JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 16, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Qambarova Mushtariybonu Shuxratjon qizi
Ilmiy rahbar t.f.d dotsent
Yuldasheva D.Y.
ORTIQCHA VAZN VA SEMIZLIKDA HOMILADORLIK VA TUG’RUQNING
NATIJALARI
Annotatsiya:
JSST ma’lumotlariga ko’ra bugungi kunda 25-30 % ayollar semizlikdan aziyat
chekmoqda. Ularning aksariyatini reproduktiv yoshdagi ayollar tashkil qiladi. Xomilador ayollar
orasida ortiqcha vazn va semizlik oshib bormoqda. Bu esa turli homiladorlik asoratlari xavfini
oshiradi. Masalan, abort, homiladorlik gipertenziyasi, preeklampsiya, eklampsiya, gestatsion
qandli diabet, tug’ruq jarayoning buzilishi, tug’ruq va tugruqdan keyingi davrdagi qon ketishlari
(Serov V.N 2000; Averyanova A.P, 2010 Saveleva I.V 2010; Borovkova E.I 2011 ). Semiz
ayollarda tug’ruq ko’pincha jarrohlik aralashuvlari yoki tug’ruq induksiyasi bilan o’tadi
(Poobalan A.C, 2009; Priese V, 2011). Shuningdek semiz ayollarda 21 juft xromosoma
trisomiyasi xavfi ortadi (Hildebrand E, Kallen B, Josefsson A, Gottvall T, Blomberg M
Maternal
obesity and risk of Down syndrome in the offspring 2011).
Shuningdek ortiqcha vaznli ayolda
erta tug‘ish holatlari ko‘p uchraydi bu esa chaqaloqda respirator distress holatini yuzaga
keltiradi.Ortiqcha vaznli va semiz ayollardan tug'ilgan chaqaloqlarda esa macrosomiya va
metabolik.sindrom ko‘p kuzatiladi keyinchalik bu bolalar 2tip qandli diabetga moyil guruhga
kiradi.Ortiqcha vazndagi va semiz ayollar normal vazndagi ayollarga qaraganda homiladorlik
davrida va tug‘ruqdan keyin depressiya va stressga ko'proq duchor bo‘lishadi.
Kalit so’zlar
: Ortiqcha vazn,semizlik,Gestatsion qandli diabet(GQD), makrosomiya,
preeklampsiya .
Semizlik va ortiqcha vazn homiladorlikda homilador ayol va homila uchun salbiy oqibatlarga
olib keladi. JSST semizlikni global epidemiya deb hisoblamoqda va 2022 yil ma’lumotlariga
ko’ra dunyodagi har 8ta insonlardan biri semizlikdan aziyat chekmoqda. 18 yoshdan katta
odamlar orasida ortiqcha vaznga ega bo’lganlar dunyo aholisining 43% ini, semizlik bilan
16%ini tashkil qilmoqda (JSST 2022y) [16]. WOF (World Obesity Federation) ma’lumotlariga
ko’ra 2030 va 2060 yillarga kelib ortiqcha vazn va semizlikka ega bo’lgan kattalar mos ravishda
59% va 80% ni tashkil etadi [15].
Shuningdek bugungi kunda O‘zbekiston aholisining Sanitariya epidemialogiya qo‘mitasi
JSSTga tayanib 18-64 yoshdagilar orasida o‘tkazilgan tadqiqot natijalariga ko‘ra aholining
yarmi ortiqcha vazinli, 20% semiz hisoblanishi haqida habar berilgan.
O‘zbekistondagi 15-49 yoshdagi ayollarning 15.5%i semizlik bilan, 25.2% ortiqcha vazn bilan
azob chekadi (WOF 2017) [14].
Normal holatda, reproduktiv yoshdagi ayollarda yog' to'qimasining miqdori 30% dan oshmasligi
kerak. Uning asta-sekin ortishi esa chegaraviy holat – ortiqcha tana massasi deb hisoblanadi.
Bugungi kunda ko'plab olimlar semizlikni moddalar almashinuvi buzilishidan kelib chiqqan
surunkali kasallik sifatida ko'rib chiqadilar, bunda ayolning organizmida yog' to'qimasi 20% va
undan ortiq miqdorda oshadi [9].
Semizlikning etiopatogenetik tasnifi quyidagilarga bo'linadi:
1.
Alimental semizlik (birlamchi)
: Bu semizlik ikki turga bo'linadi:
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 16, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
o
Quyi turi va Yuqori turi
2.
Simptomatik semizlik (ikkinchi darajali)
: Bu semizlik boshqa kasalliklar yoki
holatlarning natijasidir. U quyidagilarga bo'linadi:
o
Serebral semizlik
: Bosh miya o'smalari, infeksiyalar yoki tizimli zararlanishlar tufayli
yuzaga keladigan semizlik.
o
Psixologik semizlik
: Ruhiy kasalliklar, masalan, depressiya yoki nervoz anoreksiya bilan
bog'liq semizlik.
o
Genetik nuqsonlar tufayli semizlik
: Genetik sindromlar, masalan, Prader-Willi sindromi
kabi semizlikga olib keladigan holatlar.
o
Endokrin semizlik
:
Gipotireozli semizlik,Gipoovariyal semizlik,Gipotolamus-gipofiz
tizimining kasalliklarida, buyrak usti bezi kasalliklaridan keyin yuzaga keluvchi semizlik.
3.
Yatrogenik semizlik
: Bu semizlik turi ba'zi dori vositalarini qo'llash tufayli yuzaga keladi.
Masalan, antidepressantlar, diabetni davolash uchun dori vositalari yoki gormonal preparatlar[5].
Semizligi bo’lgan bemorlarda ko'plab kasalliklarni rivojlanish xavfi ortadi: yog'
almashinuvining buzilishi ko'proq uchraydi, qandli diabet, yurak-qon tomir kasalliklari,
xolesistit va xolelitiaz, osteoartrit rivojlanish xavfi ortishi tasdiqlangan. Yog 'to'qimasida
aromatazaning ko’tarilishi giperestrogenemiyaga va estrogenga bog'liq kasalliklarning
ko'payishiga olib keladi (ko'krak bezi saratoni, endometriya saratoni, bachadon miomasi).
Semizlik ko'pincha tuxumdonlarning gormonal disfunksiyasi bilan birga keladi. Semizlikning
og’ir darajasi kuzatilgan ayollarning 45% da reproduktiv disfunktsiya rivojlanadi.
Semizlikning homiladorlik va tug'ish jarayoniga ta'siri bilan bog'liq ko'plab ilmiy tadqiqodlar
mavjud, bu esa muammoning dolzarbligini yanada ta'kidlaydi.
Hozirgi ma'lumotlarga ko'ra, semizlikdan aziyat chekkan ayollarda homiladorlik jarayonining
asoratlari 45-85% hollarda uchraydi. Bunda semizlikdan aziyat chekayotgan homilador
ayollarda abort, gestatsion diabet, preeklampsiya, venoz tromboemboliya, tug’ruqning induksiya
bilan kechishi, kesar kesish, tug'ruqdan keyingi infeksiya, laktatsiya buzilishi, o’lik tug'ish,
homiladagi tug'ma anomaliyalar, muddatidan oldingi tug'ruq, makrosomiya va perinatal o'lim
xavfini oshiradi[1].
Preeklampsiya (PE) homiladorlikning daxshatli salbiy natijasidir. Onaning yuqori qon bosimi
bilan tavsiflangan PE davolanmasa, ona va bola o'limiga olib kelishi mumkin. PE sababi hali
ma'lum emas va homiladorlik davrida qaysi ayollarda PE rivojlanishini bashorat qilishning hech
qanday usuli yo'q. Ma'lum bo'lgan yagona davolash usuli homila va yo'ldoshni tug'dirishdir,
shuning uchun anormal yo'ldosh PEni sababi bo'lishi mumkin deb hisoblanadi. Homiladorlikdan
oldin semirib ketgan ayollarda PE rivojlanish ehtimoli ortadi. Semizlik tanadagi umumiy
yallig'lanish holatini kuchaytiradi, bu yo'ldosh rivojlanishiga ta'sir qilishi mumkin. Yog'
to'qimasi proinflammator sitokinlar va komplement oqsillarining boy manbai bo'lib, ular onada
antiangiogen omillar ifodasini rag'batlantirish orqali PE patogenezida ishtirok etadi. PEda
kuchaygan yallig'lanish reaksiyasi, angiogen nomutanosiblik va anormal yo’ldosh hosil bo’lishi
kuzatilganligi sababli, onadagi semizlik va yog' to'qimasidan kelib chiqqan komplement
oqsillari PE rivojlanishida muhim rol o'ynaydi deb taxmin qilinadi.
Semizlikdan aziyat chekayotgan ayollarda homiladorlik asoratlarini rivojlanishida yog' to'qima
gormonlariga alohida e'tibor qaratish lozim. Tadqiqotlar shuni ko'rsatdiki, inson plasentasi leptin,
rezistin ishlab chiqaradi, shuningdek, u yerda leptin va adiponektin retseptorlari mavjud bo'lib,
bu ularning implantatsiya funksiyasiga ta'sirini o'rganish imkonini beradi .
Leptin — bu adipokin bo'lib, uning darajasi semizlik bilan parallel ravishda oshadi, va u
semizlikka bog'liq gipertenziyaning rivojlanishiga bilvosita ta’sir ko’rsatadi. Preeklampsiyadan
aziyat chekayotgan semiz ayollarda preeklampsiyadan aziyat chekayotgan ozgin ayollar va
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 16, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
normal qon bosimiga ega semiz homilador ayollarga nisbatan leptin darajasi eng yuqori
ko’rsatkichga ega, bu leptinning semizlik va preeklampsiya o'rtasidagi bog'lanishlarni
tasdiqlaydi[3].
Homila rivojlanish nuqsonlari
. Homilador ayollarda tana vazn indeksining (TVI) yuqori
bo‘lishi nerv naychasining nuqsonlari shakllanishi tez-tez uchrashini ikki baravar oshiradi.
Bundan tashqari, TVI qancha yuqori bo‘lsa, xavf shuncha ortadi. Semizlik homilada yurak
nuqsonlari, qorin devori nuqsonlari, yuqori tanglayning yoriqlari kabi boshqa tug‘ma rivojlanish
nuqsonlari xavfi bilan bog‘liq ekani ko‘rsatilgan. Bu toifadagi homilador ayollarda nuqsonlar
shakllanishining sababi, qon zardobida insulin, triglitseridlar, siydik kislotasi va endogen
estrogenlar darajasining oshishi bilan bog‘liq bo‘lgan metabolik buzilishlar, shuningdek insulin
rezistentligi, surunkali gipoksiya va giperkapniya deb hisoblanadi. Nerv naychasi
nuqsonlarining yuqori shakllanishi foliy kislotasi nisbiy yetishmovchiligi bilan bog‘liq bo‘lishi
mumkin. Ehtimol, semizlikda foliy kislotasining himoya ta’siri yetarli bo‘lmagan dorilar
dozasidan kelib chiqmaydi[8].
Homiladorlikning kech davr muammolari.
Homiladorlikning kechki davrlarida qorin sohasini paypaslash, homilaning holati va
joylashishini aniqlash qiyinlashadi. Homilaning o‘sishini baholashda bachadon tubining
balandligini o‘lchash jarayonida qiyinchiliklar paydo bo‘ladi va natijada homila o‘sishining
kechikishini kechroq aniqlash sodir bo‘ladi. Shu sababli homilaning o‘sishini kuzatib borishda
ultratovush tekshiruvidan foydalanish kerak bo‘ladi. Biroq, ushbu usul aynan bu kontingentdagi
homilador ayollarda yuqoridagi cheklovlar tufayli sezilarli muammolarga ega [11].
O‘lik tug‘ilish.
Homiladorlikdan oldin tana vazn indeksi (TVI) >25 bo‘lishi yuqori daromadli mamlakatlarda
o‘lik tug‘ilishning eng muhim o‘zgartiriladigan xavf omillaridan biri sifatida qaraladi [].
Homila tushish xavfi
Ba'zi tadqiqotlarda semiz ayollarda o‘z-o‘zidan homila tushishi xavfi oshishi ko‘rsatilgan .
O‘xshash xavflarning sun'iy urug‘lantirish (EKO) orqali homilador bo‘lgan ayollarda ham qayd
etilishi kuzatilgan. Boshqa ma'lumotlarga ko‘ra, semizlikda o‘z-o‘zidan homila tushish tezligi
68%ga yetgan, ehtimol bu tanlangan namunalar xususiyatlariga bog‘liq bo‘lishi
mumkin.Homiladorlikning dastlabki bosqichlariga ta'sir qiluvchi mexanizmlarni ko‘rib
chiqishda semiz ayollarda tana vazn indeksining oshishi tufayli yuzaga keladigan patofiziologik
o‘zgarishlar nafaqat tuxum hujayralariga, balki embrionlarga ham ta'sir qilishi mumkin. Bundan
tashqari, semizlikda endometriyga ham salbiy ta'sir bo‘lishi ehtimoldan holi emas, bu esa
tushish xavfini oshiradi. Bu semizlik bilan bog‘liq bo‘lgan moddalar – insulin va adipokinlar
(leptin va adiponektin) endometriyga bevosita ta'sir qilishiga bog‘liq bo‘lishi mumkin.
Sun'iy urug‘lantirish (EKO) siklida donor tuxum hujayralari ishlatilganida, semizlikda tushish
xavfi normal tana massasiga ega ayollarga qaraganda sezilarli darajada yuqori ekanligi qayd
etilgan[2].
Semizlik va muddatidan oldin tug‘ruq xavfi
Ayollardagi ortiqcha vazn va semizlikning muddatidan oldin tug‘ruq xavfiga ta’siri keng
muhokama qilinmoqda. 84 tadqiqotning (64 kogortli, 20 hodisa-nazoratli) metaanalizi natijasida
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 16, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
umumiy hisobda 1 095 834 ayol ishtirokida semizlik va ortiqcha vaznning ham o‘z-o‘zidan,
ham sababli muddatidan oldin tug‘ruq xavfini oshirishi aniqlangan.
Semizlik bilan bog‘liq muddatidan oldin tug‘ruq xavfining oshishi, qisman, preeklampsiya
holatining yuqori uchrash tezligi bilan izohlanishi mumkin. Chunki preeklampsiya muddatidan
ilgari tug‘ruqni talab qiladi.
Semizlikda muddatidan oldin tug‘ruq xavfining oshishi boshqa ishlarda ham tasdiqlangan.
Muddatidan oldin tug‘ruqning asosiy sabablari infektsiya va yallig‘lanish jarayonlari
hisoblanadi . Tananing yog‘ to‘qimalarining ko‘payishi yallig‘lanish jarayonlarining rivojlanishi
bilan bog‘liq. Bu holat ona tana vazn indeksi (TVI) va o‘z-o‘zidan muddatidan oldin tug‘ruq
xavfi o‘rtasidagi bog‘liqlikni qisman tushuntirishi mumkin[10].
Muddatidan oldin tug‘ruq xavfi va birinchi tug‘uvchi ayollar.
Semizlikda muddatidan oldin tug‘ruqlar birinchi tug‘uvchi ayollar orasida ko‘proq kuzatiladi,
chunki bu holat preeklampsiya, gestatsion qandli diabeti kabi asoratlar tufayli muddatidan oldin
tug‘ruqni talab qiladi. Preeklampsiya birinchi tug‘uvchi ayollar orasida qayta tug‘uvchilarga
qaraganda ko‘proq uchraydi , va onada TVI oshgani sayin preeklampsiya rivojlanish xavfi ham
ortadi . Preeklampsiya muddatidan oldin tug‘ruqning 40%dan ortiq hollarda asosiy sababi
hisoblanadi[7].
Preeklampsiya
homiladorlikning 3–4% ga ta'sir qilib, ham ona, ham bola uchun kasallik va
o'lim xavfini oshiradi. Semizlik preeklampsiya rivojlanishining tasdiqlangan xavf omillaridan
biri hisoblanadi. Preeklampsiya uchrash chastotasi Tana vazn indeksi (TVI) past bo‘lgan
ayollarda 2,8% dan, semizlikda esa 10,2% ga oshadi. Homiladorlikdan oldingi TVIning 5–7
kg/m2 ga oshishi preeklampsiya rivojlanish xavfini ikki barobarga oshiradi. Homiladorlik
vaqtidagi kuchli semizlik gipertenziya bilan bog‘liq asoratlar xavfining sezilarli oshishi bilan
bog‘liq.Patofiziologik mexanizmlar, semizlikning preeklampsiya va homiladorlik davrida
boshqa gipertenziya kasalliklariga ta'sirini belgilovchi mexanizmlar hali ham to‘liq
tushunilmagan. Semizlik insulin rezistentligi va II turdagi qandli diabet xavfi bilan chambarchas
bog‘liq bo‘lib, shu sababli semizlikda homilador ayollarda gestatsion diabet xavfi yuqori.
Semizlik va diabet yurak-qon tomir kasalliklari xavfini aniqlaydi, shuningdek, preeklampsiya
xavfini oshiradi.
Giperinsulinemiya bevosita gipertenziyaga, buyraklarda natriy qayta so‘rilishini oshirishga va
simpatik asab tizimini rag‘batlantirishga olib kelishi mumkin. Boshqa tomondan
tushuntirilganda, insulinga rezistentlik va giperglikemiya qon tomir endoteliy funksiyasini
buzadi . Shu tariqa, ortiqcha vazn va semizlik giparinsulinemiya va giperlipidemiya (metabolik
sindrom) bilan bog‘liq bo‘lib, bunda prostatsiklin ishlab chiqarish kamayadi va peroksidaza
ishlab chiqarilishi ortadi, bu esa vazokonstriktsiyaga (periferik vazospazm) va trombotsitlarning
yuqori agregatsiyasiga yordam beradi.Gestatsion qandli diabet taxminan 4% homilador
ayollarda aniqlanadi, biroq tarqalish darajasi 1% dan 14% gacha farq qilishi mumkin[4].
Yirik homila
. Ona semizligi va katta bola tug'ilishi o'rtasidagi bog'liqlik ko'plab tadqiqotlarda
ta'kidlangan. Semizlikda makrosomiya insulin rezistentligi bilan bog‘liq (hatto diabet bo‘lmasa
ham), bu esa bola qonida glyukoza va insulin miqdorini oshiradi, shuningdek, bola ko’p
miqdorda erkin yog‘ kislotalarini oladi.
Yangi tug‘ilgan chaqaloqning o‘rtacha vazni semizlik va kuchli semizlik guruhida TVI ortishi
bilan statistik jihatdan sezilarli darajada oshgan. Shunday qilib, ko‘pchilik tadqiqotchilar
semizlikni yirik bola tug‘ilishining asosiy xavf omili sifatida ko‘rib chiqadilar[12].
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 16, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Tug‘ruqdagi asoratlar.
Tug‘ruq paytida yuzaga keladigan eng keng tarqalgan asoratlar ma'lum
darajada TVI bilan bog‘liq. Semizlikda homiladorlikni kechiktirish holatlari ko‘proq uchraydi,
bu esa induktsiya qilingan tug‘ruq holatlarini oshiradi. Tug‘ruq induktsiyasi uchun nisbiy xavf
1,7 (95% ish. or. 1,6–1,8) ni tashkil qiladi. Tug‘ruqni rag‘batlantirish samaradorligi pasaygan.
Homiladorlikda homila suvini tug’ruqdan oldin ketishi tez-tez uchraydi, OK 1,20 (95% ish. or.
1,02–1,5)
Tug‘ruq paytida homilaning holatini baholashda texnik qiyinchiliklar paydo bo‘lishi mumkin,
chunki odatdagi baholash usullari (homila yurak urishini tinglash va kardiotokografiya) teri osti
yog‘ qatlamining qalinligi tufayli informativ bo‘lmasligi mumkin. Tug‘ruqning aktiv davrida
invaziv usullardan foydalanish talab qilinishi mumkin. TVI ortishi bilan tug‘ruqdagi operatsion
yordamlashish tezligi oshadi. Vaginal tekshiruv va tug‘ruq yo‘llarini ko‘rikdan o‘tkazishda
qiyinchiliklar bo‘lishi mumkin. Yumshoq to‘qimalar (bachadon bo‘yni, qin) yorilishi natijasida
tikish jarayonida qiyinchiliklar yuzaga keladi[6].
Yelka distosiyasi tug‘ruqdagi eng jiddiy asoratlardan biri hisoblanadi. Semizlikda tug‘ruqning
yelka distosiyasi uchrash chastotasi yirik homila va tos sohasida ortiqcha yog‘ to‘qimasi bilan
bog‘liq . Yelka distosiyasini davolash uchun odatiy usullar (Mak-Roberts usuli va bo‘yin usti
bosim) semizlikda har doim ham amalga oshirilmaydi, shuning uchun orqa qo‘lni chiqarish
uchun ichki burilishdan ko‘proq foydalanishga to‘g‘ri keladi. TVI ortishi bilan perineum
yorilishi chastotasi yuqori bo‘ladi .
Boshqa mualliflar semizlikni yelka distosiyasi xavfining mustaqil omili sifatida ko‘rib
bo‘lmasligini ta'kidlashadi, bu asoratning eng kuchli prediktori yirik homila deb hisoblashadi.
Yirik homila ortiqcha vazn , ayniqsa semizlikda, ko‘proq uchraydi.
126080 ayolning tug‘ruqlari tahlilida semizlikda (TVI >30 kg/m2) yirik homila tug‘ilishining
yuqori xavfi aniqlangan, ammo mualliflar yelka distosiyasi xavfining oshishini qayd etmagan.
Kesar kesish. TVI oshishi va operativ tug‘ruq (kesar kesish) chastotasi o‘sishi o‘rtasidagi
bog‘liqlikni o‘rganishga ko‘plab tadqiqotlar bag‘ishlangan .
11 ta tadqiqotning tahliliga ko‘ra, ortiqcha tana vazniga ega ayollarda (TVI 25-30 kg/m2) kesar
kesish chastotasi yuqori: OK 1,53 (95% ish. or. 1,48–1,58), semizlikda (TMI >30 kg/m2) esa OK
2,26 (95% ish. or. 2,04–2,51), bu normal tana vazniga ega homilador ayollar (TVI 20-25 kg/m2)
bilan solishtirilganda aniqlangan. Umuman olganda, ortiqcha tana vazniga ega ayollarda kesar
kesish ehtimoli 1,64 (95% ish. or. 1,55–1,73), semizlikda esa 2,23 (95% ish. or. 2,07–2,42) ni
tashkil etadi. Kesar kesish xavfi ortiqcha vaznda 50% ga, semizlikda esa normal TVIga ega
ayollar bilan solishtirganda ikki. baravardan ko‘proq oshadi[13].
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Barbouni K., Jotautis V., Metallinou D., Diamanti A., Orovou E., Liepinaitienė A.,
Nikolaidis P., Karampas G., Sarantaki A. When Weight Matters: How Obesity Impacts
Reproductive Health and Pregnancy—A Systematic Review. // Current Obesity Reports. – 2025.
– Vol. 14, Article 37. – B. 1–15.
2. Bodnar LM, Parks WT, Perkins K, et al.Maternal Prepregnancy Obesity and Cause-Specific
Stillbirth.Obstetrics & Gynecology. 2015;126(2):313–320.
3. Downs T., da Silva Costa F., Paganoti C. de F., Holland O. J. Adiponectin and Leptin
during Pregnancy: A Systematic Review of Their Association with Pregnancy Disorders, Fetal
Growth and Placental Function. // Endocrines. – 2024. – Vol. 5, Issue 3. – B. 382–394.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 16, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
4. Johnson L., Smith M. Gestational diabetes mellitus and postpartum hypertension [Elektron
resurs] // PubMed Central. – 2023. – 15 s.
5. Matlubov M. M. Semizlik tasnifi. Etiologiyasi, patogenezi, klinikasi, zamonaviy davolash
usullari. – Web-Journal ilmiy jurnali, 2024. – №3. – B. 45–52.
6. Nguyen T., Lee S., Martinez F. Shoulder dystocia and maternal obesity: clinical challenges
and management [Elektron resurs] // Journal of Maternal-Fetal & Neonatal Medicine.
7. Santos S, Voerman E, Amiano P, et al.Impact of maternal div mass index and gestational
weight gain on pregnancy complications: an individual participant data meta-analysis of
European, North American and Australian cohorts.BJOG. 2019;126(8):984–995.
8. Storgaard M, Nørgaard LN, Hansen AV, et al. Maternal pre‐pregnancy overweight or
obesity and risk of birth defects: A population-based cohort study. Acta Obstet Gynecol Scand.
2024;103(5):862–870.
9. The American College of Obstetricians and Gynecologists. Obesity and Pregnancy – ACOG
FAQ. – Washington DC: ACOG, 2021. – 9 b. – B. 3–6.
10. Vats H, Saxena R, Sachdeva MP, et al.Impact of maternal pre-pregnancy div mass index
on maternal, fetal and neonatal adverse outcomes in the worldwide populations: A systematic
review and meta-analysis.Obesity Research & Clinical Practice. 2021;15(6):536–545.
11. Wax HR, Cartin MM. Obstetric Ultrasound Imaging in the Patient with Obesity. Global
Library of Women's Medicine. 2021. doi:10.3843/GLOWM.419113
12. Williams J., Brown K., Miller S. Maternal obesity and risk of macrosomia: A systematic
review and meta-analysis [Elektron resurs] // Obstetrics & Gynecology. – 2023. – Vol. 141, № 2.
– P. 312–320.
13. Wilson R.D., Davies G.A., Murphy K.E., et al. Impact of maternal obesity on labor
outcomes: a population-based cohort study of 126,080 deliveries // American Journal of
Obstetrics and Gynecology. – 2022. – Vol. 227, № 5. – P. 674.e1–674.e12.
14. World Obesity Federation. Prevalence of overweight and obesity in Uzbekistan – Global
Obesity Observatory. – WOF, 2017. – 8 b. – B. 2–4.
15. World Obesity Federation. World Obesity Atlas 2023. – London: WOF, 2023. – 56 b. – B.
7–11.
16. World Health Organization. Obesity and overweight. – Geneva: WHO, 2022. – 12 b. – (Fact
sheet No. 311).
