MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–6_Июнь –2025
207
IJTIMOIY TARMOQLAR RIVOJLANISHI UCHUN ZARUR
PEDAGOGIK SHART-SHAROITLAR VA DIDAKTIK TIZIMLAR
SHAXLO DJUMAYEVA NASRULLAYEVNA
Yangi Asr universiteti
Ta’limda axborot texnologiylari 1-kurs magistranti
ANNOTATSIYA: Ushbu maqolada ijtimoiy tarmoqlarning ta’lim tizimidagi
o‘rni, ularning samarali ishlatilishi uchun zarur bo‘lgan pedagogik shart-sharoitlar
hamda didaktik tizimlar yoritiladi. Raqamli muhitda ta’lim jarayonini tashkil
etishda o‘quvchi faoliyatini motivatsiyalash, texnik baza, pedagog kompetensiyasi
va interaktiv usullarning muvofiqlashtirilishi alohida ahamiyat kasb etadi.
Maqolada ijtimoiy tarmoqlardan foydalanishga oid metodik yondashuvlar, ular
asosida tuzilgan o‘quv strategiyalari, hamda ta’limda samaradorlikni oshirishga
xizmat qiluvchi innovatsion shartlar amaliy misollar orqali ko‘rib chiqiladi.
Shuningdek, zamonaviy o‘qitishning konstruktiv va kommunikativ didaktik
modellari ijtimoiy tarmoqlar orqali qanday shakllanishi tahlil qilinadi.
Kalit so‘zlar: ijtimoiy tarmoqlar, pedagogik shart-sharoitlar, raqamli
ta’lim, didaktik tizimlar, interaktiv metodika, virtual muhit, zamonaviy o‘qitish,
o‘quvchi faolligi, kommunikativ yondashuv
KIRISH
Zamonaviy ta’lim tizimi raqamli texnologiyalar bilan chambarchas bog‘liq
holda rivojlanmoqda. Ayniqsa, global miqyosda ommalashgan onlayn ta’lim
platformalari – masalan, Google Classroom, Moodle, Edmodo, Khan Academy,
Coursera, Udemy va Zoom – ta’lim jarayonini samarali, moslashuvchan va
interaktiv shaklda tashkil etishda muhim vositalarga aylanmoqda.
Ushbu platformalar orqali o‘qituvchilar dars materiallarini tezkor yetkazish,
test va topshiriqlarni elektron shaklda nazorat qilish, o‘quvchilar bilan aloqada
bo‘lish, ularning bilim darajasini muntazam baholab borish imkoniyatiga ega
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–6_Июнь –2025
208
bo‘lmoqdalar. Ayniqsa, ta’limning masofaviy, aralash yoki gibrid shakllarida bu
platformalar o‘quv jarayonining uzluksizligini ta’minlaydi.
Biroq bu imkoniyatlardan to‘liq foydalanish uchun pedagogik shart-
sharoitlar – texnik baza, raqamli savodxonlik, motivatsion muhit va moslashtirilgan
didaktik tizimlar muhim ahamiyat kasb etadi. Shu boisdan ham zamonaviy ta’limda
o‘quv platformalari orqali interaktiv metodlar asosida dars tashkil etish va individual
yondashuvlarni yo‘lga qo‘yish zarurati ortib bormoqda.
Ushbu maqolada aynan eng ommabop ta’lim platformalaridan foydalanish
orqali ta’lim sifati va samaradorligini oshirishda zarur bo‘lgan metodik, pedagogik
va didaktik yondashuvlar yoritiladi.
ASOSIY QISM
Ta’lim jarayonida eng ko‘p qo‘llanilayotgan platformalardan biri — Google
Classroom. Bu muhitda har bir o‘quvchi uchun topshiriqlar mustaqil yuklanadi,
belgilangan muddat ichida javoblar topshiriladi va o‘qituvchi tomonidan izohlar
bilan baholanadi. Ushbu tizim nafaqat nazoratni soddalashtiradi, balki o‘quvchi va
o‘qituvchi o‘rtasida uzluksiz aloqani ta’minlaydi. Shu orqali o‘qituvchi talabaning
o‘zlashtirish darajasini real va individual kuzatib boradi.
Moodle platformasi esa ko‘proq universitetlar va kasbiy ta’lim muassasalari
uchun qulay tizim bo‘lib, unda testlar, forumlar, mini-loyihalar, baholash mezonlari
tizimli shaklda tashkil etiladi. O‘qituvchi bir dars mavzusi doirasida matn, video,
slayd, audio va testni integratsiyalash orqali o‘quvchining barcha sensor kanallari
orqali bilim olishini yo‘lga qo‘yadi. Bu, ayniqsa, mustaqil izlanishga asoslangan
fanlar uchun juda foydali.
Edmodo orqali o‘qituvchi va o‘quvchi o‘zaro xabarlar almashadi, mini-
vazifalar yuboriladi va javoblar muhokama qilinadi. Ushbu platformada dars
jarayonining ijtimoiylashgan ko‘rinishi yaratiladi: o‘quvchilar bir-birining ishlari
bilan tanishadi, o‘zaro izoh beradi va fikr bildiradi. Bu esa ularning reflektiv
fikrlashini rivojlantiradi.
Khan Academy platformasi orqali o‘quvchi mustaqil ravishda o‘ziga kerakli
mavzuni tanlab, video darslarni tomosha qiladi, tushunganini amaliy misollar orqali
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–6_Июнь –2025
209
mustahkamlaydi. O‘qituvchi esa monitoring paneli orqali har bir o‘quvchining qaysi
mavzuda qiynalayotganini ko‘radi va kerakli individual ko‘makni taklif qiladi.
Zoom va unga o‘xshash platformalar orqali esa darslar real vaqt rejimida
tashkil etiladi. Bu darslar vaqtida savol-javoblar, ekran almashish, interaktiv
taqdimotlar, virtual doska va mini-viktorinalar orqali o‘quvchi e’tibori saqlab
turiladi. Guruhlarda ishlash, rolli o‘yinlar yoki loyiha taqdimotlari ham aynan shu
muhitda qulay amalga oshiriladi.
Yuqoridagi barcha tajribalar shuni ko‘rsatadiki, ta’limda bu platformalardan
samarali foydalanish uchun o‘qituvchi quyidagilarga tayyor bo‘lishi kerak: didaktik
materiallarni raqamli shaklda ishlab chiqish, har bir o‘quvchiga individual
yondashuvni tanlash, texnik vositalarni puxta egallash va eng muhimi, talaba
faolligini rag‘batlantiruvchi strategiyalarni tanlash.
Ta’limni raqamli muhitga o‘tkazishda shunchaki platformani tanlash emas,
balki unga mos pedagogik shart-sharoitlarni yaratish muhimdir. Masalan, internet
tezligi, qurilmalar, metodik qo‘llanmalar, texnik ko‘mak ham bu jarayonning
ajralmas qismidir. Shu bilan birga, didaktik tizim ham qayta ko‘rib chiqilishi,
an’anaviy usullar yangi raqamli metodlar bilan boyitilishi lozim.
Zarur pedagogik shart-sharoitlar va didaktik tizimlar asosida
Pedagogik shart-sharoitlar Amaliy misollar
O‘qituvchining
raqamli
kompetensiyasi
O‘qituvchi o‘quvchilar uchun interaktiv testlar, video
izohlar va audio topshiriqlar tayyorlaydi.
Talabalar
uchun
qulay
texnik vositalar
Darslar mobil telefon yoki noutbukdan kirish mumkin
bo‘lgan ochiq platformalarda tashkil etiladi.
Barqaror internet aloqasi
Dars jarayonida video darslar, jonli muloqot, matnli
topshiriqlar bir vaqtda muvofiqlashtiriladi.
Virtual ta’lim muhitining
mavjudligi
Har bir guruh uchun raqamli dars jadvali, haftalik
topshiriqlar paneli va baholash varag‘i yaratiladi.
Psixologik tayyorlik va
motivatsion muhit
Har darsdan oldin motivatsion savollar yoki mini-
viktorinalar orqali o‘quvchilar jalb qilinadi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–6_Июнь –2025
210
Pedagogik shart-sharoitlar Amaliy misollar
Didaktik tizimlar
Amaliy misollar
Individual yondashuv
Har bir o‘quvchiga bilim darajasiga qarab alohida
resurslar (matn, video, test) tavsiya qilinadi.
Faollikka
asoslangan
o‘qitish
Darsda guruhli muhokama, fikr almashish, “fikr
daraxti” metodikasi orqali faollik oshiriladi.
Raqamli baholash tizimi
Google Forms yoki LMS tizimlar orqali test natijalari
avtomatik tahlil qilinadi.
Reflektiv o‘qitish modeli
Har dars yakunida “Bugun nima o‘rganding?”, “Nima
qiyin bo‘ldi?” kabi savollar bilan tahlil qilinadi.
Kommunikativ yondashuv
O‘quvchilar o‘zaro onlayn munozara yuritadi,
interaktiv dialoglar orqali mavzuni mustahkamlashadi.
XULOSA
Ijtimoiy tarmoqlar bugungi kunda nafaqat muloqot vositasi, balki kuchli
ta’limiy resursga aylangan. Ushbu platformalar orqali ta’lim jarayonini interaktiv,
ijodiy va individual yondashuv asosida tashkil qilish imkoniyati mavjud. Biroq bu
imkoniyatlardan to‘laqonli foydalanish uchun tegishli pedagogik shart-sharoitlar va
mos didaktik tizimlar zarur.
O‘qituvchining raqamli savodxonligi, texnik vositalarning yetarliligi,
barqaror internet, o‘quvchilarning psixologik tayyorgarligi kabi shartlar dars sifatini
belgilovchi asosiy omillardir. Didaktik yondashuvlar esa shu shartlar bilan uyg‘un
holda ishlab chiqilishi, ya’ni raqamli resurslarga mos metodik modellar,
o‘quvchining faolligini rag‘batlantiruvchi topshiriqlar, reflektiv savollar va tanqidiy
fikrga yo‘naltirilgan strategiyalar asosida shakllantirilishi kerak.
Xulosa qilib aytganda, ijtimoiy tarmoqlardan ta’limda samarali foydalanish
uchun o‘qituvchi texnologiyani puxta egallagan, o‘quvchining ehtiyojini chuqur
tushungan va didaktik vositalarni kreativ tarzda tatbiq eta oladigan shaxs bo‘lishi
zarur. Faqat ana shunda raqamli ta’lim muhitida haqiqiy sifatli o‘quv jarayoni
yuzaga keladi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–6_Июнь –2025
211
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI
1.
Tursunov S. Raqamli ta’limning nazariy va amaliy asoslari. – Toshkent: «Fan
va texnologiya», 2022.
2.
Haydarova M. Ta’limda innovatsion texnologiyalar. – Samarqand: «Ziyo
nashr», 2021.
3.
Jo‘rayev Q. Pedagogik innovatsiyalar va raqamli metodlar. – Buxoro:
«BuxDU nashriyoti», 2023.
4.
Karimova N. Didaktika: nazariya va amaliyot. – Toshkent: «Ilm ziyo», 2020.
5.
Rasulov B. Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari va o‘qitish metodikasi.
– Nukus: «Qoraqalpoq universiteti nashriyoti», 2022.
