JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–79_Issue-1_June-2025
44
44
ISLOM KARIMOVNING SIYOSIY MEROSI VA UNING
ZAMONAVIY O‘ZBEKISTON TARAQQIYOTIDAGI O‘RNI
To’raqulov Elbek Murodullayevich
1-son Davolash ishi fakulteti 4-bosqich talabasi
Ilmiy rahbar:
Maxmudova Aziza Nugmanovna
professor,
Ijtimoiy va gumanitar fanlar kafedrasi mudiri
Samarqand davlat tibbiyot universiteti
Annotatsiya:
Ushbu maqolada O‘zbekiston Respublikasining birinchi Prezidenti
Islom Abdug‘aniyevich Karimovning siyosiy merosi, u yaratgan davlat boshqaruvi
tizimi, mustaqil taraqqiyot yo‘li va bugungi zamonaviy O‘zbekiston rivojlanishidagi
o‘rni tahlil qilinadi. Islom Karimov tomonidan mustaqillikning dastlabki yillarida
boshlab berilgan siyosiy, ijtimoiy va iqtisodiy islohotlar, milliy davlatchilik asoslarini
mustahkamlashga qaratilgan tashabbuslari, xalqaro maydondagi tinchliksevar siyosati
va yurt tinchligini saqlashdagi faoliyati bugungi kunda ham o‘z ahamiyatini
yo‘qotmagan. Maqolada Islom Karimov g‘oyalari zamonaviy O‘zbekiston siyosatida
qanday davom ettirilayotgani, u asos solgan tamoyillarning hozirgi davlat
strategiyasida qanday ifoda topayotgani yoritiladi.
Kalit so‘zlar:
Islom Karimov, siyosiy meros, mustaqillik, milliy taraqqiyot,
zamonaviy O‘zbekiston, davlat siyosati, barqarorlik, taraqqiyot strategiyasi
Kirish:
O‘zbekiston Respublikasi mustaqillikka erishganidan so‘ng, uning siyosiy,
iqtisodiy va ijtimoiy rivojlanishida asosiy boshqaruvchilik rolini Islom Karimov
bajarib keldi. Islom Karimov — tarixiy shaxs sifatida nafaqat mustaqillik asoschisi,
balki o‘zbek xalqining yangilanish davrida milliy g‘oya va qadriyatlarni tiklash,
demokratik jamiyat barpo etish, tashqi siyosatda tinchlik va do‘stlikka asoslangan
tamoyillarni qaror toptirish yo‘lida katta hissa qo‘shgan yetakchi arbobdir. Uning
siyosiy qarashlari, rahbarlik madaniyati va strategik yondashuvlari o‘zbek xalqining
o‘zligini anglashiga, davlat suverenitetining mustahkamlanishiga xizmat qildi.
Bugun yangi bosqichda rivojlanayotgan O‘zbekiston siyosatida ham Islom
Karimovning
prinsipial
tamoyillari
sezilarli
iz
qoldirgan.
Islom Karimov tomonidan ishlab chiqilgan “O‘zbek modeli” — bosqichma-bosqich
islohotlar, davlatning bosh islohotchi sifatida qatnashuvi, qonun ustuvorligi, ijtimoiy
himoya va kuchli iqtisoddan kuchli ijtimoiy siyosatga o‘tish tamoyillari bugungi
O‘zbekiston taraqqiyotida ham asosiy mezon sifatida e’tirof etilmoqda. Hozirgi
Prezident Shavkat Mirziyoyev tomonidan olib borilayotgan “Yangi O‘zbekiston”
siyosiy strategiyasi Islom Karimov asos solgan davlat mustaqilligi va milliy manfaatlar
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–79_Issue-1_June-2025
45
45
ustuvorligi g‘oyalariga tayanadi. Islom Karimov xalq manfaatlarini birinchi o‘ringa
qo‘yish, hududiy yaxlitlikni saqlash, ichki barqarorlikni ta’minlash borasida chuqur
siyosiy qarorlar qabul qilgan. Uning tashqi siyosatda hech bir harbiy ittifoqqa
qo‘shilmaslik va tinchlikparvarlik yo‘nalishi hozirgacha asosiy tashqi siyosiy tamoyil
sifatida davom ettirilmoqda.
Islom Karimov O‘zbekiston tarixida buyuk siyosiy arbob sifatida muhim o‘rin
egallaydi. U mamlakat mustaqillikka erishgan ilk kunlardan boshlab, O‘zbekistonning
o‘ziga xos taraqqiyot yo‘lini tanlab, davlat mustaqilligi, hududiy yaxlitlik, siyosiy
barqarorlik va ijtimoiy osoyishtalikni eng ustuvor qadriyatlar sifatida e’lon qildi.
Karimov tomonidan ilgari surilgan “O‘zbek modeli” 5 tamoyilga asoslangan bo‘lib,
ular bugungi O‘zbekistonning asosiy rivojlanish yo‘nalishlariga hamohangdir. U
islohotlarni bosqichma-bosqich amalga oshirish g‘oyasiga sodiq qolgan, keskinlik va
beqarorlikning oldini olishni maqsad qilgan edi.
Karimov siyosiy merosining muhim jihatlaridan biri bu — kuchli ijtimoiy himoya
tizimini yaratish, fuqarolarning konstitutsiyaviy huquq va erkinliklarini kafolatlashga
qaratilgan tashabbuslari edi. Ayniqsa, “Inson manfaatlari — hamma narsadan ustun”
tamoyili bugungi O‘zbekiston siyosatida ham davom ettirilmoqda. U Konstitutsiyaning
ishlab chiqilishi, milliy qonunchilik bazasining shakllanishi va davlat idoralari
faoliyatining huquqiy asosda olib borilishiga katta ahamiyat qaratgan.
Shuningdek, Karimov tashqi siyosatda “O‘zbekiston hech bir harbiy blokda
ishtirok etmaydi”, degan qat’iy pozitsiyasiga sodiq qolgan. U O‘zbekistonning xalqaro
maydondagi mustaqil ovozga ega bo‘lishini istagan va bu borada muvozanatli,
tinchlikparvar diplomatik aloqalarni rivojlantirishga intilgan. Bu yondashuv hozirgi
kunning murakkab geosiyosiy sharoitlarida ham dolzarb bo‘lib qolmoqda.
Karimov tomonidan ilgari surilgan milliy g‘oya, ma’naviy-ma’rifiy tiklanish
g‘oyalari O‘zbekiston jamiyatining ideologik asosini yaratdi. U tarix, til, din, urf-odat
va qadriyatlarni tiklash orqali yosh avlodda vatanparvarlik tuyg‘usini shakllantirishga
katta hissa qo‘shdi. Mustaqillik yillarida ta’lim tizimining tubdan isloh qilinishi, yangi
oliy o‘quv yurtlarining ochilishi, maktab-internatlar, akademik litseylar va kollejlar
tarmog‘ining rivojlanishi Karimov siyosatining samarali natijalaridandir.
Bugungi “Yangi O‘zbekiston” davrida ham Karimov siyosiy merosining ko‘plab
yo‘nalishlari davom ettirilmoqda. Davlat boshqaruvida ochiqlik va shaffoflik, sud-
huquq islohotlari, iqtisodiy liberallashtirish, infratuzilmalarni zamonaviylashtirish,
“inson qadri” g‘oyasi kabi tamoyillar — bevosita Karimovning siyosiy maktabidan
o‘sib chiqqan. Shuningdek, yoshlar siyosati, gender tengligi, ekologik xavfsizlik kabi
dolzarb masalalar ham Karimov davrida boshlangan va hozirgi kunlarda izchil davom
ettirilmoqda.
Karimovning siyosiy nutqlari, yozgan asarlari va strategik yondashuvlari
O‘zbekistonning siyosiy fikr maktabi uchun muhim nazariy manba bo‘lib qolmoqda.
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–79_Issue-1_June-2025
46
46
U o‘zining har bir chiqishida davlatni “insonlar uchun xizmat qiladigan tuzilma”
sifatida tushuntirgan va har bir rahbarni xalq oldida mas’uliyatli bo‘lishga chaqirgan.
Zamonaviy O‘zbekiston rahbariyati ham Islom Karimovning siyosiy kursisini
zamon talablari asosida yangilab, uni mantiqiy davom ettirmoqda. Bunga davlat
boshqaruvida raqamli texnologiyalarning joriy etilishi, ochiq muloqot maydonlarining
yaratilishi, aholining ijtimoiy faolligi oshirilayotganini misol qilib keltirish mumkin.
Islom Karimov O‘zbekiston tarixida davlat mustaqilligini asoslab bergan va
mustahkamlash yo‘lida tarixiy xizmat qilgan yetakchilardan biridir. Uning siyosiy
qarashlari, yurtparvarlik falsafasi va ijtimoiy barqarorlikni saqlashdagi strategiyasi
bugungi kun O‘zbekistonining siyosiy va ijtimoiy hayotiga chuqur ta’sir ko‘rsatgan.
Karimovning siyosiy merosida
milliy manfaatlarni himoya qilish
g‘oyasi
muhim o‘rin tutadi. U xalqaro munosabatlarda O‘zbekiston manfaatlarini qat’iy
himoya qilgan, tashqi bosimlarga bo‘ysunmasdan, har bir qarorni milliy manfaatlarga
asoslangan holda qabul qilgan. Ayniqsa, Markaziy Osiyodagi suv-energiya
muammolarida yoki xalqaro harbiy bloklar bilan munosabatlarda mustaqil pozitsiyani
ushlab turishi, regionda barqarorlik va xavfsizlikning asosi bo‘ldi.
Islom Karimovning iqtisodiy siyosati ham bosqichma-bosqich va ijtimoiy
yo‘naltirilgan tarzda olib borildi. Davlat tomonidan aholining ijtimoiy himoyasi, agrar
sektorni saqlab qolish, sanoatlashtirish jarayonlarini bosqichma-bosqich yo‘lga
qo‘yish, kichik va o‘rta biznesni qo‘llab-quvvatlash orqali iqtisodiy mustaqillikka
erishildi. Aynan uning davrida milliy valyuta –
so‘m
joriy qilinib, moliyaviy
suverenitet mustahkamlandi.
Shuningdek, Karimov tashabbusi bilan
“O‘zbekiston – kelajagi buyuk davlat”
,
“Vatan ravnaqi uchun har birimiz mas’ulmiz”
,
“Yuksak ma’naviyat – yengilmas
kuch”
kabi milliy g‘oya va dasturlar amalga oshirilgan bo‘lib, bu jamiyatda ma’naviy
uyg‘onish va fuqarolik ongini kuchaytirishga xizmat qilgan. U ta’lim va ma’naviyat
masalalariga alohida e’tibor bergan. Ayniqsa, “Kadrlar tayyorlash milliy dasturi”
orqali zamonaviy bilimli avlodni shakllantirishga zamin yaratdi.
Bugungi kunda O‘zbekiston hukumati tomonidan olib borilayotgan islohotlar –
inson
qadri
ustuvorligi
,
ochiqlik
siyosati
,
davlat
xizmatlarining
raqamlashtirilishi
,
ijtimoiy himoya va tadbirkorlikni rag‘batlantirish
kabi
yo‘nalishlar – bevosita Karimov asos solgan siyosiy maktabning mantiqiy davomidir.
Islom Karimovning siyosiy portreti faqat bir davr rahbari emas, balki
O‘zbekistonning istiqbolini belgilab bergan, davlat suvereniteti, ma’naviy yuksalish va
milliy birlik ramzi sifatida tarixda qoladi. Uning nomi bilan atalgan ilmiy-tadqiqot
markazlari, maktablar, muzeylar va ko‘chalar – bu yodgorlik emas, balki g‘oyaviy
ramzdir. Bu esa yosh avlodni tarixdan saboq olishga, o‘zlikni anglashga undaydi.
Karimovning siyosiy merosi — bu O‘zbekistonning mustaqillik g‘oyasi,
barqarorlik tamoyillari, milliy mafkura asoslari va xalq bilan bog‘liq davlat boshqaruvi
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–79_Issue-1_June-2025
47
47
modelidir. Bu merosni o‘rganish va tahlil qilish – nafaqat tarixiy, balki zamonaviy
siyosiy tafakkur va milliy strategiyani shakllantirishda ham muhim ahamiyat kasb
etadi.
O‘zbekistonning bugungi xalqaro miqyosdagi faol diplomatik siyosati, Markaziy
Osiyoda tinchlik va barqarorlikni ta’minlashga qaratilgan tashabbuslari bevosita
Karimov siyosiy merosining davomidir. Ta’lim, sog‘liqni saqlash, milliy armiya,
fuqarolik jamiyati va konstitutsion asoslar sohasidagi islohotlar zamonaviy
O‘zbekiston rivojining mustahkam poydevorini tashkil qilgan.
Xulosa:
Islom Karimovning siyosiy merosi mustaqil O‘zbekistonning shakllanishi va
barqaror taraqqiyotining negizi bo‘lib xizmat qiladi. U o‘z rahbarlik faoliyatida xalq
manfaatini, milliy qadriyatlar va mustaqillikni ustuvor deb bilgan. Uning siyosiy
tamoyillari bugungi kunda ham O‘zbekiston taraqqiyot yo‘lida davom etmoqda. Islom
Karimov asarlari, uning siyosiy qarashlari va amaliy faoliyati nafaqat tarixiy
ahamiyatga, balki zamonaviy O‘zbekistonning siyosiy hayotida ham amaliy
ahamiyatga ega bo‘lib qolmoqda. U yaratgan davlatlilik asoslari, barqaror siyosat
yuritish uslubi va mustaqillik g‘oyasi O‘zbekiston kelajagini belgilovchi ustuvor
yo‘nalishlardan biri sifatida e’tirof etiladi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
Karimov I., O‘zbekiston – kelajagi buyuk davlat. 1992
Karimov I., Tarixiy xotirasiz kelajak yo‘q. 1998
Karimov I., Yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch. 2008
Yusupov R., Islom Karimov – O‘zbekiston taraqqiyoti asoschisi. 2020]
Toshpo‘latov M., O‘zbekistonning siyosiy tarixi. 2021
Ahrorov M., Milliy istiqlol g‘oyasi va siyosiy meros. 2022
Turaqulov N., Mustaqillik va siyosiy barqarorlik masalalari. 2023
