“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 3, ISSUE 04, 2025. APRIL
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
482
GEOGRAFIYA VA IQTISODIY BILIM ASOSLARI FANINI
O‘QITISHDA INNOVATSION TEXNOLOGIYALARDAN FOYDALANISH
METODIKASINI TAKOMILLASHTIRISH
Shadiyeva Nigora Sharipovna
Buxoro davlat pedagogika instituti
“Geografiya” kafedrasi dotsenti, p.f.f.d (PhD).
Mamataliyeva Dilshoda
Geografiya va iqtisodiy bilim asoslari
yoʻnalishi 4-kurs talabasi
Annotatsiya:
Mazkur maqolada geografiya va iqtisodiy bilim asoslari fanlarini
o‘qitishda
innovatsion
texnologiyalarni
qo‘llash
metodikasi,
ularning
samaradorligini
oshirish
yo‘llari hamda zamonaviy o‘quv jarayoniga
integratsiyalash masalalari yoritilgan. Shu bilan birga, darslarda raqamli
resurslardan foydalanish, interfaol metodlar, STEAM yondashuvi va hamda 3D
animatsiyalardan
foydalanish
orqali
o‘qitish
metodikasi
mazmunan
takomillashtirish, gamifikatsiya elementlarini qo‘llash tajribalari asosida takliflar
berilgan.
Kalit so‘zlari:
STEM, Interaktiv xaritalar, gamifikatsiya, Flipped classroom,
AKT, metodika, taʼlim sifati, o‘quv jarayoni, amaliy ko‘nikmalar, o‘quvchilar
faolligi.
Bugungi kunda ta’lim sohasida yuz berayotgan tub o‘zgarishlar, raqamli
texnologiyalarning jadal rivojlanishi o‘qitish metodikalarini takomillashtirishni
taqozo etmoqda. Ayniqsa, maktablarda geografiya va iqtisodiy bilim asoslari kabi
fanlarni o‘rgatishda o‘quvchilarning bilim olishga bo‘lgan motivatsiyasini oshirish,
ularning tanqidiy va ijodiy fikrlashini shakllantirishda zamonaviy texnologiyalardan
foydalanish muhim ahamiyat kasb etadi. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining
2022-yil 28-yanvardagi PF-60-son “2022-2026-yillarga mo‘ljallangan Yangi
O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasi to‘g‘risida”, 2019-yil 9 oktyabrdagi PF-
5847-son “O‘zbekiston Respublikasi oliy ta’lim tizimini 2030-yilgacha
rivojlantirish Konsepsiyasi” to‘g‘risida Farmonlari, 2017-yil 20-apreldagi PQ-2909-
son “Oliy ta’lim tizimini yanada rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”, 2018-yil
5-iyundagi PQ-3775-son “Oliy ta’lim muassasalarida ta’lim sifatini oshirish va
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 3, ISSUE 04, 2025. APRIL
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
483
ularning mamlakatda amalga oshirilayotgan keng qamrovli islohotlarda faol
ishtirokini ta’minlash bo‘yicha qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida”, 2021-yil 1-
apreldagi PQ-5047-son “Ilm-fan sohasidagi davlat siyosati va innovatsion
rivojlantirishdagi davlat boshqaruvini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari
to‘g‘risida”, 2017-yil 30-iyundagi “Respublikada axborot texnologiyalari sohasini
rivojlantirish uchun shart-sharoitlarni tubdan yaxshilash chora-tadbirlari to‘g‘risida”
PQ-5099-son, 2017-yil 27-iyuldagi “Oliy ma’lumotli mutaxassislar tayyorlash
sifatini oshirishda iqtisodiyot sohalari va tarmoqlarining ishtirokini yanada
kengaytirish chora-tadbirlari to‘g‘risida” PQ-3151-son Qarorlari, O‘zbekiston
Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2020-yil 31-dekabrdagi “Oliy ta’lim
muassasalarida ta’lim jarayonini tashkil etish bilan bog‘liq tizimni takomillashtirish
chora-tadbirlari to‘g‘risida” 824-son qarori hamda boshqa me’yoriy-huquqiy
hujjatlarda belgilangan vazifalarni amalga oshirishga muayyan darajada xizmat
qiladi. Geografiya va iqtisodiy bilim asoslari fanlarining o‘ziga xosligi: Bu fanlar
real hayotga yaqin, murakkab mintaqaviy va iqtisodiy jarayonlarni o‘rgatadi. Ular
o‘quvchilarda fazoviy tafakkur, tahlil qilish, prognoz berish kabi ko‘nikmalarni
rivojlantirishga xizmat qiladi. Innovatsion texnologiyalar turlari va ularning
afzalliklari:
- Interaktiv xaritalar: Google Earth, ArcGIS Online orqali darslarda fazoviy
obyektlar va ularning o‘zgaruvchanligini tahlil qilish.
- STEAM yondashuvi: geografiya va iqtisodiyot fanlarini boshqa fanlar bilan
integratsiyalash, masalan, matematika va informatika orqali statistik tahlil
o‘rganish.
- Gamifikatsiya: dars jarayonini qiziqarli qilish uchun ball to‘plash,
viktorinalar,
raqobatli o‘yin elementlaridan foydalanish.
Bugungi kunda ta’lim tizimida 3D modellarni yirik yoki kichik detallarini
yaratish uchun loyihlashdagi oddiy maketlar bilan birgalikda barcha sohalarda ham
foydalanilmoqda.3D-modellashtirish yordamida ko‘proq real effektga erishish
uchun obyektni 3 o‘lchamli modelini teksturalash (materialning vizual
xususiyatlarini berish) harakatlantirish mumkin.
O‘qitish metodikasini takomillashtirish bo‘yicha amaliy tavsiyalar:
- Har bir mavzu bo‘yicha interaktiv taqdimotlar tayyorlash (Prezi, Canva).
- O‘quvchilarga mintaqaviy muammolar yuzasidan loyiha ishlari topshirish.
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 3, ISSUE 04, 2025. APRIL
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
484
- Darslarda muammoli savollar asosida muhokama va debatlar tashkil etish.
- Ta’lim jarayonida "flipped classroom" modelidan foydalanish: uyda video
darslar ko‘rib chiqiladi, darsda esa tahlil qilinadi.
- Mahalliy ijtimoiy-iqtisodiy ko‘rsatkichlar asosida tahliliy xaritalar tuzish.
Geografiya va iqtisodiy bilim asoslari fanlarini o‘qitishda innovatsion
texnologiyalardan foydalanish, ularning zamonaviy metodlar bilan uyg‘unlashuvi
o‘quvchilarning bilim olishiga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. Bu esa ta’lim sifatini
oshirish, o‘quvchilarda hayotga tayyorgarlik, mintaqaviy va global muammolarni
anglash qobiliyatini shakllantirishga xizmat qiladi.
Xulosa va tahlillar.
Yuqoridagi tahlillar shuni ko‘rsatadiki, innovatsion kasbiy
faoliyatga ega bo‘lgan talabalarda quyidagilar namoyon bo‘ladi. Bo‘lajak
pedagoglarning xayoliga kelmagan g‘oyalarni bildiradi, o‘zlarini ifoda etishning
o‘ziga xos uslubini tanlaydi, ba’zan mavzuga aloqasi yo‘q yoki g‘ayri oddiy savollar
beradi, yechimi ochiq qolgan vazifalardan zavqlanadi, g‘oyalarni aniq dalillar
asosida muhokama qilishni afzal ko‘radi, muammoning yechimini topishda
noan’anaviy yondashuvni tanlaydi.
1. Kooperativ o'qitish metodikasi: Dunyo bo'ylab geografiya o'qituvchilari
o'quvchilarning guruhlarga bo'lingan holda birgalikda ish olib borishlarini
rag'batlantirmoqda. Bu metodika o'quvchilarning jamoaviy ish ko'nikmalarini
rivojlantirishga, mavzularni turli nuqtai nazarlardan ko'rish imkoniyatini yaratishga
yordam beradi.
2. Muammoli ta'lim (Problem-based learning): Geografiya o'qitishida bu
metodika muammolarni tahlil qilish va ularni hal qilish orqali o'quvchilarning ijodiy
va analitik fikrlash qobiliyatini rivojlantiradi. Muammoli ta'lim, ayniqsa, geografik
masalalarga qarshi muammolarni hal qilishda, o'quvchilarning dunyoqarashini
kengaytiradi va ularni mustaqil fikr yuritishga undaydi.
3. Yangi multimediya vositalari: Virtual reallik (VR) va kengaytirilgan reallik
(AR) kabi texnologiyalar geografiya ta'limiga jiddiy ta'sir ko'rsatmoqda. Bu
vositalar orqali o'quvchilar dunyo bo'ylab turli joylarni virtual ravishda sayohat
qilishlari mumkin, bu esa geografiya bilimlarini interaktiv tarzda o'rganishga
yordam
beradi.
Dunyo
miqyosida
geografiya
o'qitish
metodikasini
takomillashtirishda, texnologiyalar va innovatsiyalarni joriy qilish orqali,
o'quvchilarning bilim olish jarayonini yanada samarali va qiziqarli qilish mumkin.
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 3, ISSUE 04, 2025. APRIL
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
485
Tavsiya etiladigan adabiyotlar:
1. Azizxo‘jayev A.A. “Pedagogik texnologiyalar”, Toshkent, 2020.
2. Karimov S.T. “Geografiyani o‘qitish metodikasi”, Samarqand, 2021.
3. Qodirova N.N. “Iqtisodiy bilim asoslarini o‘qitishda zamonaviy yondashuvlar”,
Toshkent, 2022.
4. N.Shadiyeva. Talabalarni innovatsion kasbiy faoliyatga tayyorlashda dasturiy
ta’lim vositalaridan foydalanish metodikasini takomillashtirish (geografiya ta’lim
yo‘nalishi misolida). Geografiya fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) dissertatsiya
avtoreferati. 2024 y .
5. Shadiyeva N.Sh. Amaliy va laboratoriya mashg‘ulotlarida virtual ta’lim
vositalaridan foydalanish metodikasini takomillashtirish. // Ilm-fan texnologoyalar.
Buxoro sh. 2023-yil № 3 (1) son. 52-57 b.
6.
Shadiyeva N.Sh. Dasturiy ta’lim vositalardan foydalanish asoida bo‘lajak
geografiya fani o‘qituvchilarining kreativligini rivojlantirishning ilmiy-metodik
ahamiyati // “Pedagogik akmeologiya”. Ilmiy-nazariy, metodik jurnali. Buxoro sh.
№4 (6). 2023 y.-B.
