JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Nasriddinov Javohir
Guliston davlat pedagogika instituti talabasi
OʻZBEKISTON RESPUBLIKASIDA KADRLAR TAYYORLASH TIZIMIDAGI
MUAMMOLAR VA ULARNI BARTARAF ETISHNING SAMARALI
MEXANIZMLARI
Annotatsiya:
Ushbu maqolada Oʻzbekiston Respublikasida kadrlar tayyorlash masalasi,undagi
muammolar,ularni bartaraf etish haqida soʻz boradi.Mamlakatning barqaror ijtimoiy-iqtisodiy
rivojlanishi, innovatsion salohiyati, avvalo, zamonaviy bilim va koʻnikmalarga,malakaga ega
boʻlgan kadrlar bilan taʼminlanganligiga bogʻliq.Shuning uchun Oʻzbekistonda bu borada bir
qator ishlar amalga oshirilmoqda.
Kalit soʻzlar:
kadrlar tayyorlash, yetuk mutaxassis, kadrlar salohiyati, malakali pedagog
kadrlar,dual taʼlim tizimi, kadrlar tanqisligi, barqaror rivojlanish, xorijiy tajribalarni oʻrganish
Ключевые
слова:
обучение
персонала,експерт,
человеческие
ресурсы,квалифицированный
преподавательский
состав,система
дуального
образования,нехватка персонала,устойчивое развитие,изучение зарубежного опыта
Keywords
: personnel training,experienced specialist,human resources,qualified teaching
staff,dual education system,staff shortage,sustainable development,studying foreign experiences.
Kirish
Hozirgi kunda yetakchi mamlakatlar kadrlar tayyorlash siyosatida yetuk mutaxassis kadrlar
tayyorlashning eng samarali shakllari, vositalari Konstitutsiyada kiritilgan o‘zgartirishlar va
qo‘shimchalardan kelib chiqib ishlab chiqilmoqda. Har qanday mamlakatning qudratini shu
mintaqada shakllanayotgan yetuk kadrlar salohiyati belgilab beradi.2023-yil 1-mayda qabul
qilingan
Yangi
Konstitutsiyada
haqiqatan
ham,
kadrlar
tayyorlash
masalasi,jumladan,o‘qituvchilarning huquq va manfaatlari hisobga olingan. Xususan, kadrlar
mehnatiga haq to‘lashning eng kam miqdori insonning munosib yashashini ta’minlash zarurati
hisobga olingan holda belgilanishi, davlat kadrlarning bandligini ta’minlash, ularni ishsizlikdan
himoya qilish hamda kambag‘allikni qisqartirish choralarini ko‘rishi, kadrlarning kasbiy
tayyorgarligini va qayta tayyorlanishini tashkil etishi, har kim ishsizlikda ijtimoiy ta’minot
huquqiga egaligi, har bir kadrning uy-joyli bo‘lish huquqi, nogironligi bo‘lgan shaxslar hamda
aholining ijtimoiy jihatdan ehtiyojmand boshqa toifalarining huquqlari davlat himoyasiga
olinishi, davlat kadrlarning to‘laqonli rivojlanishi uchun ijtimoiy, iqtisodiy, huquqiy va boshqa
shart- sharoitlar yaratishi shular jumlasidandir.Ko‘pgina davlatlarda Konstitutsiya qabul qilishda
kadrlar tayyorlash masalasiga alohida e’tibor beriladi. Konstitutsiyaviy komissiya bu safar
yangicha yo‘ldan borib, avval xalqimizning fikri, takliflari o‘rganildi, shundan so‘ng
Konstitutsiya loyihasi tayyorlandi. 2022-yil 20-iyunda O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti
Shavkat Mirziyoev Konstitutsiyaviy komissiya a’zolari bilan uchrashdi va Konstitutitsiyaga
kiritilayotgan o‘zgarish va qo‘shimchalar haqida to‘xtalib, jumladan,kadrlar tayyorlash
masalasini dolzarbligini alohida e’tibor qaratgan edi.
Muammo va takliflar:
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Oxirgi yillarda dunyoning qator mamlakatlarida (iqtisodiy taraqqiy etgan mamlakatlarda ham)
ta’lim tizimining barcha bosqichlarida yuqori malakali pedagog kadrlar tanqisligi kuzatilmoqda.
Respublikamizda ham kadrlar bo‘shlig‘ini to‘ldirish, shu jumladan, umumta’lim maktablarida
pedagog kadrlarga bo‘lgan ehtiyojlarni qondirish obyektiv zarurat. Ta’limda ixtisoslashtirishning
ilmiy asoslangan tizimi joriy qilinmaganligi, ta’lim tarmoqlarida moddiy-texnik va innovatsiya
tizimining talab darajasida emasligi, oliy ma’lumotli professional pedagog kadrlar
tayyorlaydigan Oliy ta’lim muassasalari (OTM)ning malaka oshirish va qayta tayyorlash
muassasalari bilan integratsion munosabatlaridagi muayyan muammolarning yuzaga kelishi
natijasida xalq ta’limi tizimida ayrim fanlar (boshlang‘ich ta’lim, rus tili va adabiyoti, ingliz tili,
matematika, informatika va axborot texnologiyalari, kimyo, fizika va astranomiya) bo‘yicha
o‘qituvchilarga bo‘lgan ehtiyoj qondirilmay qolmoqda.
Muammoni bartaraf etishning samarali mexanizmlari:
1.Oʻqish va amaliyotni birlashtirgan holda olib boriladigan dual taʼlim tizimi oʻquvchilarning
amaliy koʻnikmalarini shakllantirish va rivojlantirishga yordam beradi.
2.Oʻqituvchilarni muntazam malaka oshirish kurslariga jalb qilish,xorijiy tajribalarni
oʻrganishiga imkoniyat yaratish juda muhim.
Ayni paytda rivojlangan mamlakatlarning kadrlar tayyorlash bilan bog‘lik tajribalarini
o‘rganish, tahlil etish, maqbul jihatlarini milliy ta’lim tizimiga joriy etish uchun tavsiyalar ishlab
chiqish, yangilangan Konstitutsiyada davlatimizning yangi va demokratik tamoyillar asosida
kadrlar tayyorlash texnologiyalari, mexanizmlari, uslublariga oid tajribalarni takomillashtirib
borish ham aniq va yaqqol ochib berildi. Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev, "...kadrlar
tayyorlashga e’tiborni kuchaytirishimiz, buning uchun barcha imkoniyatlarni safarbar etishimiz
shart" -deb ta’kidlaganligi ushbu sohada hal qilinishi lozim bo‘lgan muammolar mavjudligini
bildiradi.Prezidentimizning, "..O‘zbekiston ilmi-fan, intellektual salohiyat sohasida, zamonaviy
kadrlar, yuksak texnologiyalar borasida dunyo miqyosida raqobatbardosh bo‘lish shart",-deya
ta’kidlaganidan ko‘rinib turibdiki, yetuk kadrlarga ehtiyoj yildan-yilga ortib bormoqda.Bizning
nazarimizda davlat yosh kadrlarning shaxsiy, siyosiy, iqtisodiy, ijtimoiy, madaniy, ekologik
huquqlari himoya qilinishini ta’minlashi, ularning ta’lim olish, sog‘lig‘ini saqlashga, uy-joyga,
ishga joylashishga bandlik va dam olishga bo‘lgan huquqlarini amalga oshirish uchun shart-
sharoitlar yaratishi belgilanmoqda. Homiladorligi yoki bolasi borligi sababli ayol kadrlarni ishga
qabul qilishni rad etish, ishdan bo‘shatish va ularning ish haqini kamaytirish taqiqlanishi
mustahkamlanganligi naqadar muhim yo‘nalishlar qamrab olinganligini ko‘rsatib turibdi.
Shuningdek Yangi Konstitutsiyada kadrlar tayyorlash tizimidagi o‘zgarishlar doirasida uch
asosiy paradigmaga e’tibor qaratish kerak:
1. Yetuk mutaxassis kadrlar - hokimiyat va tuzum, ijtimoiy jarayonlarni boshqarishning asosini
belgilovchi g‘oyalar, qarashlar, me’yorlar va qoidalar, davlat tuzilishi va uning siyosiy tizimini
barkarorlashtirishda, turli siyosiy muammolarni hal etishda ilmiy mushohadalari bilan
yondoshmoqliklari zarur.
2. Yetuk mutaxassis kadrlar madaniyatining xulq-atvor jihati,eng avvalo, ijtimoiy-siyosiy
faollikni o‘z ichiga oladi. Ijtimoiy-madaniy faollik bo‘lmas ekan, mutaxassis madaniyati ham
shakllanmaydi.
3. Har tomonlama barkamol kadrni shakllantirish jarayonini jadallashtirishda an’analar ya’ni bir
avlod erishgan yutuqlarni o‘zida saqlab qoladi, boyitadi va ikkinchi avlodga yetkazadi. Kadrlar
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
tizimini shakllantirish va ularni qayta tayyorlash mexanizmi izchilligi davriy ko‘nikmalar asosida
davom ettirilishi lozim.
Xulosa
Xulosa qilib aytadigan boʻlsak, Oʻzbekistonda kadrlar tayyorlash tizimini tubdan isloh qilish
davlat siyosatining ustuvor yoʻnalishlaridan biri hisoblanadi.Yurtimizda kadrlar tayyolash
sohasida Yangi Konstitutsiyadan kelib chiqib soha oldidagi muammolarni bartaraf etish bo‘yicha
strategik yechimlar bosqichma-bosqich ishlab chiqarishga joriy etilishi boshlab yuborildi.
Asosiysi, kadrlar tayyorlashda qarashlarimizni ham o‘zgartirish, qolaversa, o‘sib kelayotgan
avlod ongida "shu vatan, shu yurt ravnaqi uchun barchamiz mas’ul" degan
g‘oya ostida birlashish, jipslashishni targ‘ib qilish orqali biz ko‘zlagan maqsadlarimizga
yetishimiz shubhasizdir.Bu Oʻzbekistonning taraqqiyoti uchun mustahkam poydevor boʻlib
xizmat qiladi.
Foydalanilgan adabiyotlar roʻyxati:
1. O‘zbekiston Respublikasining Yangi Konstitutsiyasi. // Xalq so‘zi, 2023 yil, 2 may soni.
2. Mirziyoev Sh.M. Milliy taraqqiyot yo‘limizni qat’iyat bilan davom ettirib, yangi bosqichga
ko‘taramiz. - Toshkent: "O‘zbekiston", 2017, - 12 b.
