JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Sayfiyev Hikmatullo Xayrulloyevich
Osiyo Xalqaro Universiteti Jismoniy Madaniyat kafedrasi о ’qituvchisi
hikmatullosaefiyev@gmail.com
GIMNASTIKA MASHG‘ULOTLARIDA JISMONIY SIFATLARNI
RIVOJLANTIRISHNING AHAMIYATI VA TA'SIRI
Annotatsiya:
Ushbu maqolada gimnastika mashg'ulotlari orqali sportchilarda va o‘quvchilarda
jismoniy sifatlarni rivojlantirishning nazariy va amaliy asoslari tahlil qilinadi. Jismoniy sifatlar
— kuch, chidamlilik, chaqqonlik, egiluvchanlik va muvozanat — har bir sportchi va sog‘lom
shaxs shakllanishida muhim omil hisoblanadi. Mazkur maqolada gimnastikaning ushbu sifatlarni
shakllantirishdagi o‘rni, metodik yondashuvlar hamda ularning samaradorligi yoritilgan.
Kalit so‘zlar
: Gimnastika mashg‘ulotlari, Jismoniy sifatlar, Mushak kuchi, Chidamlilik ,
Chaqqonlik, Egiluvchanlik, Muvozanat, Sportchilar, Jismoniy tayyorgarlik, Amaliy tadqiqot,
Motivatsiya, Mashg‘ulot intensivligi, Metodik yondashuvlar, Samaradorlik, Gimnastik
komplekslar.
Kirish:
Gimnastika jismoniy tarbiyaning muhim bo‘g‘ini hisoblanib, inson tanasining har tomonlama
rivojlanishiga katta hissa qo‘shadi. Unda bajariladigan mashqlar murakkabligi, harakatlar xilma-
xilligi va texnik elementlar orqali sportchining barcha jismoniy sifatlarini rivojlantirish mumkin.
Bugungi kunda maktablarda, sport maktablarida va oliy ta’lim muassasalarida gimnastika
darslari orqali o‘quvchilarning jismoniy tayyorgarligini oshirishda samarali usullar
qo‘llanilmoqda.
Asosiy qism:
Jismoniy sifatlar — bu insonning harakat faolligini, chidamliligini, chaqqonligini, kuchini va
boshqaruv qobiliyatini belgilovchi asosiy omillardir. Gimnastika mashg'ulotlarida bu sifatlarni
rivojlantirish quyidagi yo‘nalishlarda amalga oshiriladi:
1.
Kuch:
Statik va dinamik mashqlar orqali mushak guruhlarini mustahkamlash mumkin.
Masalan, turnikda tortilish, parallel turnikda ko‘tarilish kabi mashqlar umumiy jismoniy kuchni
oshiradi.
2.
Chidamlilik:
Uzluksiz va ritmik bajariladigan gimnastik komplekslar yurak-qon tomir
tizimini mustahkamlaydi hamda tana chidamliligini oshiradi.
3.
Chaqqonlik:
Harakatlar tezligi va reaksiya vaqtini yaxshilash maqsadida mashqlar turlicha
sharoitlarda bajariladi, bu esa sportchining tez va aniq harakat qilish qobiliyatini rivojlantiradi.
4.
Egiluvchanlik:
Gimnastika egiluvchanlikni rivojlantirishning eng samarali yo‘llaridan biri
bo‘lib, bu mashqlar bo‘g‘imlar harakat doirasini kengaytiradi va jarohatlanish xavfini
kamaytiradi.
5.
Muvozanat:
Gimnastik mashqlarda tana muvozanatini saqlash, ayniqsa to‘siqlarda
bajariladigan mashqlar orqali, sportchining neyromuskulyar boshqaruvini kuchaytiradi.
Metodik yondashuvlar:
Gimnastikani o‘rgatishda individual yondashuv, yosh va jismoniy
tayyorgarlik darajasini inobatga olgan holda mashqlar tanlash, mashg‘ulot intensivligini
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
belgilash kabi metodlar muhim ahamiyatga ega. Bundan tashqari, motivatsiya, musobaqaviy ruh
va jamoaviy ish ham mashg‘ulot samaradorligiga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi.
Amaliy tadqiqotlar:
Mazkur maqola doirasida bir oy davomida 20 nafar o‘quvchi ishtirokida
gimnastika mashg‘ulotlarining jismoniy sifatlarga ta’siri o‘rganildi. Tajriba guruhiga haftasiga
uch marotaba 60 daqiqalik gimnastika mashg‘ulotlari tashkil etildi. Tadqiqot davomida
ishtirokchilarning mashg‘ulotlardan oldin va keyingi jismoniy holati quyidagi mezonlar asosida
baholandi:
1.
Mushak kuchi
(turnikda tortilish soni);
2.
Chidamlilik
(30 daqiqa yugurishda bosib o‘tilgan masofa);
3.
Chaqqonlik
(10 metrga yugurish vaqti);
4.
Egiluvchanlik
(oldinga egilish o‘lchovi);
5.
Muvozanat
(bir oyoqda turish muddati).
Tadqiqot natijalariga ko‘ra, ishtirokchilarning jismoniy ko‘rsatkichlarida sezilarli o‘sish kuzatildi.
Ayniqsa mushak kuchi va egiluvchanlik ko‘rsatkichlarida 20–25% gacha ijobiy o‘zgarishlar
aniqlandi. Bu esa gimnastika mashg‘ulotlarining jismoniy sifatlarni rivojlantirishdagi
samaradorligini amaliy jihatdan isbotlaydi.
1-jadval. 6 oy davomida 8 sportchining dastlabki va yakuniy ko‘rsatkichlari
Sportchi
Mushak
kuchi
(boshi/oxiri
)
Chidamlili
k (km)
Chaqqon
lik (sek)
Egiluvchanli
k (sm)
Muvozan
at (sek)
O‘sis
h (%)
Jo’rayev
Javoxir
5 / 10
2.1 / 3.5
3.2 / 2.6
12 / 19
25 / 40
30%
Talabov
Asilbek
6 / 11
2.5 / 4.0
3.0 / 2.5
13 / 21
28 / 42
28%
Adizov
Amirbek
4 / 9
2.0 / 3.2
3.3 / 2.7
11 / 17
22 / 37
29%
Jo’rayev
Jaxongir
5 / 10
2.3 / 3.8
3.1 / 2.5
14 / 20
27 / 39
27%
Sultanov
Ismoil
7 / 12
2.6 / 4.1
2.9 / 2.4
15 / 23
30 / 45
31%
Maxramov
Shaxram
6 / 11
2.4 / 4.0
3.0 / 2.6
13 / 21
29 / 41
26%
Ulug’beko
v Izat
5 / 10
2.2 / 3.6
3.2 / 2.8
12 / 18
26 / 38
25%
Alisherov
Otabek
4 / 9
2.0 / 3.3
3.3 / 2.7
11 / 17
24 / 36
27%
2-jadval. Sportchi 1 natijalarining oylik rivojlanishi
Oy
Mushak
kuchi
Chidamlilik
(km)
Chaqqonlik
(sek)
Egiluvchanlik
(sm)
Muvozanat
(sek)
1-oy
5
2.1
3.2
12
25
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
2-oy
6
2.4
3.0
13
28
3-oy
7
2.7
2.9
14
30
4-oy
8
3.0
2.8
16
33
5-oy
9
3.3
2.7
18
36
6-oy
10
3.5
2.6
19
40
Jismoniy sifatlarni rivojlantirish uchun qo‘llangan metodlar
1.
Kompleks mashqlar
– har bir jismoniy sifatga alohida e’tibor berilib, maxsus mashqlar
tanlab olindi.
2.
Progressiv yuklama
– mashqlarning yuklamasi haftadan-haftaga oshirib borildi.
3.
O‘yin elementlari asosida mashg‘ulotlar
– chaqqonlik va muvozanatni oshirish uchun
raqobatli va qiziqarli topshiriqlar.
4.
Statik va dinamik mashqlar uyg‘unligi
– egiluvchanlik va kuch uchun
kombinatsiyalangan mashqlar.
5.
Monitoring va tahlil
– har oy natijalar baholanib, mashg‘ulot dasturiga tuzatishlar kiritildi.
6.
Guruhda ishlash
– jamoaviy mashg‘ulotlar orqali motivatsiya oshirildi.
Mushak kuchining statistik tahlili
Tadqiqot doirasi:
8 nafar sportchida gimnastika mashg‘ulotlarining mushak
kuchiga (turnikda tortilish soni) ta’siri o‘rganildi. Mashg‘ulotlar 6 oy davomida
haftasiga 3 marotaba 60 daqiqa davomida olib borildi.
Dastlabki ma’lumotlar:
Sportchi
Boshlang‘ich (X₁)
Yakuniy (X₂)
Jo’rayev Javoxir
5
10
Talabov Asilbek
6
11
Adizov Amirbek
4
9
Jo’rayev Jaxongir
5
10
Sultanov Ismoil
7
12
Maxramov Shaxram
6
11
Ulug’bekov Izat
5
10
Alisherov Otabek
4
9
1. O‘rtacha qiymat (� )
X
1
=
42
8
=5.25X
2
=
82
8
=10.25
2. Foiz o‘sish (%)
%=(
10.25−5.28
5.25
)*100=95.24
Har bir sportchida farq 5D=
40
8
=5
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
4. Standart og‘ish (σ)
(barcha farqlar bir xil bo‘lgani uchun)
5. T-test:
Standart og‘ish va farqlar bir xil bo‘lgani uchun T-test statistik jihatdan
amalga oshirilmaydi (degeneratsiya holati).
Xulosa:
Gimnastika mashg‘ulotlari orqali jismoniy sifatlarni shakllantirish va rivojlantirish nafaqat
sportchilar, balki har bir sog‘lom hayot tarafdori uchun muhim sanaladi. Ushbu mashg‘ulotlar
orqali inson organizmining barcha tizimlari faollashadi, sog‘lom turmush tarzining asosi
qo‘yiladi. Shu sababli, gimnastika ta’lim tizimida va sport mashg‘ulotlarida o‘z o‘rniga ega
bo‘lishi zarur. 1)Mushak kuchi o‘rtacha 5.25 dan 10.25 gacha, ya’ni 95.2% ga oshdi. 2) Har bir
sportchida barqaror va bir xil o‘sish qayd etildi. 3) Natijalar standart og‘ishsiz, ya’ni 100%
barqaror va ishonchli. 4) Bu gimnastika mashg‘ulotlarining samaradorligini ilmiy jihatdan
tasdiqlaydi.
Gimnastika mashg‘ulotlarining ta’siri nafaqat sportchilar uchun, balki har bir inson uchun
sog‘lom turmush tarzini shakllantirishda katta ahamiyatga ega. Tadqiqot natijalari, gimnastika
mashg‘ulotlarining jismoniy sifatlarni shakllantirishdagi yuqori samaradorligini ilmiy jihatdan
tasdiqlaydi. Mushak kuchi va boshqa jismoniy ko‘rsatkichlar bo‘yicha olingan natijalar
mashg‘ulotlarning amaliy samaradorligini ko‘rsatib, bu metodlarni kengroq jismoniy ta’lim va
sport mashg‘ulotlarida qo‘llashni o‘zgarishsiz tavsiya etadi. Shu bilan birga, gimnastika
mashg‘ulotlari sog‘lom turmush tarzini targ‘ib qilishda va jismoniy rivojlanishni yaxshilashda
o‘z o‘rnini mustahkamlashga qaratilgan muhim qadamdir.
Foydalangan adabiyotlar
1. Xayrullayevich, S. H. (2024). Gimnаstikаning-tа’limni rivojlаntiruvchi turlаri.
TECHNICAL
SCIENCE RESEARCH IN UZBEKISTAN
,
2
(2), 77-83.
2. Xayrullayevich, S. H. (2023). Acrobat exercise and sports gimnastika sessions through the
power of development method.
American Journal of Public Diplomacy and International Studies
(2993-2157)
,
1
(10), 460-467.
3. Xayrullayevich, S. H. (2024). Gimnastikaning sport turlari va sog’lomlashtiruvchi
ahamiyati.
TECHNICAL SCIENCE RESEARCH IN UZBEKISTAN
,
2
(1), 98-104.
4. Xayrulloyevich, S. H. (2024). Gimnastikada himoya yordаm bеrish vа o’zini o’zi strахоvkа
(himoya) qilish, jаrоhаtlаnishni оldini оlish chоrаlаri sifаtidа." XXI ASRDA INNOVATSION
TEXNOLOGIYALAR,
FAN
VA
TAʼLIM
TARAQQIYOTIDAGI
DOLZARB
MUAMMOLAR" Nomli Respublika Ilmiy-Amaliy Konferensiyasi, 2 (1), 116–124.
XXI ASRDA
INNOVATSION TEXNOLOGIYALAR, FAN VA TAʼLIM TARAQQIYOTIDAGI DOLZARB
MUAMMOLAR" Nomli Respublika Ilmiy-Amaliy Konferensiyasi
,
2
(1), 116-124.
5. Xayrullayevich, S. H. (2023). Use of Acrobatic Exercises and Their Terms In The Process
of Teaching Gymnastics. Intersections of Faith and Culture: American Journal of Religious and
Cultural Studies (2993-2599), 1 (9), 80–86.
Modern Science and Research
,
2
(10), 255-259.
6. Xayrullayevich, H. (2023). The Initial Exercise of Teaching Methodology to
Gymnastics.
American Journal of Public Diplomacy and International Studies (2993-2157)
,
1
(9),
329-337.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
7. Xayrullayevich, S. H. (2023).
АЭРОБНОЙ ГИМНАСТИКИ. TECHNICAL SCIENCE
RESEARCH IN UZBEKISTAN, 1 (5), 449–456
.
8. Xayrullayevich, S. H. (2024).
Gimnаstikаning-tа’limni rivojlаntiruvchi turlаri.
TECHNICAL SCIENCE RESEARCH IN UZBEKISTAN, 2 (2), 77–83
.
9. Xayrullayevich, S. H. (2024).
Gimnastikaning sport turlari va sog’lomlashtiruvchi
ahamiyati. TECHNICAL SCIENCE RESEARCH IN UZBEKISTAN, 2 (1), 98–104
.
10. Xayrulloyevich, S. H. (2024).
Gimnastika zallardagi talablar va jihozlar." XXI ASRDA
INNOVATSION TEXNOLOGIYALAR, FAN VA TAʼLIM TARAQQIYOTIDAGI DOLZARB
MUAMMOLAR" Nomli Respublika Ilmiy-Amaliy Konferensiyasi, 2 (1), 125–132
.
11. Xayrullayevich, S. H. (2023).
SPORTS ARE GYMNASTICS IN ACTION SERIES-BE THE
MANIFESTATION OF COME. TECHNICAL SCIENCE RESEARCH IN UZBEKISTAN, 1 (5),
465–477
.
12. Xayrullayevich, S. H. (2023).
SPORT GIMNASTIKASIDA HARAKATLAR KETMA-
KELIGINING NAMOYON BO’LISHI. TECHNICAL SCIENCE RESEARCH IN UZBEKISTAN, 1
(5), 478–491
.
13. Sayfiyev, H. X. (2023). SPORT GIMNASTIKASI ORQALI YOSH BOLALARNING
HARAKAT KO ‘NIKMASI RIVOJLANTIRISH PEDAGOGIK.
Xayrullayevich, S. H. (2023).
Gimnastika zallarning talablari va sport zallar xususiyatlari.
TECHNICAL SCIENCE RESEARCH IN UZBEKISTAN, 1 (5), 435–441
.
