“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 3, ISSUE 04, 2025. APRIL
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
428
Nofilologik ta'lim yo'nalishi talabalarini masofaviy ta'lim texnologiyalari
yordamida avtonom o'qitish ko'nikmasini rivojlantirish(Ingliz tili misolida)
Chirchiq Davlat Pedagogika Universiteti Turizm fakulteti Lingvistika va
Ingliz tili oqitish metodikasi kafedrasi magistratura mutaxassisligi 1- bosqich
talabasi Yuldasheva Gulchexra Tolibjonovna
Annotatsiya
:
Ushbu maqolada nofilologik ta’lim yo‘nalishidagi talabalarining masofaviy
ta'lim texnologiyalari yordamida ingliz tilini o‘zlashtirish jarayonida avtonom
o‘qitish ko‘nikmalarini rivojlantirish masalalari tahlil etilgan. Tadqiqotda avtonom
o‘qitish tushunchasi, uning mohiyati va tamoyillari ochib berilgan hamda masofaviy
ta'lim sharoitida talabalar mustaqil bilim olishga qanchalik moslashgani o‘rganilgan.
Bundan tashqari, avtonom o‘qitishni samarali tashkil qilishda qo‘llaniladigan
zamonaviy raqamli texnologiyalar, interfaol platformalar va metodik usullar haqida
ma’lumotlar berilgan. Tadqiqot natijalari asosida nofilologik yo‘nalish talabalarida
ingliz tilini mustaqil o‘rganishni rag‘batlantirishga qaratilgan tavsiyalar ishlab
chiqilgan.
Kalit so’zlar
: masofaviy ta'lim, avtonom o‘qitish, ingliz tili, nofilologik
yo‘nalish, raqamli texnologiyalar, interfaol platformalar, mustaqil ta'lim, talabalar
kompetensiyasi.
Аннотация
:
В статье анализируются вопросы развития навыков автономного
обучения студентов нефилологических направлений с помощью технологий
дистанционного обучения на примере изучения английского языка. В
исследовании раскрывается понятие автономного обучения, его сущность и
принципы, а также изучается степень адаптации студентов к
самостоятельному получению знаний в условиях дистанционного обучения.
Кроме
того,
представлены
современные
цифровые
технологии,
интерактивные платформы и методические подходы, используемые для
эффективной организации автономного обучения. По результатам
исследования разработаны рекомендации, направленные на стимулирование
самостоятельного изучения английского языка студентами нефилологических
направлений.
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 3, ISSUE 04, 2025. APRIL
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
429
Ключевые слова
: дистанционное обучение, автономное обучение,
английский язык, нефилологическое направление, цифровые технологии,
интерактивные платформы, самостоятельное обучение, компетенции
студентов.
Abstract
:
The article analyzes the development of autonomous learning skills among
non-philological students through distance learning technologies using the example
of English language acquisition. The research explains the concept of autonomous
learning, its essence and principles, and examines how students adapt to independent
knowledge acquisition in distance learning environments. Furthermore, modern
digital technologies, interactive platforms, and methodological approaches
employed to effectively organize autonomous learning are discussed. Based on the
research results, recommendations aimed at encouraging non-philological students
to independently study English have been developed.
Keywords
: distance learning, autonomous learning, English language, non-
philological direction, digital technologies, interactive platforms, independent
learning, students' competencies.
Kirish:
Bugungi globallashuv sharoitida ta’lim tizimining sifat va
samaradorligini oshirish, talabalarni o‘quv jarayoniga faol jalb qilish, shuningdek,
ularning mustaqil ta’lim olish ko‘nikmalarini shakllantirish ta’lim tizimining
dolzarb vazifalaridan biri hisoblanadi. Ayniqsa, xorijiy tillarni o‘rganishda
talabalarni avtonom tarzda ta'lim olishga yo'naltirish, mustaqil ishlash qobiliyatlarini
rivojlantirish juda muhimdir. Mazkur holat ayniqsa nofilologik yo‘nalish
talabalarining ingliz tilini egallash jarayonida o‘z aksini topadi, chunki ular uchun
ingliz tili kasbiy faoliyatlarida muvaffaqiyatli faoliyat olib borishning zaruriy
vositasi bo‘lib qolmoqda.
Hozirgi kunda masofaviy ta’lim texnologiyalarining rivojlanishi bilan bog‘liq
holda talabalarni avtonom o'qitishga yo'naltirish imkoniyatlari ham kengayib
bormoqda. Talabalarda mustaqil bilim olish ko‘nikmasini shakllantirishda aynan
raqamli texnologiyalarning roli beqiyosdir. Ammo bu texnologiyalardan samarali
foydalanish, talabalar tomonidan avtonom ta’lim ko‘nikmalarini rivojlantirish
darajasini oshirish uchun ularning ta’lim jarayonida qo‘llanilishi metodik jihatdan
asoslangan bo‘lishi lozim.
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 3, ISSUE 04, 2025. APRIL
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
430
Shu jihatdan olib qaralganda, ushbu maqolaning asosiy maqsadi – nofilologik
yo‘nalishdagi talabalarni ingliz tilini o‘rganish jarayonida masofaviy ta’lim
texnologiyalari yordamida avtonom o'qitish ko‘nikmalarini shakllantirish
imkoniyatlarini tahlil qilish, mavjud metodik yondashuvlarni o‘rganish hamda
samarali tavsiyalar ishlab chiqishdan iboratdir.
Asosiy qism: Asosiy qism
Bugungi kunda ta’limning sifatini oshirish va uni zamon talablariga
moslashtirish uchun ta’lim jarayonida yangi innovatsion texnologiyalarni keng
qo‘llash zaruriyati yuzaga kelmoqda. Shu o‘rinda, ayniqsa nofilologik ta’lim
yo‘nalishi talabalarining ingliz tilini o‘rganishda avtonom ta’lim ko‘nikmalarini
rivojlantirish masofaviy ta’lim texnologiyalari bilan uzviy bog‘liq holda muhim
ahamiyat kasb etadi. Chunki ingliz tilini mustaqil o‘zlashtirish va shu orqali kasbiy
malakalarni oshirish ularning kelajakdagi faoliyatlarida katta yordam beradi.
Avtonom ta’lim tushunchasi va uning ahamiyati
Avtonom ta’lim – bu talabalarning o‘z ta’lim jarayonlarini mustaqil ravishda
boshqarish va nazorat qilish, shuningdek, bilim olish uchun zarur vositalarni o‘zlari
tanlash hamda qo‘llash qobiliyatidir. Ushbu tushunchani ilk marta Henri Holec
(1981) ta’riflab bergan bo‘lib, avtonom ta’lim talabadan faollik, o‘z-o‘zini tartibga
solish va bilimlarni mustaqil ravishda egallash uchun javobgarlikni o‘z zimmasiga
olishni talab qiladi. Bugungi kunda avtonom ta’limni rivojlantirish ta’lim jarayonida
pedagogik innovatsiyalarning asosiy yo‘nalishlaridan biri sifatida baholanmoqda.
Masofaviy ta’lim texnologiyalari orqali avtonom ta’lim ko‘nikmalarini
rivojlantirish
Masofaviy ta’lim texnologiyalaridan foydalanish, ayniqsa chet tillarini
o‘rganish jarayonida talabalarni mustaqil bilim olishga faol jalb etadi va bu orqali
ularda avtonom ta’lim ko‘nikmalarini rivojlantiradi. Masofaviy ta’limda
qo‘llaniladigan asosiy texnologiyalar quyidagilarni o‘z ichiga oladi:
Elektron o‘quv platformalari (Moodle, Canvas, Google Classroom, Microsoft
Teams va boshqalar);
Mobil ta’lim ilovalari (Duolingo, Babbel, Memrise);
Video darslar va onlayn seminarlar (Zoom, Skype, Google Meet);
Mustaqil bilimlarni baholash uchun interaktiv testlar va viktorinalar (Kahoot,
Quizlet);
Raqamli kutubxonalar va axborot-resurs markazlari.
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 3, ISSUE 04, 2025. APRIL
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
431
Talabalarning mustaqil bilim olish jarayonini tashkil etishda ushbu vositalardan
foydalanish ta’limning sifatini oshiradi va talabalarni yanada avtonom qilishga
yordam beradi.
Nofilologik yo‘nalish talabalarida avtonom ta’lim ko‘nikmalarini
shakllantirish metodikasi
Ingliz tilini o‘rganishda nofilologik yo‘nalish talabalarining avtonomligini
oshirish uchun quyidagi metodik usullardan foydalanish maqsadga muvofiqdir:
Individuallashtirilgan ta’lim dasturlari:
Talabalarning ingliz tilidagi bilim
darajalari
va
qiziqishlarini
hisobga
olgan
holda
o‘quv materiallarini
individuallashtirish.
O‘z-o‘zini baholash mexanizmlarini yaratish:
Talabalarda bilimlarini
mustaqil ravishda baholash imkonini beruvchi interaktiv vositalardan keng
foydalanish.
Kooperativ ta’lim elementlarini qo‘llash:
Talabalar o‘zaro munozaralar,
virtual guruhlarda ishlash orqali avtonom bilim olish jarayonlarini rivojlantirish.
Ko‘p bosqichli vazifalar:
Ingliz tilini mustaqil ravishda o‘zlashtirishga
yo‘naltirilgan bosqichma-bosqich topshiriqlarni ishlab chiqish va taqdim qilish.
Amaliy tajribalar tahlili
Tadqiqot davomida nofilologik yo‘nalish talabalarining ingliz tilini masofaviy
o‘rganish jarayonida avtonom ta’lim ko‘nikmalarini rivojlantirish bo‘yicha olib
borilgan amaliy tajribalar shuni ko‘rsatmoqdaki, avtonom o‘qitish jarayonida
quyidagi holatlar kuzatilmoqda:
Talabalarning masofaviy platformalarga moslashish darajasi va o‘z-o‘zini
boshqarish qobiliyatlari oshgan;
Talabalar mustaqil o‘quv resurslarini topish, ularni tanlash va samarali
qo‘llash ko‘nikmalarini egallagan;
Ingliz tilini o‘rganishga bo‘lgan motivatsiya va qiziqish sezilarli darajada
ortgan;
O‘zlashtirish sifatini yaxshilash uchun talabalarning individual va jamoaviy
ish olib borishga qobiliyati rivojlangan.
Muammolar va ularning yechimlari
Biroq avtonom ta’lim jarayonida ayrim muammolar ham mavjud bo‘lib, ularni
hal qilish uchun quyidagi chora-tadbirlarni amalga oshirish zarur:
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 3, ISSUE 04, 2025. APRIL
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
432
Ayrim talabalar tomonidan texnik vositalar va raqamli platformalarni
qo‘llashda duch kelinadigan texnik qiyinchiliklarni bartaraf etish uchun texnik
qo‘llab-quvvatlash xizmatini kengaytirish;
Masofaviy ta’lim jarayonida talabalarni motivatsiya qilish, ularni doimiy
ravishda qo‘llab-quvvatlash tizimini yaratish;
Avtonom ta’limning samaradorligini oshirish uchun o‘qituvchi tomonidan
muntazam ravishda monitoring va maslahat berish tizimini yo‘lga qo‘yish.
Ushbu muammolarni hal qilish orqali nofilologik yo‘nalish talabalarining
ingliz tilini avtonom ravishda muvaffaqiyatli o‘zlashtirishlariga erishish mumkin
bo‘ladi.
Muhokama
Olib borilgan tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, nofilologik yo‘nalishdagi
talabalar masofaviy ta’lim texnologiyalari yordamida avtonom o‘qitish
ko‘nikmalarini rivojlantirishga imkoniyatlari yetarlicha yuqori. Ingliz tilini mustaqil
ravishda o‘zlashtirish jarayonida raqamli texnologiyalar, ayniqsa elektron
platformalar, mobil ilovalar va video darslarning ahamiyati sezilarli ekanligi
isbotlandi. Shuningdek, talabalar orasida individual va guruh tarzida bilim olish
hamda baholash tizimlarini samarali qo‘llash orqali o‘quv samaradorligini
oshirishga erishilgan.
Muhokamalarda aniqlanganidek, talabalar avtonom ta'lim jarayonida texnik
vositalardan samarali foydalanishni o‘rgangan holda o‘z-o‘zini boshqarish
qobiliyatini oshirishgan. Shunga qaramay, ta’lim jarayonida talabalar tomonidan
texnik muammolar va psixologik to‘siqlar kuzatilganligi ham qayd etildi. Ushbu
holatlar avtonom ta’lim ko‘nikmalarini yanada rivojlantirish uchun qo‘shimcha
chora-tadbirlarni talab etishini ko‘rsatmoqda.
Umuman olganda, masofaviy ta’lim texnologiyalarini ingliz tilini o‘zlashtirish
jarayonida qo‘llash talabalarni avtonom tarzda ta'lim olishga rag‘batlantirish va
ularning umumiy ta’lim sifatini oshirish imkoniyatini yaratmoqda.
Xulosa va takliflar
Xulosa qilib aytganda, nofilologik ta’lim yo‘nalishidagi talabalarining
masofaviy ta’lim texnologiyalari asosida ingliz tilini o‘zlashtirish jarayonida
avtonom o‘qitish ko‘nikmalarini shakllantirish dolzarb va samarali yo‘nalish
ekanligi tasdiqlandi. Talabalar ingliz tilini mustaqil ravishda samarali egallashi
uchun avtonom ta’lim tamoyillariga asoslangan metodik tizimlarni qo‘llash zarur.
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 3, ISSUE 04, 2025. APRIL
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
433
Ushbu yo‘nalishda amalga oshirilgan tadqiqot natijalari asosida quyidagi takliflar
ishlab chiqildi:
1.
Nofilologik yo‘nalish talabalarining ingliz tilini o‘rganish jarayoniga
masofaviy ta’lim texnologiyalarini muntazam integratsiyalash orqali ularning
avtonom bilim olish ko‘nikmalarini rivojlantirish.
2.
Avtonom o‘qitish ko‘nikmalarini shakllantirish uchun raqamli
texnologiyalar, xususan elektron ta’lim platformalari va mobil ilovalardan keng
foydalanish imkoniyatlarini yaratish.
3.
Ingliz tilini mustaqil o‘zlashtirishda talabalarni texnik jihatdan qo‘llab-
quvvatlovchi xizmatlarni rivojlantirish va mavjud platformalarni takomillashtirish.
4.
Talabalarning avtonom ta'lim jarayonida yuzaga keladigan psixologik
to‘siqlarni bartaraf etish uchun muntazam ravishda konsultatsiyalar va maslahat
xizmatlarini tashkil etish.
5.
O‘quv jarayonida qo‘llaniladigan metodik yondashuvlarni doimiy
ravishda monitoring qilib, talabalarning o‘zlashtirish samaradorligiga moslashtirib
borish.
Shunday qilib, yuqoridagi takliflarni amalga oshirish orqali nofilologik ta’lim
yo‘nalishi talabalarining avtonom tarzda ingliz tilini samarali o‘zlashtirishi va
kasbiy kompetensiyalarini oshirishga erishish mumkin bo‘ladi.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
Kukulska-Hulme, A., & Shield, L. (2008). An overview of mobile assisted
language learning: From content delivery to supported collaboration and interaction.
ReCALL, 20(3), 271–289.
2.
Сабирова, Д. Р., & Винокурова, Н. И. (2018). Автономное обучение
иностранному языку в условиях цифровизации образования. Высшее
образование в России, 27(8–9), 79–89.
3.
Абдуллаева Ш.А. (2021). Масофавий таълим шароитида инглиз тилини
ўқитишнинг инновацион технологиялари. – Тошкент: Fan va texnologiya, 142
б.
4.
Ирисханова Г.Х., & Каримова Н.Н. (2020). Нофилологик йўналиш
талабаларида инглиз тилига бўлган мустақил таълим мотивини
ривожлантириш. Хорижий тиллар Ўзбекистонда, 5(34), 45–50.
