“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 2, ISSUE 12, 2024. DECEMBER
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
76
TIJORIY DISKURS KONSEPSIYASI TADQIQIGA DOIR
MULOHAZALAR
Xolisova Gavxaroy Mannobjon qizi
f.f.f.dok dotsent
Sobirjonov Ravshanbek Tolipjon o‘g‘li
Filologiya va tillarni o‘qitish yo‘nalishi 2-kurs talabasi
Annotatsiya.
Tijoriy
muloqotning
asosiy
funksiyalarini
axborot,
kommunikativ, nazorat qiluvchi, qо‘llab-quvvatlovchi funksiyalar, huquqiy
munosabatlarni о‘rnatish, har qanday fakt, hodisani sо‘rash, tasdiqlash funksiyasi
deb atash mumkin.
Kalit so’zlar:
suz ma’nosi, tijoriy diskurs, til tizimi, funksiyalar,
leksikografik ma’no.
Концепция коммерческого дискурса
Аннотация.
Основними функциями коммерческого обшения можно
назватъ информационние, коммуникативние, надзорние, вспомогателъние
функсии, установление правоотношений, запрос любого факта, собития,
функсию подтверждениЙ.
Ключевие слова:
значение слова, коммерческий дискурс, язиковая
система, функсии, лексикографическое значение.
The sonsept of sommersial dissourse
Annotation.
The main functions of commercial communication can be
called information, communicative, supervisory, supportive functions, the
establishment of legal relations, the inquiry of any fact, event, the function of
confirmation.
Keywords:
word meaning, commercial discourse, language system,
functions, lexicographic meaning.
Insonning shakllana borish jarayoni uning fikrlash jarayoni bilan
chambarchas bogliq yoki mutanosib tengdir. Oz-ozidan tafakkur va til
munosabatlari masalasi ham bu jarayonda alohida orin tutishi aniq. Shuningdek,
nazariy tadqiq nuqtai nazaridan bu jarayonlar alohida-alohida korilsa-da, aslida
yaxlit kompozitsiya ekanligi ham aniq. Til kategoriyalari oziga xos xususiyatlarga
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 2, ISSUE 12, 2024. DECEMBER
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
77
ega, biroq tafakkur kategoriyalari bilan bogliq. Bu bogliqlikni sabab-natija,
umumiylik-xususiylik, mohiyat-tajalli kabi tushunish uchun ham, bir jarayonning 2
qirrasi sifatida tushunish uchun ham etarlicha asoslar bor. Tilning aloqa vositasi
ekanligi uning deyarli tarifiga aylanib qolgan bolsa-da, tilning boshqa vazifalari ham
borki, muhimligi nuqtai nazaridan qaysi bir vazifaning etakchiligi masalasi hali-
hozircha muhokamalar uchun mavzu bolib kelmoqda. Xususan, T.Bushuy,
SH.Safarovlar til vazifalari funksiyalari borasida quyidagicha yozadilar: Odatda,
tilning bajaradigan koplab funksiyalari qatorida bazilari eng muhim ekanligi
korsatiladi: 1) til odamlar orasida eng muhim aloqa vositasidir; 2) u insoniyatning
ijtimoiy tarixiy tajribasini saqlash uchun xizmat qiladi; 3) til tafakkurning asosiy
elementi vazifasini bajaradi.
Shuni ta’kidlash kerakki, tijoriy diskurs konsepsiyasi inson faoliyatining
iqtisodiy, siyosiy, texnik, ijtimoiy, ilmiy va madaniy sohalaridagi о‘zaro
ta’sirlarning butun majmuini birlashtiradi. Bizning zamonamizning biznes aloqalari
zamonaviy aloqa talablariga, yangi shart-sharoitlarga va aloqa vositalariga
moslashish zarurati bilan duch kelmoqda, buning natijasida sо‘nggi о‘n yilliklarda
tijoriy dskurs о‘zining matn va lingvostilistik о‘ziga xosligini belgilaydigan
"kanonik" bо‘lib kelgan yangi xususiyatlarga ega bо‘ldi. Shu bilan birga, tijoriy
muloqot, boshqa har qanday sohadagi aloqa singari, bugungi kunda ham chuqur
transformatsiyalarga va о‘zgarishlarga duch kelayotganligini umumiy e’tirof
etishiga qaramay, hozirgi kungacha sо‘nggi о‘n yilliklar ichida shakllangan yangi
belgilar, tijoriy diskursning muhim xususiyatlari juda kam о‘rganilgan bо‘lib
qolmoqda, zamonaviy darajada ilmiy adabiyotlarda kam о‘rganilgan. Shu bilan
birga, ishbilarmonlik muloqoti har bir inson, jamiyat, milliy davlat va davlatlar
ittifoqlari hayotining ajralmas qismidir. Bugungi kunda biznes aloqasiz hayotning
har qanday sohasida: harbiydan madaniygacha, san’at sohasida kelishuvga erishish
imkonsiz bо‘lib tuyuladi, shuning uchun bizning zamonamiz tijoriy diskursning
о‘ziga xos xususiyatlarini anglash dolzarb, muhim muammo hisoblanadi.
Shuni ta’kidlashni istardimki, biznes sohasidagi aloqa xususiyatlarini aniqlash
muammosi ilmiy adabiyotda yangi emas. An’anaga kо‘ra, tilshunoslikda nutqning
"biznes" (yoki "iqtisodiy") turi ajratilib о‘rganilgan
1
[№ 2 (46). - S. 48 - 52. - S. 48]
1
Данюшина Ю. В. Бизнес-дискурс: термин, типология, анализ// Известия Волгоградского
государственного педагогического университета. - 2010
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 2, ISSUE 12, 2024. DECEMBER
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
78
. Shu bilan birga, Y.V.Danyushinaning fikriga kо‘ra, ushbu ikkala atama ham
jamiyat rivojlanishining hozirgi holatiga mos kelmaydi. Xususan, "biznes"
tushunchasi an’anaviy ravishda nutqning biznes (yoki rasmiy-ishbilarmonlik)
uslubini odatiy, og‘zaki nutqdan farqlash uchun ishlatilgan. Ushbu konsepsiya
barcha turdagi professional, jumladan siyosiy, iqtisodiy va ma’muriy nutqlarni
birlashtirdi. Shunga kо‘ra, bu atama juda keng kо‘rinadi. О‘z navbatida, "iqtisodiy"
atamasi, aksincha, "biz tijoriy diskurs va biznes masalalari: ishlab chiqarish, savdo,
moliya, menejmentning barcha xilma-xilligi haqida gapirganda" juda tordir»
2
[- №
2 (46). - S. 48 - 52. - S. 48].
Bunday vaziyatda tо‘g‘ridan-tо‘g‘ri tijorat sohasida kommunikativ о‘zaro ta’sirning
xususiyatlarini aks ettiradigan yangi atamalar, tushunchalarni kiritish kerak bо‘ladi.
YU V. V. Danyushina "biznes-diskurs" tushunchasini "о‘zaro ta’sirning о‘ziga xos
xususiyatlarini aks ettiruvchi hodisa sifatida" ishbilarmonlik sohasiga va biznesning
keng doirasiga kiritishni taklif qiladi»
3
[№ 2 (46). - S. 48 - 52. - S. 49]
. Ushbu yondashuvni amalga oshirishda tijoriy muloqot va tijoriy diskurs
biznes-diskursning subtiplaridan biri, ishbilarmonlik muloqotini anglatadi.
4
[№ 2
(46). - S. 48 - 52. - S. 48].
Shu bilan birga, ilmiy adabiyotlar tahlili aks etganidek, zamonaviy ilmiy
adabiyotda tijoriy muloqotni, tijoriy diskursni tushunishga yondashuvlar mavjud
emas.
Tijoriy muloqotning mohiyatini ochib berish "ishbilarmonlik muloqoti" va
"biznes muloqoti" tushunchalarini tahlil qilish asosida amalga oshirilishi mumkin.
E. G. Azimov, A. N. Shukin ishbilarmon muloqotni "maqsadi professional,
tijorat va notijorat faoliyat sohalarida axborot almashish bо‘lgan aloqa turi" deb
tushunadilar»
5
[– 448 s. - S. 57], va ishbilarmon muloqot о‘rtasidagi asosiy farq
faoliyat sohasi ekanligini ta’kidlab qolishadi. Olimlarning fikriga kо‘ra,
2
Данюшина Ю. В. Бизнес-дискурс: термин, типология, анализ// Известия Волгоградского
государственного педагогического университета. - 2010.
3
Данюшина Ю. В. Бизнес-дискурс: термин, типология, анализ// Известия Волгоградского
государственного педагогического университета. - 2010.
4
Данюшина Ю. В. Бизнес-дискурс: термин, типология, анализ// Известия Волгоградского
государственного педагогического университета.
5
Азимов Э. Г., Щукин А. Н. Новый словарь методических терминов и понятий (теория и
практика обучения языкам). – М.: Издательство ИКАР, 2009.
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 2, ISSUE 12, 2024. DECEMBER
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
79
ishbilarmonlik muloqoti jarayonida ishtirokchilarning har biri, avvalambor, о‘z
kasbi bilan bog‘liq bо‘lgan vazifalarni hal qilishga intiladi, bu esa ishbilarmonlik
aloqasi doimo maqsadga muvofiq degan xulosaga kelishimizga imkon beradi.
Tijoriy muloqotga kelsak, biz aloqa professional savdo faoliyatida amalga oshiriladi
degan xulosaga kelishimiz mumkin.
Фойдаланилган адабиётлар
1.
Азимов Э. Г., Щукин А. Н. Новый словарь методических терминов и
понятий (теория и практика обучения языкам). – М.: Издательство
ИКАР, 2009. – 448 с. - С. 57
2.
Виноградова О.Е., Стернин И.А. Психолингвистические методики в
описании семантики слова. Монография. – Воронеж: издательство
«Истоки», 2016.
3.
Данюшина Ю. В. Бизнес-дискурс: термин, типология, анализ//
Известия
Волгоградского
государственного
педагогического
университета. - 2010. - № 2 (46). - С. 48 - 52. - С. 48
