International scientific journal
“Interpretation and researches”
Volume 1 issue 7 (53) | ISSN: 2181-4163 | Impact Factor: 8.2
182
YANGI AVLOD VA QADRIYATLAR: MILLIY ANʼANALAR VA
ZAMONAVIY MADANIYAT OʻRTASIDAGI KURASHNING
GLOBALLASHUVI
Yuldasheva Sevinch Anvarovna
Yuldasheva Latofat Zafar qizi
Shahrisabz davlat pedagogika institute Xorijiy til yoʻnalishi 1-kurs 2-24 guruh
talabalari
@yusevinc1206gmail.com
Annotatsiya:
Ushbu maqolada globallashuv jarayonida milliy an'analar va
zamonaviy madaniyat o'rtasidagi munosabatlar o'rganilgan. Zamonaviy axborot
texnologiyalari, ijtimoiy tarmoqlar va global integratsiya sharoitida yangi avlodning
qadriyatlar tizimidagi o'zgarishlar tahlil qilingan. O'zbek jamiyati misolida an'anaviy
qadriyatlarning ahamiyati, zamonaviy madaniyatning ta'siri hamda ularning o'zaro
ta'siri natijasida yuzaga kelayotgan madaniy sintez jarayonlari ko'rib chiqilgan. Milliy
o'zlikni saqlab qolgan holda zamonaviy dunyoga integratsiyalashuvning optimal
yo'llari taklif etilgan.
Kalit so'zlar
: globallashuv, milliy an'analar, zamonaviy madaniyat, qadriyatlar
transformatsiyasi, madaniy sintez, yangi avlod, milliy o'zlik, madaniy muvozanat,
madaniy immunitet.
Annotation:
This article explores the relationship between national traditions
and modern culture in the context of globalization. The changes in the value system
of the new generation under the influence of modern information technologies, social
networks, and global integration are analyzed. Using Uzbek society as an example,
the importance of traditional values, the impact of modern culture, and the cultural
synthesis processes resulting from their interaction are discussed. Optimal ways of
integrating into the modern world while preserving national identity areproposed.
Keywords:
globalization, national traditions, modern culture, transformation of
values, cultural synthesis, new generation, national identity, cultural balance, cultural
immunity.
Аннотация:
В данной статье исследуются взаимоотношения между
национальными традициями и современной культурой в процессе
глобализации. Проанализированы изменения в системе ценностей нового
поколения в условиях современных информационных технологий, социальных
сетей и глобальной интеграции. На примере узбекского общества
рассматриваются важность традиционных ценностей, влияние современной
культуры и процессы культурного синтеза, возникающие в результате их
International scientific journal
“Interpretation and researches”
Volume 1 issue 7 (53) | ISSN: 2181-4163 | Impact Factor: 8.2
183
взаимодействия. Предложены оптимальные пути интеграции в современный
мир при сохранении национальной идентичности.
Ключевые слова
: глобализация, национальные традиции, современная
культура, трансформация ценностей, культурный синтез, новое поколение,
национальная идентичность, культурный баланс, культурный иммунитет.
Kirish.
Bugungi kunda globallashuv jarayoni tobora tezlashib bormoqda.
Dunyoning har bir burchagida yangi avlod zamonaviy texnologiyalar, g'oyalar va
qadriyatlar ta'siri ostida ulg'aymoqda. Bu esa milliy an'analar va zamonaviy
madaniyat o'rtasida o'ziga xos kurashni keltirib chiqarmoqda. Ayniqsa, O'zbekiston
kabi boy tarixiy va madaniy merosga ega bo'lgan mamlakatlar uchun bu masala
yanada dolzarbdir.Globallashuv va milliy o'zlik. Globallashuv – bu nafaqat iqtisodiy,
balki madaniy jarayondir. Zamonaviy axborot texnologiyalari, ijtimoiy tarmoqlar va
internet orqali dunyo madaniyati va qadriyatlari chegaralarni oson kesib o'tadi.
Natijada, global madaniyat va lokal an'analar o'rtasidagi munosabatlar yangicha tus
olmoqda.O'zbek jamiyatida bu jarayon o'ziga xos ko'rinishlarda namoyon bo'lmoqda:
1. Tili va muloqot uslubi – yoshlar o'rtasida ko'plab chet tillaridan o'zlashgan so'zlar,
internet jargonlari va yangi atamalar keng tarqalmoqda.2. Kiyinish madaniyati –
an'anaviy milliy liboslar zamonaviy kiyim-kechak va g'arbona uslublar bilan
uyg'unlashmoqda.3. Oilaviy qadriyatlar – katta oila an'analari bilan zamonaviy
nuklear oila tushunchalari o'rtasidagi tafovutlar.4.Madaniy iste'mol – milliy musiqa,
adabiyot va san'atning global madaniyat bilan raqobati va sintezi.Yangi avlod
dunyoqarashi. Bugungi kunda voyaga yetayotgan yosh avlod ikki madaniy
dunyoning kesishgan nuqtasida tarbiya topmoqda. Ular bir tomondan milliy
qadriyatlar, urf-odatlar va an'analar muhitida ulg'aysa, boshqa tomondan global
madaniyat,
zamonaviy
texnologiyalar
va
yangicha
fikrlash
ta'sirida
shakllanmoqda.Bu holat quyidagi xususiyatlari bilan ajralib turadi:Tanlov imkoniyati
kengayishi – yosh avlod turli qadriyatlar, hayot tarzi va dunyoqarashlar orasidan
tanlash imkoniyatiga ega.O'zlik izlash jarayoni murakkablashuvi – milliy va global
identifikatsiya o'rtasidagi muvozanatni topish qiyinlashmoqda.Qadriyatlar tizimidagi
o'zgarishlar – an'anaviy qadriyatlar zamonaviy tushunchalar bilan qayta talqin
etilmoqda.Avlodlar o'rtasidagi tafovutlarning kuchayishi – bu esa oilaviy va ijtimoiy
munosabatlarga ta'sir ko'rsatmoqda. Milliy an'analar har bir xalqning o'zligini, tarixiy
xotirasini va madaniy merosini saqlashda muhim rol o'ynaydi. O'zbek xalqi uchun
quyidagi an'analar alohida ahamiyatga ega:Oila va qarindoshlik aloqalari – katta
oilalar, mahalla tushunchasi, oilaviy marosimlar.To'y va marosimlar – nikoh to'yi,
beshik to'yi, sunnat to'yi kabi muhim ijtimoiy hodisalar.Mehmon-navozlik va saxiylik
– mehmondo'stlik, dasturxon madaniyati.Hurmat va izzat – kattalarni hurmat qilish,
yoshlarga g'amxo'rlik ko'rsatish.Din va ma'naviyat – islomiy qadriyatlar, axloqiy
International scientific journal
“Interpretation and researches”
Volume 1 issue 7 (53) | ISSN: 2181-4163 | Impact Factor: 8.2
184
tamoyillar. Zamonaviy madaniyat ko'p jihatdan g'arbona qadriyatlar, individuallik,
raqobat, erkinlik va innovatsiyalarga asoslangan. Bu madaniyat quyidagi yo'llar bilan
ta'sir ko'rsatmoqda:Bu an'analar asrlar davomida shakllangan bo'lib, o'zbek
jamiyatining asosini tashkil etadi. Ularning saqlanishi milliy o'zlikni yo'qotmaslik va
madaniy xilma-xillikni ta'minlash uchun muhimdir. - Raqamli texnologiyalar –
smartfonlar, ijtimoiy tarmoqlar va internet orqaliOmmaviy axborot vositalari –
televideniye, kino, musiqa va ommaviy madaniyat mahsulotlari,Ta'lim tizimi –
xalqaro ta'lim dasturlari, chet el universitetlari va akademik almashinuvlar,Iqtisodiy
aloqalar – xalqaro biznes, savdo va moliyaviy munosabatlar,Bu ta'sirlar natijasida
jamiyatda yangi qadriyatlar va hayot tarzi elementlari paydo bo'lmoqda: 1.
Individualizm – shaxsiy muvaffaqiyat, o'z-o'zini rivojlantirish va mustaqil qaror
qabul qilishga intilish.2. Iste'molchilik madaniyati – moddiy boyliklar, brend va
statusga intilish3. Professional yutuqlar – karyera, moliyaviy mustaqillik va kasbiy
o'sishga e'tibor4. Shaxsiy erkinlik – an'anaviy cheklovlardan ozod bo'lish, o'z hayotini
mustaqil rejalashtirish. Ko'pchilik bu holatni "kurash" sifatida tasvirlasa-da, aslida bu
ikki madaniy oqim o'rtasidagi murakkab munosabatdir. Bu munosabat quyidagi
ko'rinishlarda namoyon bo'lmoqda: o'pgina hollarda, an'anaviy va zamonaviy
elementlar
bir-birini
to'ldiradi
va
yangi
madaniy
shakllarni
yaratadi.
Masalan:Zamonaviy dizayndagi milliy naqshli kiyimlar.An'anaviy taomlarning
zamonaviy talqinlari. Milliy bayramlarning zamonaviy nishonlanishi. Ba'zi hollarda
esa, bu ikki madaniy oqimning qadriyatlari o'rtasida jiddiy ziddiyatlar kuzatiladi:Oila
tuzilishi va nikoh masalalarida (erta nikoh, ko'p bolali oila, ajralishlar).Shaxsiy
erkinlik va jamoa manfaatlari o'rtasidagi ziddiyatlar.Din va dunyoviylik masalalarida
Zamonaviy o'zbek jamiyatida ko'pchilik odamlar, ayniqsa yoshlar, bu ikki madaniy
oqim o'rtasida muvozanatni izlamoqda:An'anaviy bayramlarni nishonlash, lekin
zamonaviy shakllarda,Oilaviy qadriyatlarni saqlash, ammo zamonaviy hayot tarzini
qabul qilish.Milliy tilni saqlash, ammo xalqaro tillarni ham o'rganish. Bu murakkab
jarayonlarni boshqarish uchun jamiyat va davlat darajasida quyidagi yondashuvlar
muhim:1. Madaniy merosni saqlash va rivojlantirish – milliy an'analarni asrab-
avaylash, ularni zamonaviy sharoitlarga moslash2. Ta'lim tizimini takomillashtirish –
milliy qadriyatlar va global bilimlarni uyg'unlashtirgan holda ta'lim berish3. Madaniy
muloqotni rag'batlantirish – turli madaniyatlar o'rtasidagi hamkorlikni kuchaytirish4.
Madaniy immunitetni shakllantirish – yoshlarda tanqidiy fikrlash, madaniy
savodxonlik va qadriyatlarni anglash qobiliyatini rivojlantirish va boshqa narsalarni
o’z ichiga oladi.
Xulosa.
Milliy an'analar va zamonaviy madaniyat o'rtasidagi munosabat
ziddiyat emas, balki murakkab madaniy evolyutsiya jarayonidir. Globallashuv
sharoitida har bir jamiyat o'z madaniy identifikatsiyasini saqlab qolgan holda,
zamonaviy dunyoning ijobiy jihatlarini qabul qilishga intiladi.O'zbek jamiyati uchun
International scientific journal
“Interpretation and researches”
Volume 1 issue 7 (53) | ISSN: 2181-4163 | Impact Factor: 8.2
185
bu – o'z milliy o'zligini saqlab qolgan holda zamonaviy dunyoda munosib o'rin
egallash imkoniyatidir. Buning uchun an'anaviy qadriyatlarning mustahkam
poydevorida turib, zamonaviy bilim va texnologiyalarni o'zlashtirish, jahon
hamjamiyati bilan faol muloqotga kirishish muhimdir.Yangi avlod uchun bu – ikki
dunyoning eng yaxshi jihatlarini o'zida mujassam etgan yangi madaniy sintezni
yaratish imkoniyatidir. Bu sintez milliy o'zlikni yo'qotmasdan turib, global rivojlanish
yo'lida olg'a intilish imkonini beradi.
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati:
1. Мирзиёев Ш.М. Янги Ўзбекистон тараққиёт стратегияси. – Тошкент:
"Ўзбекистон", 2022. – 464 б.
2. Қодиров А. Глобаллашув даврида миллий-маданий хавфсизлик: муаммо
ва ечимлар. – Тошкент: "Маънавият", 2022. – 180 б.
3. Арипова З. Глобаллашув ва миллий қадриятлар трансформацияси //
Жамият ва бошқарув. – 2021. – №3. – Б. 45-53.
4. Иноятова Д. Ахборот жамиятида миллий қадриятлар ва маданий
идентикликни сақлаш масалалари // Тафаккур. – 2023. – №2. – Б. 78-85.
5. Умаров Б. Глобаллашув ва ёшлар маданиятининг трансформацияси. –
Тошкент: "Академия", 2021. – 212 б.
6. Каримова В. Ўзбекистонда оила институтининг замонавий
тенденциялари. – Тошкент: "Ўқитувчи", 2020. – 155 б.
7. Appadurai A. Modernity at Large: Cultural Dimensions of Globalization. –
Minneapolis: University of Minnesota Press, 2020. – 345 p.
8.Aralovna, Ochilova Guzal, et al. "Ecological globalization and its social place
in the globalization system of processes." Journal of Survey in Fisheries
Sciences 10.1S (2023): 5000-5006.
9.Ayonovna
A.
S.
IN
THE
CONTEXT
OF
ENVIRONMENTAL
GLOBALIZATION, THE NEED FOR ENVIRONMENTAL EDUCATION
BECOMES A PRIORITY //American Journal Of Social Sciences And Humanity
Research. – 2024. – Т. 4. – №. 07. – С. 30-35.
10.Omonov, Bakhodir Nurillaevich, Go‘zal Aralovna Ochilova, and Sitora
Ayonovna Azamova. "SPECIFIC CHARACTERISTICS OF THE ECOLOGICAL
ENVIRONMENT IN UZBEKISTAN." World of Scientific news in Science 1.3
(2023): 15-28.
11.Ayonovna, Azamova Sitora. "The Need for the Formation of Environmental
Education and Upbringing in Young People in the Conditions of Environmental
Globalization." Global Scientific Review 13 (2023): 7-10.
International scientific journal
“Interpretation and researches”
Volume 1 issue 7 (53) | ISSN: 2181-4163 | Impact Factor: 8.2
186
12.Ayonovna, Azamova Sitora, and Pirimov Lerik Xudoyberdi o’g’li.
"EKOLOGIK MADANIYATNI SHAKLLANTIRISHDA EKOLOGIK OMIL
TUSHUNCHASI ‘." TADQIQOTLAR. UZ 40.4 (2024): 135-139..
13.Ayonovna A. S. IN THE CONTEXT OF ENVIRONMENTAL
GLOBALIZATION, THE NEED FOR ENVIRONMENTAL EDUCATION
BECOMES A PRIORITY //American Journal Of Social Sciences And Humanity
Research. – 2024. – Т. 4. – №. 07. – С. 30-35..
14.Shakhrisabz A. S. A. THE USE OF THE SCIENTIFIC HERITAGE OF
ORIENTAL SCIENTISTS IN THE FORMATION OF ECOLOGICAL CULTURE
AMONG SCHOOLCHILDREN IN THE CONTEXT OF ECOLOGICAL
GLOBALIZATION //International Scientific and Current Research Conferences. –
2024. – С. 94-97.
15.Azamova S. EKOLOGIK TA’LIM VA TARBIYANING RIVOJLANISH
BOSQICHLARI //Talqin va tadqiqotlar. – 2024. – Т. 1. – №. 1.
