“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 2, ISSUE 11, 2024. NOVEMBER
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
235
BO’GIM SINDROMI. BO’GIM SINDROMI BILAN KECHUVCHI
KASALLIKLARNI KLINIKASI, DIAGNOSTIKASI,
DISPANSERIZASTIYASI, REABILITASTIYA VA PROFILAKTIKASI
Kodirov Xusanboy Soliyevich
Andijon davlat tibbiyot instituti Pediatriya kafedrasi katta oʻqituvchisi
Annotatsiya:
Ushbu maqola bo‘g‘im sindromining asosiy jihatlarini,
jumladan, kasallik klinikasi, diagnostikasi, dispanserizatsiya, reabilitatsiya va
profilaktika choralarini o‘rganadi. Bo‘g‘im sindromi ko‘pincha artrit va boshqa
muskuloskelet kasalliklari bilan bog‘liq bo‘lib, harakatlanish cheklanishi va
og‘riqqa olib keladi. Maqolada bo‘g‘im sindromi bilan kechuvchi kasalliklar, ular
bilan bog‘liq simptomlar va asoratlar yoritiladi. Shuningdek, diagnostika usullari,
jumladan, rentgen, MRI va laborator tahlillardan foydalanish, kasalliklarni aniq
aniqlash va samarali davolashga yordam beradi. Reabilitatsiya va dispanserizatsiya
bo‘g‘im kasalliklari bilan yashayotgan bemorlarning hayot sifatini yaxshilash va
kasallikning takrorlanishini oldini olish uchun muhimdir. Profilaktika choralariga
esa sog‘lom turmush tarzini olib borish, jismoniy mashqlar, ortiqcha vaznni nazorat
qilish kiradi.
Kalit so‘zlar: Bo‘g‘im sindromi, artrit, bo‘g‘im kasalliklari, klinik
simptomlar, diagnostika, rentgen, dispanserizatsiya, reabilitatsiya, profilaktika,
jismoniy mashqlar
Bo‘g‘im sindromi, ya’ni bo‘g‘imlarda og‘riq va shishning kuzatilishi,
ko‘pincha artrit va boshqa muskuloskelet tizim kasalliklari bilan bog‘liq. Bu
sindromning kelib chiqish sabablari juda ko‘p bo‘lib, irsiy omillar, yallig‘lanishli
kasalliklar, travmalar va yosh bilan bog‘liq bo‘g‘imlar degradatsiyasi bunga sabab
bo‘lishi mumkin. Bo‘g‘im sindromi asosan tizimli kasalliklar, xususan, revmatoid
artrit, artroz va gut kabi kasalliklarning asosiy belgilaridan biri hisoblanadi. Ushbu
kasalliklar surunkali xususiyatga ega bo‘lib, ularning o‘z vaqtida diagnostika
qilinishi va to‘g‘ri davolash usullarini qo‘llash orqali bemorlarning hayot sifatini
oshirish va kasallikning rivojlanishini sekinlashtirish mumkin.
Klinik belgilari,
Bo‘g‘im sindromi bilan kechuvchi kasalliklar o‘ziga xos
simptomlar bilan namoyon bo‘ladi. Bemorlar odatda bo‘g‘imlarda shish, og‘riq,
harakatlanishdagi cheklanishlar va ba’zan qizishish kabi belgilarni his qiladi.
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 2, ISSUE 11, 2024. NOVEMBER
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
236
Revmatoid artrit kabi yallig‘lanishli kasalliklarda ertalabki bo‘g‘im qotishi va ikki
tomonlama simmetrik og‘riqlar kuzatiladi, bu esa bemorlarning kunlik faoliyatlarini
bajarishda noqulaylik tug‘diradi. Artrozda esa asosan bo‘g‘imlar qoplamasi
(xususan, tizza va kest bo‘g‘imlari) asta-sekin yemirilib, og‘riq va harakat
cheklanishiga olib keladi.
Diagnostika,
Bo‘g‘im sindromini aniqlashda zamonaviy diagnostika usullari
keng qo‘llaniladi. Bir nechta asosiy diagnostika usullari mavjud bo‘lib, ular orasida
rentgen, MRT (magnit-rezonans tomografiyasi), va laborator tahlillar eng muhim
hisoblanadi.
1.Rentgen: Bu usul bo‘g‘imlardagi tuzilmaviy o‘zgarishlarni ko‘rsatish uchun
keng qo‘llaniladi. Rentgen yordamida bo‘g‘imlar orasidagi masofa, o‘simtalar yoki
kalsifikatsiyalar aniqlanishi mumkin, bu esa ayniqsa artroz kabi kasalliklarni
tashxislashda foydalidir.
2.Magnit-Rezonans Tomografiya (MRT): MRT yordamida bo‘g‘im va
atrofdagi to‘qimalar haqida to‘liqroq ma’lumot olish mumkin. Ushbu usul
yallig‘lanish jarayonlarini aniqlash, bo‘g‘im kapsulasi va tog‘ay holatini baholash
imkonini beradi. Ayniqsa, revmatoid artrit yoki travmadan keyingi asoratlarni
aniqlashda MRT samarali hisoblanadi.
3.Laborator tahlillar: Yallig‘lanish va immun kasalliklari bo‘g‘im sindromiga
sabab bo‘ladigan omillar qatoriga kiradi. Buning uchun qonda C-reaktiv oqsil,
revmatoid faktor va anti-CCP kabi yallig‘lanish ko‘rsatkichlari aniqlanadi. Gut
kasalligi uchun esa qonda siydik kislotasi darajasini aniqlash zarur.
Dispanserizatsiya va reabilitatsiya,
Bo‘g‘im kasalliklarini samarali
davolash uchun doimiy tibbiy nazorat – dispanserizatsiya zarurdir. Bu bemorlarning
sog‘lig‘ini nazorat qilish, dori-darmonlarni moslashtirish va kasallikning
rivojlanishini kuzatish imkonini beradi. Dispanserizatsiya jarayonida bemorlar
uchun maxsus rejalashtirilgan tekshiruvlar va rejalashtirilgan davo usullari
qo‘llaniladi. Bu esa bemorlarning kasallik asoratlarini o‘z vaqtida aniqlash va oldini
olishga yordam beradi. Reabilitatsiya bo‘g‘im kasalliklaridan aziyat chekayotgan
bemorlar uchun muhim jarayon bo‘lib, harakatlanish qobiliyatini tiklash va
bo‘g‘imlarning funksiyasini yaxshilash uchun zarur. Reabilitatsiya dasturlari odatda
maxsus jismoniy mashqlar, fizioterapiya va massajni o‘z ichiga oladi. Bu mashqlar
bo‘g‘imlarning harakatchanligini oshirish, og‘riqni kamaytirish va mushaklarning
tonusini oshirishga yordam beradi. Shuningdek, reabilitatsiya jarayonida ortopedik
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 2, ISSUE 11, 2024. NOVEMBER
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
237
jihozlardan foydalanish, masalan, maxsus oyoq kiyimlari va qo‘llab-quvvatlovchi
uskunalar bilan bemorlarga qo‘shimcha yordam ko‘rsatiladi.
Profilaktika va xavf omillarini kamaytirish,
Bo‘g‘im sindromining oldini
olish yoki uning rivojlanishini sekinlashtirishda profilaktika choralarining o‘rni
katta. Bo‘g‘imlar bilan bog‘liq kasalliklar xavfini kamaytirish uchun ortiqcha vaznni
nazorat qilish, jismoniy faollik bilan muntazam shug‘ullanish va sog‘lom
ovqatlanishni yo‘lga qo‘yish tavsiya etiladi. Ortiqcha vazn, ayniqsa, tizza
bo‘g‘imlariga ortiqcha yuk tushishiga sabab bo‘lib, artroz rivojlanishiga olib kelishi
mumkin. Shuning uchun vaznni me’yorda ushlab turish ham bo‘g‘im kasalliklari
xavfini kamaytirish imkonini beradi. Bundan tashqari, jismoniy faollik va maxsus
mashqlar bo‘g‘imlarni mustahkamlash va ularning harakatchanligini oshirish uchun
foydalidir. O‘rtacha intensivlikdagi jismoniy faollik, masalan, yurish, suzish yoki
velosipedda uchish kabi mashqlar bo‘g‘imlarga zarar yetkazmagan holda sog‘lom
turmush tarzini olib borishga yordam beradi. Shuningdek, qizil go‘sht va yuqori
kaloriyali
oziq-ovqatlarni
kamaytirish
orqali
yallig‘lanish
jarayonlarini
kamaytirishga erishish mumkin.
Farmakologik va jarrohlik davolash
, Ba’zida faqatgina reabilitatsiya va
profilaktika choralaridan foydalanish yetarli bo‘lmaydi va farmakologik yoki
jarrohlik davolash usullarini qo‘llash talab etiladi.
1.Dorivor vositalar: Bo‘g‘im kasalliklarini davolashda yallig‘lanishga qarshi
vositalar (masalan, steroid bo‘lmagan yallig‘lanishga qarshi dorilar) va analgetiklar
keng qo‘llaniladi. Bu dorilar og‘riqni kamaytirish va yallig‘lanishni pasaytirishga
yordam beradi.
2.Jarrohlik amaliyoti: Og‘ir holatlarda, masalan, bo‘g‘imning to‘liq
yemirilishi yoki jiddiy funksional cheklanish mavjud bo‘lganda, jarrohlik aralashuv
talab etilishi mumkin. Bo‘g‘im protezlash (masalan, tizza yoki kest bo‘g‘imining
protezlash) – kasallikning oxirgi bosqichida qo‘llaniladigan samarali davolash
usullaridan biridir.
3. Gormon va biologik preparatlar: Revmatoid artrit kabi kasalliklarda immun
tizimining ta’sirini kamaytirishga qaratilgan biologik preparatlar (masalan, TNF-
ingibitorlari) va gormonlar (kortikosteroidlar) ham qo‘llaniladi.
Xulosa qilib aytilganda, Bo‘g‘im sindromi jiddiy va surunkali kasallik bo‘lib,
uning asoratlari bemorlar hayot sifatiga sezilarli ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Shuning
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 2, ISSUE 11, 2024. NOVEMBER
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
238
uchun kasallikni o‘z vaqtida aniqlash, dispanserizatsiya va reabilitatsiya
jarayonlarini to‘g‘ri tashkil qilish muhim ahamiyatga ega.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Axadova, D., Ibragimov, I., & Axmedjanova, N. I. (2023). YUVENIL
REVMATOID ARTRIT. Бюллетень студентов нового Узбекистана, 1(6
Part 2), 83-85.
2.
Habibullo o'g'li, T. T. (2024). POLIARTRIT KASALLIGI. Научный Фокус,
1(10), 39-42.
3.
Xayrulloyevna, A. S. (2023). POLIARTRIT KASALLIGI. KASALLIKNING
KELIB CHIQISH MEXANIZMI, PROFILAKTIKASI VA DAVOLANISHI.
JOURNAL OF INNOVATIONS IN SCIENTIFIC AND EDUCATIONAL
RESEARCH, 6(1), 144-146.
