“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 2, ISSUE 11, 2024. NOVEMBER
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
36
Bo‘lajak tibbiyot hamshiralarida kasbiy kompetentlik haqidagi
tasavvurlarni shakllantirishning ijtimoiy-psixologik omillari
Qadirova Shahnoza Saidabdullayevna
Urganch tumani tibbiyot birlashmasi 28-poliklinika oila shifokori
Annotatsiya:
Ushbu maqola bo‘lajak tibbiyot hamshiralarida kasbiy
kompetentlik haqidagi tasavvurlarni shakllantirishning ijtimoiy-psixologik
omillarini o‘rganishga qaratilgan. Tibbiyot sohasida samarali faoliyat ko‘rsatish
uchun hamshiralar o‘z kasbiy bilimlari, malakalari va kompetentsiyalarini
rivojlantirishlari zarur. Ushbu jarayonda ijtimoiy muhit, ta'lim tizimi, oila va do‘stlar
ta'siri kabi omillar muhim rol o‘ynaydi. Maqolada, birinchidan, kasbiy kompetentlik
tushunchasi va uning tarkibiy qismlari bayon etiladi. Ikkinchidan, ijtimoiy-
psixologik omillarning bo‘lajak hamshiralar ta'limiga qanday ta'sir ko‘rsatishi tahlil
qilinadi. Shuningdek, ijtimoiy muloqot, motivatsiya va shaxsiy tajribalar kabi
faktorlar kasbiy kompetentlikni shakllantirishda qanday ahamiyatga ega ekanligi
ko‘rsatiladi. Natijada, ushbu tadqiqot bo‘lajak tibbiyot hamshiralarining kasbiy
tayyorgarligini yanada takomillashtirish uchun zarur bo‘lgan ijtimoiy-psixologik
muhitni yaratishning ahamiyatini ta'kidlaydi. Maqola amaliy tavsiyalar bilan
to‘ldirilgan bo‘lib, kelajakda tibbiyot sohasida malakali kadrlarni tayyorlashga
xizmat qiladi.
Kalit so‘zlar:
kasbiy kompetentlik, ijtimoiy omillar, psixologik omillar,
ta'lim jarayoni, o‘qituvchilar ta'siri, gruppa dinamikasi, maqsad va motivatsiya,
ijtimoiy muloqot, tajribaviy o‘rganish, professional identifikatsiya, etika va
deontologiya, stress va muammolarni hal qilish qobiliyati, shaxsiy rivojlanish, o‘z-
o‘zini baholash, raqobatbardoshlik.
Аннотация
: Данная статья направлена на изучение социально-
психологических
факторов
формирования
представлений
о
профессиональной компетентности у будущих медицинских сестер. Для
эффективной работы в медицинской сфере медицинским сестрам необходимо
развивать свои профессиональные знания, навыки и компетенции. В этом
процессе важную роль играют такие факторы, как социальная среда, система
образования, влияние семьи и друзей. В статье впервые описывается понятие
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 2, ISSUE 11, 2024. NOVEMBER
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
37
профессиональной компетентности и ее компоненты. Во-вторых,
анализируется влияние социальных и психологических факторов на
образование будущих медицинских сестер. Также показано, насколько важны
в формировании профессиональной компетентности такие факторы, как
социальное общение, мотивация и личный опыт. В результате данного
исследования подчеркивается важность создания социально-психологической
среды, необходимой для дальнейшего совершенствования профессиональной
подготовки будущих медицинских сестер. Статья наполнена практическими
рекомендациями и послужит для подготовки квалифицированных кадров
медицинской сферы в будущем.
Ключевые слова
: профессиональная компетентность, социальные
факторы, психологические факторы, образовательный процесс, влияние
учителя, групповая динамика, цель и мотивация, социальная коммуникация,
экспериментальное обучение, профессиональная идентичность, этика и
деонтология, стресс и способность решать проблемы, личностное развитие,
самооценка. оценка, конкурентоспособность.
Abstract
: This article aims to study the socio-psychological factors of the
formation of perceptions of professional competence in future nurses. In order to
work effectively in the medical field, nurses need to develop their professional
knowledge, skills and competencies. Factors such as social environment, education
system, influence of family and friends play an important role in this process. The
article first describes the concept of professional competence and its components.
Secondly, the influence of social and psychological factors on the education of future
nurses is analyzed. It is also shown how important factors such as social
communication, motivation and personal experiences are in the formation of
professional competence. As a result, this study emphasizes the importance of
creating a socio-psychological environment necessary to further improve the
professional training of future nurses. The article is filled with practical
recommendations and will serve to train qualified personnel in the medical field in
the future.
Key words
: professional competence, social factors, psychological factors,
educational process, teacher influence, group dynamics, goal and motivation, social
communication, experiential learning, professional identity, ethics and deontology,
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 2, ISSUE 11, 2024. NOVEMBER
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
38
stress and ability to solve problems, personal development, self-assessment,
competitiveness.
Kirish:
Bo‘lajak tibbiyot hamshiralarida kasbiy kompetentlikni shakllantirish, ularning
kasbiy faoliyatda muvaffaqiyatli bo‘lishi uchun zaruriy shartdir. Tibbiyot sohasida
ishlaydigan hamshiralarning roli nafaqat bemorlar bilan to‘g‘ridan-to‘g‘ri
muloqotda bo‘lish, balki ularning sog‘lig‘i va farovonligini ta'minlashda juda
muhimdir. Shu sababli, kasbiy kompetentlikni shakllantirish jarayonida ijtimoiy-
psixologik omillarni hisobga olish zarur hisoblanadi.
Ijtimoiy-psixologik omillar, bo‘lajak hamshiralarning kasbiy kompetentligini
shakllantirishda katta ahamiyatga ega. Ular o‘z ichiga shaxsiy motivatsiya, guruh
ichidagi munosabatlar, o‘zaro kommunikatsiya va ijtimoiy normalarni oladi. Har bir
omilning o‘ziga xos xususiyatlari bor va ular bir-biri bilan chambarchas bog‘liqdir.
Birinchidan, shaxsiy motivatsiya - bu bo‘lajak hamshiraning o‘z kasbiga
qiziqishi va uni rivojlantirishga intilishi. Motivatsiya yuqori bo‘lgan shaxslar
ko‘proq bilim olishga va tajriba to‘plashga tayyor bo‘lishadi.
Ikkinchidan, guruh ichidagi munosabatlar - bu talabalarning bir-birlari bilan
muloqot qilishi va tajriba almashishi jarayonidir. Ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash va
tajribali ustozlardan olingan maslahatlar hamshiralarning kasbiy kompetentligini
oshiradi.
Uchinchidan, o‘zaro kommunikatsiya - tibbiyot sohasida samarali muloqot
qilish qobiliyati bemorlar bilan ishlashda muhim ahamiyatga ega. Kompilyatsion
ko‘nikmalar ushbu sohada muvaffaqiyatni ta’minlaydi.
Shuningdek, ijtimoiy normalar va qadriyatlar ham bo‘lajak hamshiralarning
fikrlash tarzini va ish yuritish uslubini shakllantiradi. Agar talaba jamiyat tomonidan
belgilangan etik normalarga amal qilsa, u holda uning professionalligi oshadi.
Shuning uchun ushbu tadqiqotning maqsadi – bo‘lajak tibbiyot hamshiralarida
kasbiy kompetentlikni shakllantirish jarayonida ijtimoiy-psixologik omillarni
aniqlash va ularga e'tibor qaratishdir. Bu esa kelajak avlodning sog‘lig‘i uchun sifatli
xizmatlarni taqdim etishga yordam beradi.
Asosiy qism:
Bo‘lajak tibbiyot hamshiralarida kasbiy kompetentlik haqidagi
tasavvurlarni shakllantirishning ijtimoiy-psixologik omillari mavzusi zamonaviy
tibbiyot sohasida juda muhim ahamiyatga ega. Tibbiyot hamshiralari, bemorlar bilan
bevosita muloqotda bo‘lgan mutaxassislar sifatida, ularning sog‘lig‘ini saqlash va
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 2, ISSUE 11, 2024. NOVEMBER
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
39
tiklash jarayonida muhim rol o‘ynaydi. Shuning uchun, ularda kasbiy
kompetentlikni shakllantirish, nafaqat o‘z kasbiy faoliyatlariga ta'sir ko‘rsatadi,
balki bemorlarni davolash va ularning ehtiyojlarini qondirishda ham katta
ahamiyatga ega.
Mavzuning dolzarbligi:
1. Sog‘liqni saqlash tizimidagi o‘zgarishlar: Sog‘liqni saqlash tizimida
bo‘layotgan o‘zgarishlar, yangi texnologiyalar va metodikalar, tibbiyot
hamshiralaridan yuqori darajada kompetentlik talab qiladi.
2. Ijtimoiy talablar: Bemorlar va jamiyat tibbiyot xizmatlariga bo‘lgan
talablarni oshirib bormoqda. Shuning uchun hamshiralarning professionallik
darajasi ko‘tarilishi zarur.
3. Psixologik jihatlar: Hamshiralarning psixologik holati, stressga chidamliligi
va emotsional intellekti bemorlar bilan muloqotda muvaffaqiyatli bo‘lishlari uchun
muhimdir.
4. Ta'lim jarayoni: Tibbiyot oliygohlaridagi ta'lim dasturlari hamshiralarning
kasbiy kompetentligini shakllantirishda muhim rol o‘ynaydi. Ijtimoiy-psixologik
omillar ta’lim jarayonini yanada samarali qilishga yordam beradi.
5.
Ommaviy
salomatlik:
Sog‘lom
jamiyatni
yaratishda
tibbiyot
hamshiralarining roli katta; ular bemorlarga nafaqat fiziologik, balki psixologik
yordam berishi kerak.
Ijtimoiy-psixologik omillar:
- Jamiyatdagi sog‘lom turmush tarzining targ‘iboti: Sog‘liqni saqlash
xarajatlarini kamaytirishda va sog‘lom hayot tarzini rag‘batlantirishda ijtimoiy
omillar muhimdir.
- Oila va do‘stlarning ta’siri: Oila a’zolari va do‘stlarning fikrlari yoki qo‘llab-
quvvatlashi bo‘lajak hamshiralar uchun motivatsiya manbai hisoblanadi.
- Kasbga oid ijobiy yoki salbiy stereotiplar: Jamiyatdagi tibbiyot sohasiga
nisbatan mavjud stereotiplar hamshiralarning kasbiy tanloviga ta'sir ko‘rsatishi
mumkin.
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 2, ISSUE 11, 2024. NOVEMBER
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
40
- Ijtimoiy muloqot tajribasi: Maktabdan olgan bilimlari va hayot tajribasi
bo‘lajak mutaxassislarning profesional rivojlanishiga ta'sir qiladi.
Shunday qilib, bo‘lajak tibbiyot hamshiralarida kasbiy kompetentlik haqidagi
tasavvurlarni shakllantirishning ijtimoiy-psichologik omillari mavzusi dolzarbligini
saqlab qoladi va bu boradagi tadqiqotlar sog‘lom jamiyat qurishga xizmat qiladi.
Xulosa va takliflar.
Bo‘lajak tibbiyot hamshiralarida kasbiy kompetentlik
haqidagi tasavvurlarni shakllantirish ijtimoiy-psixologik omillari ko‘plab faktorlar
bilan bog‘liq. Ushbu omillar kasbiy tayyorgarlik jarayonida muhim rol o‘ynaydi va
shaxsning professional rivojlanishiga ta'sir qiladi.
Xulosa:
1. Ijtimoiy muhit: Tibbiyot hamshiralari o‘z faoliyatini amalga oshiradigan
muhit, ularning kasbiy kompetentligi va ishga bo‘lgan munosabatini shakllantiradi.
Ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash, oilaviy va do‘stlik aloqalari, shuningdek, jamoada
o‘zaro munosabatlar ijobiy yoki salbiy ta'sir ko‘rsatishi mumkin.
2. O‘qitish va malaka oshirish: Ta'lim jarayonida berilgan bilimlar, amaliy
ko‘nikmalar va psixologik tayyorgarlik kasbiy kompetentlikni shakllantirishda
asosiy omil hisoblanadi. O‘qituvchilarning malakasi ham muhim rol o‘ynaydi.
3. Shaxsiy xususiyatlar: Bo‘lajak hamshiralarning shaxsiy xususiyatlari
(masalan, empatiya, stressga chidamli bo‘lish) ularning kasbiy kompetentligini
belgilovchi omillardandir.
4. Professional etik: Tibbiyot sohasidagi etik me'yorlar va qoidalar bo‘lajak
hamshiralar uchun professionallik darajasini belgilaydigan asosdir.
5. Innovatsiyalar va texnologiyalar: Zamonaviy tibbiyotda innovatsion
texnologiyalarni qo‘llash zarurati hamshiralarning bilimlarini doimiy ravishda
yangilashni talab qiladi.
Takliflar:
1. Ta'lim dasturlarini takomillashtirish: Tibbiyot hamshiralarining ta'lim
dasturlarida amaliyotni kuchaytirish, psixologik tayyorgarlikni oshirish va etik
qoidalarni chuqurroq o‘rganishni ko‘zda tutuvchi yondashuvlarni joriy etish zarur.
2. Mentorlik tizimini joriy etish: Bo‘lajak hamshiralarga tajribali mutaxassislar
tomonidan mentorlik qilish tizimini yo‘lga qo‘yish, ularning kasbiy rivojlanishiga
yordam beradi.
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 2, ISSUE 11, 2024. NOVEMBER
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
41
3. O‘qituvchilarni malakasini oshirish: Ta'lim jarayonida ishtirok etayotgan
o‘qituvchilar uchun muntazam malaka oshirish kurslarini o‘tkazish lozim.
4. Psixologik qo‘llab-quvvatlash xizmatlarini tashkil etish: Hamshiralarning
stressga bardosh bera olishlari uchun psixologik yordam ko‘rsatadigan xizmatlarni
tashkil etish juda muhimdir.
5. Ijtimoiy loyihalarda ishtirok etishni rag‘batlantirish: Bo‘lajak tibbiyot
hamshiralarining ijtimoiy ishlar va loyihalarda ishtirok etishi ularda empatiya hissini
rivojlantiradi va professional kompetentlik darajasini oshiradi.
Ushbu takliflarni amalga oshirish orqali bo‘lajak tibbiyot hamshiralarining
kasbiy kompetentligini yanada yuqori darajada shakllantirish mumkin bo‘ladi.
Foydalanilgan adabiyotlar
1. Aliyeva, G. (2020). "Tibbiyot hamshiralarining kasbiy kompetentligi: nazariya va
amaliyot." Tibbiyot jurnali, 12(3), 45-52.
2. Raxmonova, D. (2019). "Ijtimoiy-psixologik omillar va tibbiyot sohasidagi
mutaxassislar tayyorlash." O‘zbekiston sog‘liqni saqlash akademiyasining ilmiy
ishlari, 7(1), 15-22.
3. Mirzaeva, S., & Karimova, N. (2021). "Bo‘lajak hamshiralar uchun kasbiy
kompetentlikni rivojlantirishda ijtimoiy omillarning roli." Ta’lim va rivojlanish,
5(2), 30-37.
4. Yusupova, M. (2018). "Tibbiyot hamshiralari sifatida kasbiy tayyorgarlik:
ijtimoiy va psixologik jihatlar." Tibbiyot ta’limi jurnali, 10(4), 75-80.
5. Saidov, U., & Abdurakhmonov, A. (2022). "Kasbiy kompetentlikni
shakllantirishda ijtimoiy muhitning ahamiyati." Pedagogika va psixologiya
masalalari jurnali, 14(3), 88-94.
6. Jalilova, F., & Isroilov, B. (2023). "Bo‘lajak tibbiyot xodimlarining psixologik
tayyorgarligi: o‘rganish va tajribalar." Ta’lim nazariyasi va amaliyoti jurnali, 8(1),
50-58.
7. Gafurova, Z., & Davlatov, S. (2021). "Hamshira ta’limida innovatsion usullar:
kompetentlik yondashuvi." Innovatsion ta’lim texnologiyalari jurnali, 9(4), 23-30.
8. Nazarova, L., & Tursunov D. (2020). "Ijtimoiy psixologiya: bo‘lajak
mutaxassislar uchun qo‘llanma." Toshkent: O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni
Saqlash Vazirligi.
