JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 16, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
www.wordlyknowledge.uz
ILMIY METODIK
JURNAL
433
Ziyayev Umrzoq Murodovich
Qarshi davlat texnika universiteti
Katta o’qituvchisi
Shodmonqulova Orzigul Ochilboy qizi
Qarshi davlat texnika universiteti
MSM 207-24 guruh talabasi
MATEMATIKANI QANDAY O'RGATISH BO'YICHA STRATEGIYA
Annotatsiya:
Ushbu maqolada matematikani oʻqitish usullari, maʼruza, induktiv, deduktiv,
evristik yoki kashfiyot, analitik, sintetik, masalalar yechish, laboratoriya va loyiha usullari, o'quv
dasturining o'ziga xos birligi, mavjud resurslarga va sinfdagi talabalar soniga qarab qo'llash va
boshqalar to’g’risida yozilgan.
Kalit so’zlar:
matematika, oʻqitish, usul, maʼruza, induktiv, deduktiv, evristik, kashfiyot, analitik,
sintetik.
Matemátika (yunoncha „μάθημα“ — „bilim“, „μαθηματικός“ — „bilimni oʻrganish“) —
sonlar, strukturalar, fazolar hamda oʻzgarishlarni tadqiq etuvchi fan. Avvalboshda matematika
hisoblash, oʻlchash, shuningdek fizik jismlar tabiatini deduktiv oʻrganish uchun qoʻllanilgan.
Bundan tashqari matematika matematik bilimlarning samarali uzatilishi uchun rasmiy til
taklif etadi. Shuning uchun matematika tabiiy fanlar, iqtisodiyot, modellashtirishda eng muhim
vositalardan biridir.
Matematika, uslublarning absolyut aniqligi va natijalarning xatosizligi kabi oʻziga xos
xususiyatlarga ega. Uning shu xususiyatlari boshqa barcha fanlardan yaqqol ajratib turadi.
Eng qadimgi matematikaga oid qoʻlyozmalar miloddan avvalgi VI-asrda Yunonistonda
Yevklid tomonidan yozib qoldiralgan.
Matematika qiyinligi va qo'llanilishi jihatidan boshqalardan ancha farq qiladigan fandir.
Har bir ota-ona farzandining matematikada muvaffaqiyat qozonishini orzu qiladi. Biroq, bolaga
matematika tushunchalarini o'rgatish qiyin. Shuning uchun ko'pchilik ota-onalar o'z farzandlariga
matematikani qanday qilib qiziqarli tarzda o'rgatish haqida bosh qotiradilar.
Matematikaning yakuniy maqsadi taqdim etilgan materialni tushunish, ko'nikmalarni
qo'llash va kelajakdagi tushunchalarni esga olishdir. Turli xil muammolarni hal qilish va turli
qarorlar qabul qilishga yordam beradigan bir nechta formulalar atrofida aylanadigan tushunchalar
ro'yxati mavjud. Shuning uchun matematika protseduralarini yodlashdan ko'ra, materialni
tushunish juda muhimdir.
Matematika doimiy mashq qilish va takrorlashni talab qiladigan fandir. Agar bu
bajarilmasa, talabalar tushunchalarni unutib qo'yishadi. Ba'zi talabalar buni qiziqarli deb
bilishadi, boshqalari esa qiyin. Buning sababi o'qituvchi tomonidan matematikani qanday
o'rgatish bo'yicha qo'llaniladigan strategiyalardir. Bu boshqa fan bo'lgani uchun o'qituvchilar
matematikani o'rgatishda butunlay boshqa strategiyalarni qo'llashlari kerak.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 16, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
www.wordlyknowledge.uz
ILMIY METODIK
JURNAL
434
Ushbu maqolada biz matematikani o'qitishning ba'zi yondashuvlari va strategiyalarini
sanab o'tamiz. Ushbu matematik o'qitish strategiyalari ularga matematikani o'quvchilarga qanday
qilib qiziqarli tarzda o'rgatish kerakligini tushunishga yordam beradi. Shunday qilib, ushbu
matematik o'qitish strategiyalarining ba'zilariga o'tish.
Matematika doimiy mashq qilish va takrorlashni talab qiladigan fandir. Ushbu maqola
orqali talabalarga matematikani o'rgatish uchun samarali yondashuv va strategiyalarni o'rganing.
Matematika o'qitishda yondashuvlar va strategiyalar
Muhokama uchun ochiq bo'lgan samarali muhit yarating
O'qituvchilar darsning kun tartibini belgilashdan boshlashlari va har bir talaba savol
berishga undashlari kerak bo'lgan ochiq platformani saqlashlari kerak.
O'qituvchilar o'quvchilar matematika tushunchalarini tushunish uchun vaqt talab
qilishlarini tushunishlari kerak. Shuning uchun ularga tegishli fikr-mulohazalar, amaliy
topshiriqlar, shubhalarni bartaraf etish sessiyalari va qayta ko'rib chiqish hujjatlarini taqdim eting.
Ularga ma'lum bir mavzuni o'rganish maqsadini tushuntiring.
Bir nechta misollar yordamida mavzularni kiriting
Matematika - bu haqiqatda ko'rish va amaliy hayot bilan solishtirish mumkin bo'lgan
mavzu. Shu sababli, o'qituvchilar o'quvchilarga matematikani qiziqarli tarzda o'rgatish uchun
rasmlar yoki videolar kabi ijodiy usullarni o'ylab topishlari mumkin.
Ular muammoda aytilgan narsaning amaliy tomonini bolani tasavvur qilishiga yordam
berish orqali muammolar to'plamini ko'rsatishi mumkin.
Talabalarga turli usullarni ko'rsating
Matematikadan berilgan masalalar to'plamini bir necha usul bilan yechish mumkin.
Shuning uchun o'qituvchi sifatida siz talabalarga muammoni hal qilishning barcha mumkin
bo'lgan usullarini o'rgatishingiz kerak.
Har bir talaba bir xil yechimga kelish usulini tushuna olmaydi va tushuna olmaydi.
Shuning uchun, bu ochiq platforma bo'lishi kerak, unda talabalarga yechimga kelish uchun eng
mos yondashuvni tushunish imkoniyati beriladi.
Muammolarni yechishda talabalarni mulohaza yuritishga undash
Har bir o'quvchi dars maqsadini haqiqatda o'rganganligini aniqlash uchun har bir talaba
og'zaki va yozma ravishda to'g'ri sabab bilan muloqot qilishi kerak.
Mulohaza yuritish o'quvchining kontseptsiya haqidagi tushunchasi haqida to'g'ri tasavvur
beradi. Bu ularning faolligi va o'rganishiga yordam beradi.
Xulosa va uy vazifasini berib darsni yakunlang
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 16, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
www.wordlyknowledge.uz
ILMIY METODIK
JURNAL
435
Yuqorida ta'kidlanganidek, matematika doimiy mashg'ulotni talab qiladigan fandir.
Shuning uchun, biz har bir o'qituvchini talabalarga o'z uylari uchun ba'zi amaliy topshiriqlarni
berishni taklif qilamiz.
Bu topshiriqlar unchalik qiyin emasligiga ishonch hosil qiling va talabaga tushunchani
yaxshiroq tushunishga yordam bering. Bu topshiriqlar o‘quvchilarning ma’naviyatini yuksaltirish
va mavzuni tegishli darajada egallashlari uchun berilgan.
Asta-sekin qiyinchilik darajasini oshiring
Matematikada biron bir mavzuni o'qitishni boshlashdan oldin, ushbu qiyinchilik
darajasidan kelib chiqqan holda muammolar to'plamini ajratish juda muhimdir. Bir nechta
osonroq muammolardan boshlang.
O'qituvchilar asta-sekin va barqaror ravishda barcha talabalar uchun barni ko'tarishlari
kerak.
Ko'pgina talabalar matematikadan qo'rqishadi
O'qituvchilar sifatida siz g'ayratli va dalda beruvchi bo'lishingiz kerak. Siz o'quvchilarning
bunday salbiy munosabatda bo'lishiga yo'l qo'ymaslikka harakat qilishingiz kerak. Qiyinchilik
qilayotgan talabalarni yupatish va tasalli berishga harakat qiling.
Bu ularning o'ziga bo'lgan ishonchini va muammoni hal qilish qobiliyatini oshirishga
yordam beradi.
To'g'ri va standartlashtirilgan test yo'lini yarating
Qo'llanma sifatida bolaning taraqqiyoti haqida bilish juda muhim bo'ladi. Shuning uchun
to'g'ri imtihonlarni o'tkazish juda muhimdir.
Bu imtihonlar turli shakllarda bo'lishi mumkin, masalan, viktorinalar, sinfda
muhokamalar, batafsil topshiriqlar va hokazo. Bu o'qituvchilarga individual talabalar uchun to'g'ri
harakatlarni amalga oshirishda yordam beradi.
Matematikada bir qancha qiziqarli loyihalar berilishi mumkin
Ushbu loyiha topshirig'i talabalarga to'g'ri tadqiqot olib borishga va muayyan mavzuni
yanada batafsilroq tushunishga yordam beradi.
Ularga ma'lum bir loyihani amalga oshirish bo'yicha yo'l-yo'riq bering, ammo tadqiqotni
o'zlari bajarishlariga ruxsat bering. Bu ularning ijodkorligini ochib beradi va ulardan eng
yaxshisini olib keladi.
Kuzatib ko'ring, o'zgartiring va qayta baholang
Ko'pgina o'qituvchilar ma'lum bir mavzuni bajarish tezligida juda qattiq bo'lishadi. Ular
ko'pincha ular tomonidan berilgan uy vazifasini baholashni unutishadi. Xo'sh, biz bu muammo
emasligini aytamiz.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 16, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
www.wordlyknowledge.uz
ILMIY METODIK
JURNAL
436
Ammo o'qituvchi sinfda yurishi va o'quvchilarning dinamikasini kuzatishi kerak.
O'qituvchi har bir o'quvchi bilan alohida gaplashib, ularga savol berishi kerak. Bu ularga
o‘quvchi qanchalik tushunayotgani haqida to‘g‘ri tushuncha beradi.
Matematika bo'yicha nutq va o'yinlarni rag'batlantirish
Bu o‘quvchilarning aqliy qobiliyatlari va ko‘nikmalarini rivojlantirishga yordam beradi.
Bu, shuningdek, ularga butunlay yangi o'rganish va fikrlash jarayonini beradi. Ular muammoni
o'ziga xos tarzda tasvirlash va hal qilish imkoniyatiga ega bo'ladilar.
O'yinlar, shuningdek, faol ishtirok etish va ishtirok etishga undaydi. Telefonlar va
kompyuterlarda ko'plab matematik o'yinlar mavjud. Bu ularning strategik matematik fikrlashi,
hisoblashning ravonligi va operatsiyalarni tushunishiga yordam beradi.
Amaliy o'rganishga e'tibor bering
Matematikada bir qancha mavhum tushunchalar mavjud. Amaliy o'rganish talabalarga o'z
tushunchalarini aniqlashtirishga yordam beradi.
Mumkin bo'lgan joylarda matematikaning manipulyatsiyalarini o'z ichiga olish haqida
o'ylab ko'ring. Masalan, siz turli xil matematik ko'nikmalarni o'rgatish uchun qurilish bloklaridan
foydalanishingiz mumkin.
Bolaga ma'lum bir tushunchani tushunishga yordam bering
Har bir bolaning matematikani o'rganishning o'ziga xos usuli bor. Ularni formulalar yoki
protseduralarni tushunishlariga va eslab qolishlariga majburlamang. Yodlash tushunishni
rivojlantirmaydi.
Shuning uchun, kuchliroq kontseptual tushunish va aqliy aloqani o'rnating. Bu kuchli
poydevor yaratadi. O'rganish uslublari haqida ko'proq bilish uchun bu yerni bosing.
Hayajonni oshiring va bolaning rivojlanishini mukofotlang
Talabalar orasida to'g'ri o'sish ongini shakllantirish. Bu ularni rag'batlantiradi va
kuchaytiradi. Rivojlanayotganda ularga sertifikatlar, stikerlar, nishonlar yoki kuboklar bering.
O'qituvchilar haftaning eng yaxshi talabalari haqida haftalik e'lonlarga ega bo'lishlari
mumkin. Bunday e'tirof ularga yaxshi ishni takrorlashga yordam beradi. O'sish tafakkuri haqida
ko'proq bilish uchun bu yerni bosing.
Nihoyat, sabr qiling
Biz hammamiz matematika qanchalik qiyin ekanligini bilamiz. Biz hammamiz u erda
bo'lganmiz. Shu sababli, bolaga sabr-toqatli bo'lish va ularni bosqichma-bosqich ketma-ketlikda
o'rgatish juda muhimdir. Bu ularning matematikadan qo'rqishining oldini oladi.
Matematikani oʻqitish usullariga maʼruza, induktiv, deduktiv, evristik yoki kashfiyot,
analitik, sintetik, masalalar yechish, laboratoriya va loyiha usullari kiradi. O'qituvchilar har
qanday usulni o'quv dasturining o'ziga xos birligiga, mavjud resurslarga va sinfdagi talabalar
soniga qarab qo'llashlari mumkin.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 16, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
www.wordlyknowledge.uz
ILMIY METODIK
JURNAL
437
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI
1.
Varden V., Probujdayushayasya nauka, M., 1959;
2.
Istoriya matematiki (v 3 tomax), M, 1970—72;
3.
Matviyevskaya G. P., Ucheniye o chisle na srednevekovom Vostoke, T., 1967;
4.
Burbaki N., Ocherki po istorii matematiki, M., 1963.
5.
Metodologiyasi: Puankare A., O nauke, M., 1990; Klayn M., Matematika. Utrata
opredelyonnosti, M., 1984; Klayn M., Matematika. Poisk istini, M., 1988; Matematicheskoye
modelirovaniye, M., 1979; M. tarixi, toʻplamlar, T. 2000; Froydental G., Matematika kak
pedagogicheskaya zadacha, Chasti 1 i 2, M., 1982-83.
6.
OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
7.
https://uz.wikipedia.org/wiki/Matematika
8.
https://www.cuemath.com/learn/how-to-teach-math/
