arutyunova N.D., Paducheva Ye.V. Lingvisticheskaya pragmatika.

//Novoye v zvrubejnoy lingvistike. Vip. 16, pod red Ye.V. Paduchevoy. – M.,1985, –
S.3-42.

13.

Susov I.P. Lingvisticheskaya pragmatika.–M.: «Vostok Zapad», 2006. –

206 s.

14.

Austin J. L. Slovo kak deystviye//Novoye v zarubejnoy lingvistike. –

Vip17. Teoriya rechevix aktov. – M.: Progress, 1986. – S. 22-130.