“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 03, ISSUE 05, 2025. MAY
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
368
NUROBOD TUMANI AHOLISINING JOYLASHUVI VA
DEMOGRAFIK VAZIYATI TAHLIL
Samandarov Mehroj Orif o’g’li– Mirzo Ulug‘bek nomidagi O‘zMU
Geografiya magistranti.
Egamberdieva Matluba Mamanazarovna - Mirzo Ulug‘bek nomidagi
O‘zMU Iqtisodiy va ijtimoiy geografiya kafedrasi dotsenti, g.f.n.
Annotatsiya
: Mazkur maqolada Samarqand viloyati Nurobod tumanining
aholisi soni, joylashuvi va demografik vaziyati tahlil qilinadi. Tuman aholisi tabiiy
o‘sishi, migratsiya jarayonlari hamda yosh tarkibi kabi muhim demografik
ko‘rsatkichlar ko‘rib chiqiladi. Aholining MFYlar bo‘yicha taqsimoti va
urbanizatsiya jarayonlarining tumandagi ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishga ta’siri ham
yoritiladi.
Kalit so`zlar:
Aholi soni, yosh tarkibi, demografik jarayonlar, tug‘ilish, o‘lim,
nikoh, ajralish, migratsiya, urbanizatsiya, Mahalla fuqarolar yig’ini(MFY).
ANALYSIS OF THE POPULATION DISTRIBUTION AND
DEMOGRAPHIC SITUATION IN NUROBOD DISTRICT
Abstract:
This article analyzes the population size, distribution, and
demographic situation of Nurobod District in the Samarkand region. Key
demographic indicators such as natural population growth, migration processes, and
age composition are examined. The distribution of the population by Neighborhood
Citizens' Assemblies (NCA) and the impact of urbanization processes on the socio-
economic development of the district are also highlighted.
Keywords:
Population size, age composition, demographic processes, birth
rate, mortality, marriage, divorce, migration, urbanization, Neighborhood Citizens'
Assembly (NCA).
АНАЛИЗ РАЗМЕЩЕНИЯ НАСЕЛЕНИЯ И ДЕМОГРАФИЧЕСКОЙ
СИТУАЦИИ НУРОБОДСКОГО РАЙОНА
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 03, ISSUE 05, 2025. MAY
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
369
Аннотация:
В данной статье анализируется численность, размещение и
демографическая ситуация населения Нурободского района Самаркандской
области. Рассматриваются ключевые демографические показатели, такие как
естественный прирост населения, миграционные процессы и возрастная
структура. Также освещается распределение населения по Собраниям граждан
махаллей (СГМ) и влияние процессов урбанизации на социально-
экономическое развитие района.
Ключевые слова:
Численность населения, возрастная структура,
демографические процессы, рождаемость, смертность, брак, развод, миграция,
урбанизация, Собрание граждан махалли (СГМ).
Nurobod tumani aholisining joylashuvi va demografik vaziyati tahlili
Kirish
: Ma’lumki, har qanday hududning ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishida
aholi soni va uning dinamikasi muhim omillardan biri hisoblanadi. Aholi soni va
tarkibi davlatning iqtisodiy salohiyatiga, innovatsion rivojlanishiga va turli
sohalarda ixtisoslashuviga bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Shu bilan birga, aholining
bandligi mamlakatning iqtisodiy o‘sish sur’atlarini, turmush darajasi
ko‘rsatkichlarini va jahon bozoridagi raqobatbardoshligini belgilovchi asosiy
omillardan biri hisoblanadi.
Aholining yosh tarkibini oldindan prognozlash orqali, turli yosh guruhlariga —
bolalar, mehnat yoshidagilar va keksalar uchun zarur bo‘lgan xizmatlar va
dasturlarni shakllantirish mumkin. Bu esa jamiyatning barcha qatlamlari
ehtiyojlarini qondirish va aholi farovonligini oshirishga xizmat qiladi. Shu sababli,
Nurobod tumanida demografik vaziyatni tahlil qilish, aholining kelajakdagi
ehtiyojlarini belgilash va rivojlanish strategiyalarini ishlab chiqish dolzarb
masalalardan biri hisoblanadi.
Aholining o‘sish dinamikasi
Yili
Aholi soni (ming kishi)
2003
98.7
2021
152.7
2024
162.649
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 03, ISSUE 05, 2025. MAY
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
370
Asosiy qism:
Nurobod tumani Samarqand viloyatining muhim ma’muriy-
hududiy birliklaridan biri bo‘lib, uning umumiy maydoni 4,79 ming km², 2024-
yilning 1-yanvar holatiga ko’ra Samarqand viloyati Nurobod tumanining doimiy
aholi soni 162,7 ming kishini tashkil qildi va yil boshidan 3,2 ming kishiga yoki 2,0
foizga ko‘paydi. Samarqand viloyati aholisi 4 208 000 kishini tashkil etgan bo’lib,
ushbu ko’rsatgichning 3,87 % qismi Nurobod tumaniga to’g’ri keladi.
Nurobod tumanida erkaklar 82 100 kishi, ayollar 80 600 kishi (49,5 % ayollar va
50,5 % erkaklar) tashkil etgan. Demak, Nurobod tumanida erkaklar soni ayollar
soniga nisbatan ko‘p ekanligini ko’rishimiz mumkin.
Tumanda 39 ta mahalla fuqaro yig’ini mavjud.Asosan, o’zbeklar, shuningdek,
rus, tojik, tatar, ukrain va boshqa millat vakillari ham yashaydi. Tumandagi
demografik jarayonlarni chuqur tadqiq etish va tahlil qilish hududni iqtisodiy-
ijtimoiy rivojlantirish bo‘yicha samarali rejalashtirish imkonini beradi. Xususan,
aholi sonining o‘sishi, yosh tarkibining o‘zgarishi va migratsiya jarayonlari
tumanning infratuzilma rivojlanishiga, turar-joy majmualari, ta’lim va tibbiyot
muassasalari qurilishiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi.Tuman aholisi taqsimoti:Nurobod
tumani aholisining MFYlar bo‘yicha taqsimoti quyidagi uchta asosiy toifaga
ajratilgan:
Aholining umumiy soni va jinsiy taqsimoti (2024-yil 1-yanvar holati)
Ko'rsatkich
Qiymati
Umumiy aholi soni
162,649 kishi
Erkaklar
82,086 kishi
Ayollar
80,563 kishi
1.
Yirik MFYlar (5000 dan ortiq aholi yashaydi)
Tumanda bunday MFYlar soni 10 ta, bu esa umumiy MFYlarning 37%
qismini tashkil etadi.Ushbu MFYlarda jami 50 000 dan ortiq aholi istiqomat
qiladi.Ushbu hududlar yaxshi rivojlangan infratuzilma va zich aholi yashash darajasi
bilan ajralib turadi.Mazkur toifaga kiruvchi MFYlar qatoriga Sharq Yulduzi,
Jom,Po‘latchi, Yuksalish, Nurbuloq, Nurdum, Arabota, Saxoba, O’rtabuz, Olg’a
kabi mahallalar kiradi.
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 03, ISSUE 05, 2025. MAY
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
371
2.
O‘rta kattalikdagi MFYlar (3000–5000 aholi yashaydi)
Tumandagi MFYlarning eng katta qismini tashkil etadi, ya’ni 22 ta mahalla
mavjud bo‘lib, bu 53% ulushga ega.Ushbu MFYlarda jami 70 000 dan ortiq aholi
istiqomat qiladi.Tumanning umumiy ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishida muhim o‘rin
tutuvchi ushbu mahallalar qatoriga Navro‘z, Amir Temur, Sarikul, Mehnatkash,
Oqsoy, Sariosiyo kabi MFYlar kiradi.
3.
Kichik MFYlar (3000 dan kam aholi yashaydi)
Tumanda bunday MFYlar soni 7 ta bo‘lib, umumiy ulushi 10% ni tashkil
etadi.Ushbu MFYlarda jami 15 000 dan ortiq aholi istiqomat qiladi.Bu toifadagi
MFYlar ko‘pincha qishloq hududlarga yaqin joylashgan bo‘lib, ularga Chortut,
Lolazor, Nurafshon, Chorvador, Navbahor, Bog‘iston kabi mahallalar
kiradi.Hududiy aholi zichligi:Tuman umumiy maydoni 4,79 ming km² bo‘lib,
o‘rtacha aholi zichligi 33 kishidan ortiq/km² ni tashkil etadi. MFYlar aholisi soni
bo‘yicha turlicha taqsimlangan bo‘lib, yirik MFYlar aholining katta qismini o‘zida
jamlagan.
37%
53%
10%
NUROBOD TUMANI AHOLISINING
MAHALLALAR BO'YICHA TAQSIMOTI
5000 dan yuqori
3000-5000
3000 dan pasti
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 03, ISSUE 05, 2025. MAY
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
372
Samarqand viloyati bo‘yicha aholi zichligi 2024-yil 1-yanvar holatiga, 1
kv.km.ga to‘g‘ri keladigan aholi soni, kishi
Samarqand viloyatida 2024-yil 1-yanvar holatiga 1 kvadrat kilometrga
o‘rtacha 251,0 kishi to‘g‘ri kelgan. Bu esa o‘tgan yilning mos davriga nisbatan
solishtirilganda 5,4 kishiga ortgan (2023-yilda 1 kv.km.ga 245,6 kishi). Shahar va
tumanlar bo‘yicha qaraydigan bo‘lsak, aholi zichliginig eng yuqori ko‘rsatkichi
Kattaqo‘rg‘on shahrida 9 490,0 kishi, Samarqand shahrida 4 876,7 kishi, Toyloq
tumanida 789,6 kishini tashkil etgan bo‘lsa, eng past ko‘rsatkichlar Nurobod tumani
33,5 kishi, Qo‘shrabot tumani 65,7 kishi, Paxtachi tumani 110,4 kishini tashkil
etgan.
Xulosa va takliflar:
Tahlil natijalariga ko‘ra, Nurobod tumanida aholi zichligi asosan o‘rta va yirik
MFYlarda yuqori bo‘lib, kichik MFYlarda nisbatan kam aholi yashaydi. Tumanning
barqaror rivojlanishi uchun quyidagi yo‘nalishlarda ish olib borish tavsiya
etiladi:MFY infratuzilmasini rivojlantirish: Aholi soni ko‘payib borayotgan
MFYlarda transport, aloqa, kommunal xizmatlar va ta’lim muassasalarini
rivojlantirish lozim.Iqtisodiy imkoniyatlarni kengaytirish: Kichik MFYlarda ish
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 03, ISSUE 05, 2025. MAY
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
373
o‘rinlarini yaratish, tadbirkorlikni qo‘llab-quvvatlash va qishloq xo‘jaligini
rivojlantirish muhim ahamiyat kasb etadi.Demografik o‘sishni kuzatish: Aholi
sonining o‘sish dinamikasini muntazam tahlil qilib borish va rejalashtirilgan
rivojlanish strategiyalarini ishlab chiqish zarur.Nurobod tumani MFYlarining aholi
soniga ko‘ra taqsimlanishi tumanni kompleks rivojlantirish uchun muhim asos
bo‘lib xizmat qiladi. Shu bois, aholining yashash sharoitlarini yaxshilash va hududiy
muvozanatni saqlash maqsadida tegishli chora-tadbirlarni amalga oshirish zarur.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
O‘zbekiston Respublikasi Davlat statistika qo‘mitasi
2.
Nurobod tumani hokimligi rasmiy veb-sayti
3.
Vikipediya: Nurobod tumani (Samarqand viloyati)
https://uz.wikipedia.org/wiki/Nurobod_tumani
4.
Samarqand viloyati hokimligi rasmiy veb-sayti
5.
O‘zbekiston Respublikasi Qonunchilik ma'lumotlari milliy bazasi
