JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 16, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
www.wordlyknowledge.uz
ILMIY METODIK
JURNAL
453
Bo‘riboyeva Dilraboxon Norboy qizi
Guliston davlat universiteti
Amaliy san‟at va dizayn kafedrasi o„qituvchisi
MUHANDISLIK GRAFIKASI FANLARINI AXBOROT-KOMMUNIKASIYA
TEXNOLOGIYALARI YORDAMIDA O‘QITISHNING AMALIY AHAMIYATI
Annotatsiya:
Maqolada axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini o„quv jarayonida qo„llash
xususiyatlari ko„rib chiqiladi. Jumladan, ta‟lim jarayonida ta‟lim samaradorligini oshirish vositasi
sifatida AKT imkoniyatlari tavsiflanadi.
Kalit so‘zlar:
axborot-kommunikatsiya texnologiyalari (AKT), kompyuter texnologiyalari, o„quv
jarayoni, bilimlarni tizimlashtirish
.
O„zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020 yil 28-aprelda “Raqamli iqtisodiyot va elektron
hukumatni keng joriy etish chora-tadbirlari to„g„risida” deb nomlangan №PQ-4699 qarori qabul
qilindi. Bu xujjatda davlatimiz korxonalarida va davlat xizmatlarida raqamli texnologiyalarni
keng tatbiq etish, IT-soxasida mutaxasislar tayyorlash xamda IT-tadbirkorlikni qo„llab-
quvvatlashning dolzarb masalalari ko„lami belgilab berildi.
Muhandislik grafikasi fanlarida axborot-ta‟lim muhitining tuzilishiga hissa qo„shgan olimlar
S.S.Saydaliyev,
A.K.Xamraqulov,
E.I.Ro„ziyev,
Sh.D.Dilshodbekov,
A.B.Tajibayev,
B.M.Surobov va boshqalarning tadqiqot ishlarida o„z aksini topgan. Hozirgi kunda
hayotimizning har qaysi jabhalarida zamonaviy axborot texnologiyalarni ko„rishimiz mumkin.
Aynan shu axborot texnologiyalari zamonaviy ta‟lim rivojiga juda katta hissa qo„shib kelmoqda.
Hozirgi vaqtda axborot texnologiyalarining odamlar hayotidagi o„rni sezilarli darajada oshdi.
Axborot-kommunikasiya texnologiyalari zamonaviy jamiyat hayotiga juda tez suratlarda kirib
borishi bilan zamonaviy jamiyat axborotlashtirish deb ataladigan umumiy tarixiy jarayonga
qo„yildi. Ushbu jarayon har qanday fuqoroning axborot manbalaridan foydalanishini, axborot
texnologiyalarining ilmiy, ishlab chiqarish, jamoat sohalariga kirib borishini va yuqori darajadagi
axborot xizmatini o„z ichiga oladi. Zamonaviy jamiyatni axborotlashtirish jarayonining ustuvor
yo„nalishlaridan biri bu axborotni to„plash, ishlov berish, saqlash ,tarqatishva istemolchilar
manfaatlariga muvofiq foydalanish maqsadlari bilan birlashtirilgan usullar, jarayonlar va
dasturiy-texnik vositalar tizimidir. Axborot texnologiyalarining asosiy talimiy axamiyati
shundaki, ular o„qituvchidan ham, talabadan ham cheksiz potensial imkoniyatlarga ega bo„lgan
juda yorqin interfaol o„quv muhitini yaratishga imkon beradi. Ananaviy texnik o„quv
vositalaridan farqli o„laroq, axborot texnologiyalari nafaqat talabani juda ko„p malumotga ega
bo„lishiga imkon beradi, balki talabalarning intellektual, ijodiy qobilyatlarini, yangi bilimlarni
mustaqil ravishda o„zlashtirish qobiliyatlarini va turli xil malumot manbalari bilan ishllashni
rivojlantirish imkonini beradi. Ta‟lim jarayoni samaradorligini ta‟minlashda uni yangi pedagogik
texnologiyalar, shu jumladan axborot texnologiyalaridan foydalanish muhum rol o„ynaydi.
Axborot texnologiyalariga, agar ular o„qitishning boshqa usullari bilan taqqoslanganda, o„quv
jarayonining yuqori darajasini taminlasagina murojaat qilish kerak. Kompyuter ko„rgazmali
qurollarning katta qismini almashtirishga qodir.
Hozirgi internet globallashuvini mevasi va о„z о„rnida uni boshqarib bо„lmaydigan jarayonga
aylanishiga olib kelayotgan bir ulkan makondir. О„tgan XX asr fan va texnika sohasida, sanoat,
ishlab chiqarish inqilobi davri deb nomlangan edi. XXI asr tarixga axborot asri nomi bilan kirib
keldi. Bugungi kunda davr ruhiga binoan axborot hamjamiyatlari tashkil etilmoqda. Xususan,
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 16, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
www.wordlyknowledge.uz
ILMIY METODIK
JURNAL
454
“Konvergatsiya” bir-biridan mustaqil rivojlanayotgan texnologiyalarni birlashtirish, telefon,
televideniye va kompyuter orasidagi yо„qotish yо„llari masalasida katta ishlar amalga
oshirilmoqda. Bularga Internet, mobil telefonlari misol bо„lmoqda. Tarixning guvohlik
berishicha, radio ommaviy auditoriyani jalb qilish uchun 40 yil kerak bо„lgan edi. Televideniye
esa bunga 14 yilda erishdi. Internet tizimi dunyoviy auditoriyani jalb qilishda bor-yо„g„i 4 yil
kifoya qildi. Binobarin, bugun Internet nafaqat matbuot balki, radio va televideniye
imkoniyatlarini ham о„zida mujassam etmoqda. Axborot – kommunikatsion texnologiyalari
tizimiga: axborot texnologiyalariga didaktik yondashuv, axborot – pedagogik texnologiyalar,
masofali о„qitishda chizmachilik darslarida ta‟lim-tarbiyalar kiradi. Axborot texnologiyalarining
jadal rivojlanib borayotganligi va о„z ortidan yangi imkoniyatlar ochib, ta‟lim muassasalari о„quv
jarayoniga ham yangi yondashuv talab etilishiga sabab bо„layotganligini guvohi bо„lmoqdamiz.
Ta‟lim jarayonida axborot texnologiyalarining bir qator didaktik imkoniyatlari mavjud. Davrimiz
talab ehtiyojiga kо„ra axborot texnologiyalarini ta‟lim muassasalari о„quv jarayonini
sistemalashtiruvchi, bog„lovchi, amaliy tashkiliy omil sifatida qaralishi mumkin. Axborot
texnologiyalari kutubxonalar, hujjatlar va о„quvchilarning ijodiy ishlari kabi axborotlar
jamlamasi, ma‟lumotlar ba‟zasini tuzish, ta‟lim jarayonini sistemalashtirish, о„quvchilarning
amaliy ijodiy ishlairni tashkil qilish imkonini beradi. Bu barcha vositalarni о„quvchilar
о„qituvchining nazorati ostida, darsda shakllantirgan amaliy kо„nikma, malakalarini amalga
oshirish imkonini beradi. Internet tarmog„i talabalarga jadallik bilan ta‟lim muassasa ishlari bilan
tanihsish, о„z fikrlarini joylashtirish imkonini yaratadi. Internet tarmog„iga chiqish orqali nazorat
ishlari tarqatilishi va mahalliy elektron pochtadan qabul qilinishi mumkin.Bunday kо„rinishdagi
ishlar darsda masofaviy ta‟limning tarmoq shakllarini modellashtirishga yordam beradi. Kundan-
kunga masofaviy tarmoq kurslari va tanlovlari ommalashib bormoqda. О„qituvchi endi bilim
axborotlarini yetkazuvchi yagona markaz emas, kompyuter texnologiyalarini qо„llash bilan
masofaviy ta‟lim berish va olish imkoniyatiga ega bо„lib bormoqda.
Ta‟lim jarayonini raqamlashtirish yani bugungi kunda kompyuterlar shunday dasturlar asosida
ishlaydiki, foydalanuvchilar uchun bu juda ham katta imkoniyatlar yaratadi. Microsoft
kompaniyasining dasturiy mahsulotlari bo„lmish Windows va u asosida ishlovchi Word, Exsel,
Power Point, Visual Basic, Front Page, Flash, Delfi, Pascal, Asses, AutoCAD, Corldraf, 3D
MAX va Revit dasturlar talabalar uchun “Muhandislik grafikasi” fanlarini o„qitish jarayonida
vosita sifatida xizmat qiladi va mustaqil o„rganish jarayonida ijodkorlik qobilyatlarini
shakillanishida didaktik materiallar tayyorlash amaliy mashg„ulot ishlari, virtual stendlar,
prezentasiyalar, ta‟lim beruvchi dasturlar, testlar, elektron o„quv qo„llanmalarning barchasini
raqamliy texnologik vositalar yordamida o„rganish kengaytirish saqlash uzatish talabalarda juda
katta imkonyatlar yaratadi. Zamonaviy AutoCAD (Auto Computer-Aided Design-kompyuter
yordamida avtomatik loyihalash) tizimi interfeysi kompyuterning eng zamonaviy vositalari va
texnologiyalarining imkoniyatlarini hisobga olgan holda yaratilganligi bois, AutoCAD dasturi
chizma va sxemalarni, loyihalash masalalarini yuqori sifatda bajarilishini kafolatlaydi.
Shuningdek, AutoCAD dasturi quyidagi asosiy afzalliklarga ega:
1. Aniqlik. Agar dasturdan oqilona foydalanilsa, qog„oz va qalamda bajarilgan chizmaga nisbatan
yuqori darajadagi aniqlikka erishiladi.
2. Chizmalarni tahrir qilishning qulayligi. Qog„ozda o„zgartirish kiritishdan ko„ra kompyuterda
o„zgartirish oson, chunki kompyuterda qalamning yoki o„chirg„ichning hech qanday izi
qolmasligi tufayli chizmaning sifati buzulmaydi.
Bunday loyihalash ishlarini avtomatlashtirish imkoniyatlari AutoCAD dasturida mavjud
bo„lganligi uchun barcha ishlab chiqarish korxonalarida, loyihalash institutlarida va oliy ta‟lim
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 16, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
www.wordlyknowledge.uz
ILMIY METODIK
JURNAL
455
muassasalarida muhandislik va mutaxassislik fanlarini o„qitishda bu dasturlardan keng
foydalaniladi. Umuman, AutoCAD dasturi muhandislik grafikasidan foydalaniladigan har qanday
joyda qo„llash mumkin bo„lgan moslashuvchan tizimdir.
Chizmachilik fanini o„qitish yangi axborot texnologiyalari va dasturiy ta‟minot multimedia
vositalaridan foydalanish orqali o„qitish usullarini o„zgartirishi ro„y bermoqda. Shunday qilib,
og„zaki o„qitish usulida kompyuter vositalaridan foydalanish sizga matnli ma‟lumotlarni ekranda
yetkazib berishi bilan birga (matn, ma‟ruzachining nutqi) va turli xil rejimlarda bir xil tarkibni
qayta-qayta takrorlash imkoniyatini yaratdi. Vizual rejimda siz nafaqat statik ma'lumotlar (tabiiy
ob‟ektlar, modellar, maketlar, to„plamlar, jadvallar, plakatlar, diagrammalar, rasmlar va
boshqalar)ni namoyish qilishingiz mumkin. Metodlar nuqtai nazaridan faqatgina o„quv
materiallarini taklif etish balki talabalarning amaliy vazifalani bajarishlari ya‟ni, bosqichma-
bosqich tushuntirish va avtomatlashtirilgan namoyish, individual operatsiyalarni taklif qilish
mumkin. axborot texnologiyalarining ta'lim funktsiyalari va didaktik imkoniyatlari to„g„risida;
yangi o„quv faoliyati tuzilmasi haqida; mobil qurilmalar yordamida darslarni tashkil qilish va
o„tkazish mumkin .
Darslarda
kompyuterdan
foydalanish
materialni
o„rganishni
osonlashtiradi,
fanga
qiziquvchanlikni va o„qish istagini oshirishga yordam beradi, shuningdek o„qitishda individual
yondashuvni amalga oshirish hamda talabalarning bilimlarini obektiv baholash imkonini beradi.
Kompyuter grafikasi bilan ishlovchi dastur sinflari. Xozirgi koʻnga kelib kompyuter grafikasi va
animasiyasi vositalari kirib bormagan soxani topish qiyin.
Bilimlarni o„zlashtirishni boshqarish uchun kompyuter texnologiyalaridan muvaffaqiyatli
foydalanish to„g„risida ko„p narsa yozilgan. Yangi kompyuter texnologiyalari tatbiq qilishda
ta'lim oluvchilar faoliyatining shakllantirishga yordam beradi. Faoliyatning yangi shakllari inson
psixologiyasi va ongiaa ta‟sir qiladi. Va ular nafaqat ta‟sir qiladi, balki ularni o„zgartiradi, bundan
tashqari, ularni shakllantiradi. Faoliyatning yangi shakllari orqali faoliyatning didaktik prinsipi va
o„rganish ongi amalga oshiriladi O„qitishda kompyuterlardan foydalanish o„quvchilaming
bilimlarimfaollashtiradi.ularninq rivojlanishiga, intellektual va ijodiy faolligiga hissa qo„shadi.
Kompyuter asosida chizmachilikni o„rganish asosan ta‟lim jarayonini modellashtiradi.
Kompyuter bu grafik loyixalash, geometnk sezgi, fazoviy tasavvurlami ko„nikma va malakalarini
shakllantirishning samarali vositasidir. Bu omil chizmachilikka o„rgatishda kompyuterdan
foydalanishning ahamiyatini korsatadi Bundan tashqari, АКТ ma'lumotlandan foydalanish,
maqsadlarni shakllantirish jarayonlarida sifat jihatidan o„rganishga olib keladi. Bunda АКТ
ma‟lumotlarini ishlatmasdan amalga oshirib bolmaydigan obyektiv vaziyatning tubdan yangi
xususiyatlariniochishda, maqsadlarni halqilish jarayonida shakllantirilgan maqsadlarning
mazmunini o„zgartirishda, uning tuzilishini o„zgartirishda, mustaqil tanlab qidirish zonasini
kengaytinshda va uni o„zgartirishda ko„rish mumkin. Deyarli barcha tadqiqotchilar kompyuter
texnologiyalari yordamida ta‟lim samaradorligini oshirish isbotlangan.
Muhandislik grafikasi fanlarida amaliy dasturiy vositalardan foydalanib, pedagogik dasturiy
vositalar yaratish, ular yordamida elektron ta‟lim muhiti hosil qilinadi.
Buning natijasida muhandislik grafikasi fanlari o„qituvchilarining ish faolliyatiga bir muncha
yengillik yaratadi va dars jarayoni ya‟nada sifatli ko„rsatkichga oshadi.
Ilm-fan, tеxnika-tеxnologiyalar rivojlanib borayotgan hozirgi davrda yuksak malakali, yеtuk
kadrlarga bо„lgan talab oshib bormoqda. Bu, о„z navbatida, nafaqat maktab, kasb-hunar kollеj
о„qituvchilari, balki oliy ta'lim muassasalari profеssor о„qituvchilari zimmasiga ham ma'suliyatli
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 16, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
www.wordlyknowledge.uz
ILMIY METODIK
JURNAL
456
vazifani yuklaydi. Bu vazifalar tizimida mustaqil bilim olishga yо„naltirilgan ta'lim aloxida
e'tiborga molik masalalar sirasiga kiradi. Zеro, talabaga u yoki bu bilimlarni о„rgatib qolmasdan,
unda mustaqil ravishda, о„qituvchi yordamisiz bilimlarni orttirish malakasini rivojlantirish
muxim axamiyat kasb etadi.
1. Ta‟lim jarayonida kompyuterlardan foydalanish usullan va texnologiyalari, ta'limni
axborotlashtirishning psixologik-pedagogik jihatlari masalalari ishlab chiqish lozim
2. Tegishli dasturiy-metodik ta'minoti (mavzuga yo„naltirilgan o„quv muhitlari, kompyuter
o„qitishtizimlari, pedagogik dasturiy ta‟minot) faol ishlab chiqish maqsadga muvofiqdir
3. Ta‟limni rivojlantirish konsepsiyasi doirasida kompyuterli modellashtirish texnologiyaiarini
rivojlantirish yo„nalishi alohida o„ringa eqadir.
4 O„qituvchilar va uslubchilarning tadqiqotlar o„quv jarayonida kompyuterning ijobiy rolini
isbotlab bergan. Lekin chizmachilik fanini o„rganishda kompyuter va axborot texnologiyalardan
foydalanib dars samaradorligini oshirish va o„qitish jarayonini takomillashtirish pedagogik
muammo sifatida qolmoqda Shuni ishlab chiqish maqsadga muvofiqdir.
Foydalanilgan adabiyotlar
1. O„zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017 yil 7 fevraldagi “O„zbekiston Respublikasini
yanada rivojlantirish bo„yicha Harakatlar strategiyasi to„g„risida”gi PF-4947-son Farmoni. –
“O„zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari to„plami”, 2017 y., 6-son, 70-modda.1. Murodov
Sh.K va boshkalar, (2020). Chizma geometriya. Oliy pedagogika o„quv yurtlari uchun darslik,
Toshkent, ”Iqtisod-moliya”.
2. Saydaliyev S.S. “Chizmachilik” o„quv metodik qo„llanman, Toshkent Sano-standarst
bosmaxonasi 2013 y
3. Sayidahmedov N. Pedagogik mahorat va pedagogik texnologiya. – T., 2003.
4. Sultonova G.A. Pedagogik mahorat. – T.: Nizomiy nomidagi TDPU, 2005.
5. Muslimov N.A., Urazova M.B., Eshpulatov Sh.N. (2013). Kasb ta‟limi o„qituvchilarining
kasbiy kompetentligini shakllantirish texnologiyasi. - T.: Fan va texnologiya nashriyoti.
6. Xаmidov, D. (2024). THE IMPORTANCE OF TEACHING.
ENGINEERING ENGINEERING
COMPUTER GRAPHICS" IN HIGHER EDUCATION INSTITUTIONS." International journal of
scientific researchers (IJSR) INDEXING
,
4
, 320-323.
7. Alikulovich, B. A. (2021). Subject Training Disciplines as a Means of Forming Professional
Competence in Future Teachers of Fine Arts.
Annals of the Romanian Society for Cell
Biology
,
25
(3), 8965-8989.
8. Rustambek o„g„li, K. D. (2025). USING NEURAL NETWORKS TO ANALYZE THE
CREATIVE PROCESS.
INTELLECTUAL EDUCATION TECHNOLOGICAL SOLUTIONS AND
INNOVATIVE DIGITAL TOOLS
,
3
(33), 63-67.
9. Bohodirovna, K. D. (2024). TASVIRIY SAN'ATDA O„ZBEK MILLIY O„YINLARI
KOMPOZITSIYASINING
YORITILISHI
VA
UNING
TARBIYAVIY
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 16, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
www.wordlyknowledge.uz
ILMIY METODIK
JURNAL
457
AHAMIYATI.
JOURNAL OF INNOVATIONS IN SCIENTIFIC AND EDUCATIONAL
RESEARCH
,
7
(12), 34-37.
10. Xoljigitovich, M. I. (2025). INTERYERDA KOSHINLI BEZAK TURLARIDAN
FOYDALANISHNING AFZALLIKLARI.
MASTERS
,
3
(3), 41-46.
11. Pardaboеvich, Jumaboеv Nabi. "Interpretation of the Problem of Educational use of Aesthetic
Views of Eastern Thinkers in Pedagogical Research." Emergent: Journal of Educational
Discoveries and Lifelong Learning (EJEDL) 3.1 (2024): 9-9.
12. Bo„riboyeva, D. N. (2023). Muhandislik grafikasi fanlarini o„qitishda zamonaviy grafik
dasturlardan foydalanish metodikasi.
PEDAGOGIKA Nizomiy nomidagi Toshkent davlat
pedagogika universiteti ilmiy–nazariy va metodik jurnal
.
13. Bo„riboyeva, D. N. (2023). Muhandislik grafikasi fanlarini o„qitishning innovatsion
usuli.
Buxoro davlat universitetining “Pedagogik mahorat” ilmiy nazariy va metodik jurnali
, (2).
14. Norboy, B. D. (2023). DEVELOPMENT OF STUDENTS'GRAPHIC COMPETENCE IN
TRAINING ENGINEERING GRAPHICS.
International Journal of Pedagogics
,
3
(12), 145-147.
15. Norboy, B. D. (2024). DEVELOPMENT OF STUDENTS'GRAPHIC COMPETENCE
USING
INTERACTIVE
METHODS.
CURRENT
RESEARCH
JOURNAL
OF
PEDAGOGICS
,
5
(02), 44-47.
