JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–77_Issue-2_May-2025
205
205
XITOY VA VETNAMNING JANUBI-SHARQIY
OSIYODAGI POZITSIYASI VA SIYOSATI
Sharipov Baxodir Faxriddinovich
Toshkent Davlat Sharqshunoslik Universiteti
tayanch doktoranti
Annotatsiya:
Xitoy va Vetnam Janubi-Sharqiy Osiyoda muhim o‘rin tutuvchi
davlatlardir. Ularning ushbu mintaqadagi pozitsiyasi va siyosati turli omillar bilan
bog‘liq bo‘lib, geosiyosiy, iqtisodiy va xavfsizlik masalalarini qamrab oladi. Quyida
Xitoy va Vetnamning pozitsiyasi va siyosati batafsil bayon etiladi.
Kalit so’zlar
: Xitoy, Vyetnam, AQSH, Yaponiya, ASEAN
Xitoyning pozitsiyasi va siyosati:
1.
Geosiyosiy ahamiyat:
Xitoyning Janubi-Sharqiy Osiyodagi asosiy maqsadi o‘zining global qudratini
mustahkamlash va mintaqadagi strategik hududlarni nazorat qilishdan iborat. Xitoy
Janubiy Xitoy dengizida hududiy da’volar qo‘yib, mintaqadagi dengiz yo‘llarining
nazoratini qo‘lga olishga intilmoqda. Bu yo‘llar xalqaro savdo uchun hayotiy
ahamiyatga ega bo‘lib, dunyo bo‘ylab neft va boshqa tovarlar tashishning asosiy
qismiga xizmat qiladi
1
.
Shuningdek, Xitoy ASEAN davlatlari bilan hamkorlikni chuqurlashtirish orqali
iqtisodiy va siyosiy ta'sirini oshirishga harakat qilmoqda. ASEANni Xitoyning
mintaqaviy strategiyasidagi muhim hamkor sifatida ko‘radi.
2. Iqtisodiy ta’sir:
Xitoy o‘zining iqtisodiy qudrati orqali mintaqada yetakchilik rolini o‘ynashga
intiladi. "Bir kamar, bir yo‘l" tashabbusi orqali Xitoy infratuzilma loyihalarini amalga
oshirib, mintaqa davlatlariga katta investitsiyalarni jalb qilmoqda. Bu tashabbus
mintaqadagi ko‘plab davlatlar uchun iqtisodiy imkoniyatlar yaratgan bo‘lsa-da, ba’zi
davlatlarda qarz tuzog‘i xavotirlarini yuzaga keltirmoqda
2
.
ASEAN davlatlari Xitoyning eng yirik savdo hamkorlari hisoblanadi. Xitoyning
tovarlari va texnologiyalari bu mintaqada keng tarqalgan bo‘lib, bu davlatlar bilan
iqtisodiy bog‘liqlikni mustahkamlaydi.
2.
Xavfsizlik va harbiy siyosat:
Xitoyning harbiy siyosati mintaqada o‘z ta’sirini mustahkamlashga qaratilgan.
Xitoy Janubiy Xitoy dengizida sun’iy orollarni harbiylashtirib, o‘z suverenitet
1
Ефремова К.А. Неравновесные державы: Мьянма в стратегическом треугольнике «Китай
— Индия — АСЕАН» // М.: МГИМО-Университет, 2016. С.56
2
Womack B. China Among Unequals: Asymmetric Foreign Relationships In Asia //Singapore:
World Scientific, 2010. P.26
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–77_Issue-2_May-2025
206
206
da’volarini kuchaytirgan. Bu esa AQSh va mintaqaviy davlatlar o‘rtasida
xavotirlarni keltirib chiqarmoqda. Xitoy harbiy kuchini oshirish orqali mintaqada
ta’sirini kuchaytirishni davom ettirmoqda.
Vetnamning pozitsiyasi va siyosati:
1.
Geosiyosiy rol:
Vetnam mintaqada muvozanat saqlashga intiladi. U Xitoy bilan yaqin iqtisodiy
aloqalar o‘rnatgan bo‘lsa-da, Janubiy Xitoy dengizidagi hududiy nizolar sababli
ehtiyotkorlik bilan munosabat yuritmoqda. Vetnamning bu masalalarda qat’iy
pozitsiyasi mintaqaviy siyosatda uning mustaqilligini namoyon qiladi
3
.
Vetnam ASEANning faol a'zolaridan biri bo‘lib, mintaqaviy integratsiyani
kuchaytirishga katta hissa qo‘shmoqda. Bu esa uning xalqaro siyosatda yanada
ta’sirchan bo‘lishiga yordam bermoqda.
2.
Iqtisodiy siyosat:
Vetnam iqtisodiy rivojlanishni ustuvor maqsad sifatida belgilagan. U xorijiy
investitsiyalarni jalb qilish orqali iqtisodiy o‘sishga erishmoqda. Vetnam AQSh va
Yevropa davlatlari bilan savdo va iqtisodiy hamkorlikni rivojlantirishga e’tibor
qaratmoqda. Shu bilan birga, ASEAN mamlakatlari bilan yaqin iqtisodiy aloqalarni
davom ettirmoqda
4
.
3.
Xavfsizlik siyosati:
Vetnamning xavfsizlik siyosati Xitoyning mintaqaviy ta’sirini cheklashga
qaratilgan. Shu bilan birga, u harbiy ittifoqlarni kuchaytirmaslik va mustaqil siyosat
yuritishni afzal ko‘radi. Vetnam AQSh, Yaponiya va Hindiston kabi davlatlar bilan
hamkorlikni rivojlantirib, mintaqaviy xavfsizlikni mustahkamlashga harakat qilmoqda.
Xulosa:
Xitoy va Vetnam Janubi-Sharqiy Osiyoda o‘z manfaatlarini himoya qilishda faol
ishtirok etmoqda. Xitoy mintaqada iqtisodiy va harbiy qudrat orqali gegemon bo‘lishga
intilayotgan bo‘lsa, Vetnam mustaqil tashqi siyosat yuritishga va mintaqaviy
muvozanatni ta’minlashga e’tibor qaratmoqda. Ularning o‘zaro munosabatlari,
ayniqsa,
Janubiy
Xitoy
dengizidagi
nizolari
mintaqaviy
vaziyatni
murakkablashtirayotgan asosiy omil bo‘lib qolmoqda. Shu bilan birga, ikkala davlat
ham mintaqada iqtisodiy integratsiyani rivojlantirish va xavfsizlikni ta’minlashga
intilmoqda.
3
Womack B. China Among Unequals: Asymmetric Foreign Relationships In Asia //Singapore:
World Scientific, 2010. P.32
4
Waltz K. Theory of International Politics // Waveland Press. 2010. P. 256
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–77_Issue-2_May-2025
207
207
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati:
1. Коммунистическая партия Вьетнама. Документы 12-го съезда. Ханой:
Государственное политическое издательство, 2016
2.
中国的
军
事
战
略白皮
书
2015 (Белая книга военной стратегии КНР 2015) //
Информационный отдел Госсовета КНР, 2015 [Электронный ресурс].URL:
http://www.scio.gov.cn/zfbps/ndhf/2015/Document/1435161/1435161.htm
3.
中国的
亚
太安全合作政策
白皮
书
(Политика Китая по вопросам
сотрудничества в сфере безопасности в Азиатско-Тихоокеанском регионе.
Белая книга Государственного совета КНР) // Государственного совета КНР,
2017 [Электронный ресурс].URL:
http://www.scio.gov.cn/zfbps/ndhf/36088/Document/1539911/1539911.htm
4.
中
华
人民共和国和越南社会主
义
共和国关于两国在北部湾
领
海、
专
属
经济
区和大
陆
架的划界
协
定
(Договор о делимитации территориального моря,
исключительной экономической зоны и континентального шельфа
Тонкинского
залива)
[Электронный
ресурс].
URL:
https://zh.wikisource.org/zhhans/
中
华
人民共和国和越南社会主
义
共和国关于两国
在北部湾
领
海、
专
属
经
济
区和大
陆
架
的划界
协
定
5.
中
华
人民共和国和越南社会主
义
共和国
陆
地
边
界条
约
(Договор о сухопутной границе) // ВСНП КНР [Электронный ресурс]. URL:
http://www.npc.gov.cn/wxzl/gongbao/2000-12/17/content_5008962.htm
6.
新
时
代的中国国
防
(Китайская национальная оборона в новую эпоху) //
Министерство обороны КНР [Электронный ресурс].
URL: http://www.mod.gov.cn/regulatory/2019-07/24/content_4846424.htm
