JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–77_Issue-2_May-2025
121
121
HAR XIL DARAJADA TAYYORLANGAN BADIIY GIMNASTIKACHI
QIZLARDA JISMONIY ISH QOBILIYATINI BAHOLASH
Seydaliyeva Leyla Djanibekovna
O'zbekiston Davlat Jismoniy Tarbiya va Sport Universiteti
"Tibbiy - biologik fanlar" kafedrasi b.f.n. dots.
Annotatsiya:
Badiiy gimnastika sportining eng nafis va murakkab turlaridan biri
hisoblanadi. Ushbu sport turi nafaqat jismoniy qobiliyatlarni, balki estetikani,
ijodkorlikni va ruhiy chidamlilikni ham talab qiladi. Badiiy gimnastikachi qizlarning
jismoniy ish qobiliyatini baholash esa ularning sportdagi muvaffaqiyatlari va
rivojlanish darajasini aniqlashda muhim ahamiyatga ega. Ushbu maqolada turli
tayyorgarlik darajasiga ega bo‘lgan badiiy gimnastikachi qizlarning jismoniy ish
qobiliyatini baholash usullari, ularning jismoniy holati va ish qobiliyatining o‘ziga xos
xususiyatlari tahlil qilinadi.
Kalit so‘zlar:
badiiy gimnastika, sport, jismoniy ish qobiliyati, chidamlilik,
moslashuvchanlik, koordinatsiya, muvozanat, baholash.
Аннотация:
Художественная гимнастика — один из самых изящных и
сложных видов спорта. Этот вид спорта требует не только физических
способностей, но и эстетики, креативности и психической выносливости. Оценка
физической работоспособности художественных гимнасток имеет важное
значение в определении их успешности и уровня развития в спорте. В данной
статье анализируются методы оценки физической работоспособности
художественных гимнасток с разным уровнем подготовки, их физическое
состояние и особенности выступления.
Ключевые слова:
художественная гимнастика, спорт, физическая
работоспособность, выносливость, гибкость, координация, равновесие, оценка.
Abstract:
Rhythmic gymnastics is one of the most elegant and complex types of
sports. This sport requires not only physical abilities, but also aesthetics, creativity and
mental endurance. The assessment of the physical performance of rhythmic gymnasts
is important in determining their success and level of development in sports. This
article analyzes the methods for assessing the physical performance of rhythmic
gymnasts with different levels of training, their physical condition and specific features
of their performance.
Keywords:
rhythmic gymnastics, sport, physical performance, endurance,
flexibility, coordination, balance, assessment.
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–77_Issue-2_May-2025
122
122
KIRISH
Badiiy gimnastika murakkablik va ko‘p qirralilikni talab qiladigan sport turi
bo‘lgani uchun, sportchilarning jismoniy ish qobiliyatini baholashda bir qator
ko‘rsatkichlar hisobga olinadi. Bu ko‘rsatkichlar orasida kuch, chidamlilik,
moslashuvchanlik, tezlik, koordinatsiya va muvozanat kabi parametrlar muhim o‘rin
tutadi. Har xil darajada tayyorlangan sportchilar orasida ushbu parametrlarning farqlari
ularning tayyorgarlik darajasini aniq ko‘rsatadi. Masalan, boshlang‘ich darajadagi
gimnastikachilar ko‘pincha asosiy jismoniy ko‘rsatkichlarda pastroq natijalar
ko‘rsatadi, chunki ular hali texnika va jismoniy tayyorgarlikni to‘liq egallamagan
bo‘lishadi. O‘rta va yuqori tayyorgarlik darajasidagi sportchilar esa yuqori darajada
jismoniy ish qobiliyatiga ega bo‘lib, murakkab harakatlarni bajarishda ancha samarali
bo‘ladilar.
ADABIYOTLAR TAHLILI VA TADQIQOT METODOLOGIYASI
Jismoniy ish qobiliyatini baholash jarayonida sportchilarning chidamliligi alohida
e’tiborga olinadi. Badiiy gimnastika mashg‘ulotlari va musobaqalari davomida
sportchilar uzoq vaqt davomida yuqori intensivlikda harakat qilishlari talab etiladi. Shu
sababli, aerobik va anaerobik chidamlilikni o‘lchash uchun turli testlar qo‘llaniladi.
Misol uchun, yugurish, sakrash va boshqa jismoniy mashqlar orqali sportchining
yurak-qon tomir tizimi va mushaklarning chidamliligi aniqlanadi. Yuqori tayyorgarlik
darajasidagi gimnastikachilar bu testlarda yuqori natijalar ko‘rsatadilar, chunki ular
muntazam ravishda mashg‘ulotlarda jismoniy chidamlilikni oshirishga e’tibor
qaratadilar. Moslashuvchanlik badiiy gimnastika uchun juda muhim ko‘rsatkichdir. Bu
sport turida murakkab va noan’anaviy harakatlarni bajarish uchun tana a’zolarining
keng harakat doirasiga ega bo‘lishi talab etiladi. Moslashuvchanlikni baholash uchun
turli cho‘zilish va egilish testlari amalga oshiriladi. Har xil tayyorgarlik darajasidagi
sportchilar orasida moslashuvchanlik darajasi sezilarli farq qiladi. Boshlang‘ich
darajadagi gimnastikachilar ko‘pincha moslashuvchanlikni rivojlantirishga ko‘proq
vaqt ajratishlari kerak bo‘ladi, chunki bu ko‘rsatkich ularning texnika va harakatlarning
sifatiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi.[1]
MUHOKAMA VA NATIJALAR
Tezlik va koordinatsiya ham badiiy gimnastikachilarning ish qobiliyatini
baholashda muhim omillardir. Tezlik sportchining harakatlarni bajarish tezligini
bildiradi, koordinatsiya esa harakatlarning aniqligi va muvofiqligini ifodalaydi. Ushbu
ko‘rsatkichlarni o‘lchash uchun maxsus testlar va mashqlar qo‘llaniladi. Yuqori
tayyorgarlik darajasidagi sportchilar tezlik va koordinatsiyada yuqori ko‘rsatkichlarga
ega bo‘lib, murakkab kombinatsiyalarni mukammal bajarishga qodir bo‘ladilar. Badiiy
gimnastikachilarning jismoniy ish qobiliyatini baholashda psixologik holat ham
e’tibordan chetda qolmaydi. Sportchining ruhiy holati, stressga chidamliligi va
diqqatni jamlash qobiliyati uning jismoniy ko‘rsatkichlariga bevosita ta’sir qiladi. Turli
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–77_Issue-2_May-2025
123
123
stress testlari va psixologik baholash usullari yordamida sportchilarning ruhiy holati
aniqlanadi. Bu ko‘rsatkichlar murakkab va uzoq davom etadigan mashg‘ulotlarda
sportchining samaradorligini oshirish uchun muhimdir.[2]
Har xil darajada tayyorlangan badiiy gimnastikachi qizlarda jismoniy ish
qobiliyatini baholashda olingan natijalar asosida ularning tayyorgarlik jarayonlarini
individual tarzda tashkil etish mumkin. Masalan, boshlang‘ich darajadagi sportchilarga
ko‘proq moslashuvchanlik va chidamlilikni oshirishga qaratilgan mashqlarni berish
maqsadga muvofiqdir. O‘rta darajadagi gimnastikachilar uchun esa kuch va tezlikni
rivojlantirishga alohida e’tibor qaratish zarur. Yuqori tayyorgarlik darajasidagi
sportchilar esa murakkab texnika va kombinatsiyalarni mukammal bajarish uchun
barcha jismoniy ko‘rsatkichlarni yuqori darajada ushlab turishlari kerak. Bundan
tashqari, jismoniy ish qobiliyatini baholash jarayonida zamonaviy texnologiyalardan
foydalanish samaradorlikni oshiradi. Masalan, sportchilarning yurak urishi, nafas olish
tezligi va mushak faoliyatini o‘lchash uchun maxsus qurilmalar qo‘llaniladi. Bu
ma’lumotlar asosida mashg‘ulotlar rejasi tuziladi va sportchining jismoniy holati
doimiy nazorat qilinadi. Shuningdek, badiiy gimnastikachilarning jismoniy ish
qobiliyatini baholashda ularning ovqatlanish rejimi va tiklanish jarayonlari ham
hisobga olinadi. To‘g‘ri ovqatlanish va yetarli dam olish sportchining umumiy
jismoniy holatini yaxshilaydi va mashg‘ulotlarda yuqori natijalarga erishishga yordam
beradi. Bu omillarni hisobga olgan holda, har bir sportchining individual ehtiyojlariga
mos ravishda reja tuzish muhimdir.[3]
Jismoniy ish qobiliyatining yuqori darajasi badiiy gimnastikachilarga nafaqat
musobaqalarda yuqori natijalar ko‘rsatishga, balki jarohatlar xavfini kamaytirishga
ham yordam beradi. Kuchli va chidamli mushaklar, yaxshi koordinatsiya va
moslashuvchanlik sportchilarning tanasini himoya qiladi va ularning uzoq muddat
faoliyat yuritishiga imkon yaratadi. Shu bois, jismoniy ish qobiliyatini muntazam
ravishda baholash va uni oshirishga qaratilgan mashg‘ulotlarni tashkil etish badiiy
gimnastika sportining muvaffaqiyat kalitlaridan biridir.[4]
XULOSA
Xulosa qilib aytganda, badiiy gimnastikachi qizlarning jismoniy ish qobiliyatini
baholash ularning sportdagi muvaffaqiyatlari uchun juda muhimdir. Turli tayyorgarlik
darajasiga ega sportchilar orasida jismoniy ko‘rsatkichlar sezilarli farq qiladi va bu
farqlarni aniqlash orqali mashg‘ulot jarayonlarini samarali tashkil etish mumkin. Kuch,
chidamlilik, moslashuvchanlik, tezlik va koordinatsiya kabi ko‘rsatkichlarni baholash
sportchilarning jismoniy holatini yaxshilashga yordam beradi. Shuningdek, psixologik
holat, ovqatlanish va tiklanish jarayonlarini ham hisobga olish zarur. Zamonaviy
texnologiyalarni qo‘llash va individual yondashuv sportchilarning ish qobiliyatini
oshirishda muhim rol o‘ynaydi. Natijada, badiiy gimnastikachilarning jismoniy ish
qobiliyati yuqori bo‘lsa, ular o‘z sport faoliyatlarida yuqori natijalarga erishishlari va
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–77_Issue-2_May-2025
124
124
uzoq muddat faoliyat yuritishlari mumkin.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. Axmedov, S. (2022). "Badiiy gimnastikada jismoniy tayyorgarlik va uning
baholash usullari". Toshkent: O‘zbekiston Milliy Universiteti Nashriyoti.
2. Karimova, N. (2023). "Qizlarning sportdagi jismoniy ish qobiliyatini
rivojlantirish". Toshkent: O‘zbekiston Sport Akademiyasi Nashriyoti.
3. Ismoilov, D. (2021). "Badiiy gimnastika va mushaklarning chidamliligi".
Samarqand: Samarqand Davlat Universiteti Nashriyoti.
4. To‘xtayeva, M. (2022). "Sportchilarda moslashuvchanlikni baholash
metodikasi". Toshkent: O‘zbekiston Jismoniy Tarbiya va Sport Universiteti
Nashriyoti.
5. Rasulov, A. (2023). "Jismoniy ish qobiliyati va psixologik tayyorgarlik".
Toshkent: O‘zbekiston Sport Akademiyasi Nashriyoti.
6. Mirzaev, B. (2022). "Badiiy gimnastikada tezlik va koordinatsiya
ko‘rsatkichlari". Nukus: Qoraqalpog‘iston Davlat Universiteti Nashriyoti.
7. Sobirova, L. (2023). "Sportchilarning ovqatlanishi va tiklanish jarayonlari".
Toshkent: O‘zbekiston Jismoniy Tarbiya va Sport Universiteti Nashriyoti.
8. Ergashev, T. (2021). "Zamonaviy texnologiyalar yordamida sportchilarning
jismoniy holatini nazorat qilish". Toshkent: O‘zbekiston Milliy Universiteti
Nashriyoti.
