“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 3, ISSUE 02, 2025. FEBRUARY
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
120
SHOLIPOYALAR
ALGOFLORASINING TAKSONOMIK TAHLILI.
(Farg’ona viloyati Bag‘dod tumani hududi misolida)
Farg’ona davlat universiteti.
b.f.f.d (PhD), dotsent.
M.P.Yuldashova
,
Farg’ona davlat universiteti.
2-bosqich magistranti.
D.S.Abdug’aniyeva
Annotatsiya:
Ushbu maqolada, Farg'ona viloyati Bag‘dod tumani hududidagi
sholipoyalar algoflorasi o'rganildi. Unga ko’ra, tadqiqot uchun belgilab olingan
hududlardagi sholipoyalarda suvo‘tlarining 102 ta tur va tur xillari (79 ta tur, 13 ta
variatsiya va 10 ta forma) ning uchrashi aniqlandi. Suvo‘tlari orasida tur va tur
xillarining soni jihatidan Bacillariophyta (49), Cyanophyta (39), Chlorophyta 11) va
Euglanophyta (1), Xanthopyta (1), Chrysophyta (1) bo‘limlariga mansub turlar
uchradi.
Tayanch iboralar:
algoflora, taksonomika, tur va tur xillari, suv havzalari,
sholipoyalar, tabiiy muhit, suvo`tlar.
Abstract
: In this article, the algal flora of rice paddies in the Bagdad district of
the Fergana region was studied. According to it, 102 species and subspecies of algae
(79 species, 13 variations and 10 forms) were found in rice paddies in the areas
designated for the study. Among the algae, species belonging to the following
divisions were found in terms of the number of species and subspecies:
Bacillariophyta (49), Cyanophyta (39), Chlorophyta (11) and Euglanophyta (1),
Xanthopyta (1), Chrysophyta (1).
Key words:
algal flora, taxonomy, species and subspecies, water bodies, rice
paddies, natural environment, algae.
Kirish:
Hozirgi vaqtda sholini oziqlantirishda katta miqdorda mineral o‘g‘itlar,
begona o‘tlarga qarshi zaharli gerbitsidlar ishlatilmoqda. Bu esa sholi
yetishtiriladigan hududlarning tabiatiga, ekologiyasiga va mahsulot sifatiga keskin
salbiy ta’sir qiladi. Shuning uchun ham sholi hosilini kimyoviy o‘g‘itlarsiz
yetishtirish yoki biologik o‘g‘itlarni qo‘llab, ekologik toza sholi mahsulotlari
yetishtirish texnologiyasini takomillashtirish, tuproq unumdorligini oshirish va
strukturasini
yaxshilash
hozirgi
kunning
dolzarb
muammolaridan
biri
hisoblanadi.Bu o‘rinda, suv havzalari orasida alohida ahamiyatga ega bo‘lgan
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 3, ISSUE 02, 2025. FEBRUARY
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
121
sholichilikda suvo’tlar turlarga boyligi bilan muhim hisoblanadi. Shunga ko‘ra,
sholichilik algoflorasining tur tarkibini aniqlash, sholichilik algoflorasini
farqlanishini ilmiy asoslash muhim ilmiy-amaliy ahamiyat kasb etadi.
Material va metodlar.
2022-2024 yilgi izlanishlar davomida Bog‘dod
tumanida o‘rganilayotgan xududlar sholipoya suv maydonlaridan suv kirish, suv
chiqish va o‘rta qismlarga bo‘lindi va joylardan 30 dan ortiq algologik namunalar
yig‘ildi. Algologik namunalarni yig‘ish davrida suv va havo harorati,
sholipoyalarning kengligi, suvning rangi va tiniqligi, shuningdek, ifloslantiruvchi
manbalar, suvda erigan kislorodning miqdori va suv muhiti (rN) ham hisobga olindi.
Bentos va perifiton suvo‘tlarining namunalarini yig‘ishda skalpel, lineyka va
suv batometridan foydalanildi.
Sholipoyalarning qirg‘oqlariga yopishib o‘sganlarini, suv yuzasida tuproqqa
yopishib, o‘sib turgan ipsimon, yashil, ko‘k-yashil, jigarrang plyonka hosil qilgan
suvo‘tlarini bevosita qo‘l bilan, 1 – 10 sm2 maydondagi joydan skalpel, pichoqlarda
qirqib va qirib oldik. Ularning uzunligini shu joyda lineyka yordamida o‘lchadik.
Namunalarni shisha idishlarga solib, sholichilik suvidan quyib, ustiga 3 – 4 tomchi
4% li formalin eritmasidan tomizib, fiksatsiya (konservatsiya) qildik.
Namunalarning bir qismini fiksatsiya qilmay tirik holda laboratoriyaga olib keldik.
Laboratoriya sharoitida olib kelingan algologik namunalardan preparatlar tayyorlab,
mikroskop ostida suvo‘tlarining turlar tarkibini aniqladik[4;5]. Namunalardan
preparat tayyorlash uchun dastlab Cyanophyta, Chrysophyta, Xanthophyta,
Euglenophyta, Chlorophyta suvo‘tlari, so‘ngra namunalarni turli aralashmalarda
tozalab, Bacillariophyta suvo‘tlarini aniqladik. Bacillariophyta suvo‘tlaridan doimiy
preparatlar asosan qizdirish – kuydirish metodi asosida tayorlandi [1;2;4].
Formalindan yuvilgan material buyum oynasiga yupqa qilib surtilib, 23 soatga elektr
plitkaga qo‘yiladi va doimiy preparatlar V.S.Sheshukova usulida tayyorlanadi.
Namunalarni uzoqroq mudatda saqlash uchun buyum oynachasining atrofiga
glitserin surtib qo‘ydik[4;5].
Algofloradagi turlar tarkibini,ularning taksonomik o’rnini aniqlashda suvo’tlari
aniqlagichlari yordamida aniqlanildi[4;5].
Tadqiqot natijalari.
Bag’dod tumani hududidagi sholipoyalar algoflorasi turlar
tarkibining taksonomik tahlili kanal algoflorasi birmuncha o‘ziga xos tarkibga
egaligini ko‘rsatdi. Suvo‘tlarining 6 ta bo‘lim, 12 ta sinf, 15 tartib, 31 ta oila, 47 ta
turkumga xos 102 ta tur va tur xillari (63 - tur, 31 - variatsiya, 8 - forma) aniqlandi.
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 3, ISSUE 02, 2025. FEBRUARY
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
122
Ulardan Cyanophyta - 39, Chrysophyta - 1, Bacillariophyta - 49, Xanthophyta - 1,
Euglenophyta - 1, Chlorophyta - 11 ta tur va tur xillarini tashkil etdi.
Bag’dod tumani hududida tadqiqot jarayonlarida aniqlangan
algofloraning taksonomik tahlili
№
Bo‘lim
Sinf
tartib
Oila
Turkum
Tur
1
Cyanophyta
4
5
10
15
39
2
Chrysophyta
1
1
1
1
1
3
Bacillariophyta
2
3
13
21
49
4
Euglenophyta
1
1
1
1
1
5
Xanthophyta
1
1
1
1
1
6
Chlorophyta
3
4
5
8
11
Jami:
12
15
31
47
102
Bag’dod tumani hududidagi sholipoyalar suvo‘tlarining taksonomik tuzilishiga
ko‘ra, suvo‘tlarining bo‘limlari ichida Bacillariophyta - 49 ta suvo‘tlari yetakchilik
qiladi va umumiy tur va tur xillari (40 – tur, 8 – variatsiya, 1 - forma) sonining
48,04 % ini tashkil etadi.
Hududlarda aniqlangan algofloraning bioxilma-xilligi
№
Bo‘lim
Tur
var
for
Jami tur
va tur
xillari
Uchrash
darajasi%
1
Cyanophyta
28
2
9
39
38,24%
2
Chrysophyta
1
-
-
1
0,98%
3
Bacillariophyta
40
8
1
49
48,04 %
4
Euglenophyta
-
1
-
1
0,98%
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 3, ISSUE 02, 2025. FEBRUARY
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
123
5
Xanthophyta
1
-
-
1
0,98%
6
Chlorophyta
9
2
-
11
10,78%
Jami:
79
13
10
102
100 %
Adabiyotlar ro’yxati
1. Эргашев А.Э. Определитель протокковых водорослей Средней Азии. Кн. I,
II. (Тетраспоровые Tetrosporales и Хлорококковые – Chlorococcales). –
Ташкент: Фан, 1979 а, б. – 344 с; 384 с.
2. Музафаров A.M. Флора водорослей водоемов Средней Азии. -Ташкент: Изд-
во Наука. 1965. - 580 с.
3. Музафаров A.M., Эргашев А.Э., Халилов С. Определитель синезеленых
водорослей Средней Азии. Кн. 11. -Ташкент: Фан, 1988 а. - С. 406-815.
4. Мошкова Н.О. Определитель пресноводных водорослей Украинской ССР.
Вып.6. Улотриксовые и кладофоровые водоросли. – Киев: Наукова думка,
1979. – 500 с.
5. Определитель пресноводных водорослей СССР. Вып. I. 1951; II. 1953; III.
1954; IV. 1951; VI. 1954; VII. 1955; VIII. 1959; X.(1) 1986; XI. 1982; XII.
6. Юлдашова М., Мўйсинова Х., Каримжонова Г., & Абдуғаниева Д. (2023).
Фарғона вилояти водил қишлоғида жойлашган кўл альгофлорасининг
таксономик таҳлили. Educational Research in Universal Sciences, 2(16
SPECIAL), 549–552. Retrieved from
http://erus.uz/index.php/er/article/view/5035
