MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–6_Июнь –2025
91
O‘G’IL BOLALAR SHO’RTIGINI TIKISH BOSQICHLARI ,MATERIAL
TANLOVI VA TEXNOLOGIYASI
Mirzaqulova Iroda Nabiyevna
Farg’ona Shahar 1-sonli politexnikumi ta’lim ustasi
Annotatsiya: Mazkur maqolada o‘g‘il bolalar uchun shortik tikish
texnologiyasi, model dizayni, material tanlash me’zonlari va amaliy tikuvchilik
bosqichlari yoritilgan. Bolalar kiyimlari, ayniqsa shortiklar, qulaylik, xavfsizlik va
gigiyenik talablarga javob berishi lozim. Shu sababli, ushbu maqolada funktsional,
ergonomik va estetik jihatlar hisobga olingan holda shortik tayyorlash bosqichlari
tizimli tarzda ko‘rib chiqiladi.
Kalit so‘zlar: O‘g‘il bolalar shortigi, tikuvchilik, andaza, rezinka, paxta
mato, bolalar kiyimi, cho‘ntakli model, dizayn, ergonomika, tikish texnologiyasi.
Tikuvchilik jarayonida o‘lcham olish, andaza tayyorlash, matoni kesish,
cho‘ntak va bel qismiga rezinka o‘rnatish, pastki chetni tikish, tozalash va bezash
ishlari kabi bosqichlar tartib bilan berilgan. Matolarning tanlanishida bolalarning
nozik teri tuzilmasi va faolligi hisobga olinadi — eng ko‘p ishlatiladigan matolar
sifatida 100% paxta, denim (yengil jinsi), trikotaj matolar tavsiya etiladi.
Bundan tashqari, maqolada dizaynga oid tavsiyalar, bezakli tikuvlar,
multfilm qahramonlari bilan bezash va elastik elementlar qo‘llash kabi kreativ
yondashuvlar ham keltirilgan. Ushbu maqola, ayniqsa, kasb-hunar maktablarida
tahsil olayotgan tikuvchilik yo‘nalishidagi o‘quvchilar, uy sharoitida tikuv bilan
shug‘ullanayotganlar, hamda yosh dizaynerlar uchun foydali amaliy qo‘llanma
sifatida xizmat qiladi.
Kirish
Bolalar kiyimlarini tikishda eng muhim jihatlardan biri — qulaylik,
xavfsizlik va estetika hisoblanadi. Yozgi mavsumda ayniqsa o‘g‘il bolalar uchun
shortik eng ommabop va zarur kiyimlardan biri sanaladi. U harakatda erkinlik
beradi, havo o‘tkazadi va bolaning sog‘lig‘i uchun qulay sharoit yaratadi. Ushbu
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–6_Июнь –2025
92
maqolada o‘g‘il bola shortigini tikish texnologiyasi, model xususiyatlari va
ishlatiladigan materiallar haqida so‘z boradi.
1. Shortik modelining xususiyatlari
Qisqa, tizzagacha bo‘lgan yoki tizzadan yuqoriroq uzunlikda.
Harakatga
halal
bermaydigan
erkin
siluetda.
Bel
qismida
elastik
rezinka
yoki
bog‘ich
(shnur)
bo‘ladi.
Yon
cho‘ntaklar
yoki
orqa
cho‘ntak
bilan
to‘ldirilishi
mumkin.
Yengil va teri uchun xavfsiz matodan tikiladi.
2. Material tanlovi
Tabiiy matolar:
Paxta (xlopok): nafas oluvchi, yengil, allergiya chaqirmaydi.
Denim (yengil jinsi): chidamli, sportbop ko‘rinish beradi.
Siter (chulokli mato): cho‘ziluvchan, sport shortiklari uchun ideal.
Qo‘shimcha materiallar:
Elastan yoki lycra aralashmasi – cho‘ziluvchanlik uchun.
To‘qimachilik aksesuarlar – tugmalar, rezinka, bog‘ich.
3. O‘lcham olish va andaza tayyorlash
O‘g‘il bolaning quyidagi asosiy o‘lchamlari olinadi:
Bel atrofi (T): rezinka turadigan joy.
Son atrofi (B): harakat erkinligi uchun muhim.
Shortik uzunligi (U): beldan tizzagacha yoki undan qisqa.
Tizzalar kengligi: qadam tashlashda qiyinchilik bo‘lmasligi uchun.
Andaza (vykroyka) quyidagicha bo‘lishi mumkin:
1 ta old qism
1 ta orqa qism
2 ta yon cho‘ntak qismi (ixtiyoriy)
Bel qismiga rezinka joyi
4. Tikish texnologik ketma-ketligi
Matoni tayyorlash – yuvish, dazmollash, to‘g‘ri yo‘nalishda joylash.
Andaza bo‘yicha qismlarni kesib olish – tikuv joylariga 1–1,5 sm qoldirish.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–6_Июнь –2025
93
Old va orqa qismlarni tikish – yon tikuvlar, ichki oyoq tikuvlar.
Cho‘ntaklarni tikish – agar mavjud bo‘lsa, yon yoki orqa.
Bel qismiga rezinka yoki bog‘ichli kanallik qism tikish.
Pastki chetni bukib tikish – ikki marta bukib tikiladi.
Tozalov tikuvlar va dazmollash – silliqlik va toza ko‘rinish uchun.
5. Shortikni bezash imkoniyatlari
Rangli iplar bilan dekorativ tikuvlar
Yorqin matolar kombinatsiyasi
Multfilm qahramonlari tushirilgan matolar
Naqsh tushirish (printer yoki bo‘yoq bilan)
Tikuv mashinasi orqali “zig-zag” tikuvlar bilan qirralar bezatiladi
Bolalar kiyimiga qo‘yiladigan asosiy talablar:
Qulaylik – mato havo o‘tkazuvchan va yumshoq bo‘lishi kerak
Gigiyeniklik – allergik ta’sir qilmaydigan, tabiiy matolar
Egrilikni hisobga olgan model – bolalar tana shakli tez o‘zgarib boradi
Yuvishga chidamli bo‘lishi – tez-tez yuviladi
Bezatishda xavfsizlik – tugmalar, fermuarlar xavfsiz va mustahkam bo‘lishi
kerak
Model turlari (shortiklar):
Turi
Tavsifi
Sport shortik
Elastik, oddiy kesim, trikotaj matodan
Denim shortik
Yengil jinsi matodan, zamonaviy ko‘rinishda
Naqshli shortik
Matoda bosma tasvirlar (avtomobil, qahramonlar) mavjud
Cho‘ntakli shortik Amaliy va estetik jihatdan boy
Tikuv uslubidagi farqlar:
Mashinali tikuv (to‘g‘ri tikuv, zig-zag)
Qo‘l bilan yelimlash (kam hollarda)
Overlok ishlov – chetlarini toza qilish uchun
Dazmol orqali qirrani yotqizish – tikuvni chiroyli chiqarish uchun
Qisqa maslahatlar:
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–6_Июнь –2025
94
4–7 yoshdagi bolalar uchun shortik uzunligi tizzadan 3–5 sm yuqorida
bo‘ladi.
Elastik bel qismini oson kiyinib-yechish uchun ishlatish afzaldir.
Cho‘ntaklar funktsional bo‘lishi bilan birga, estetik ko‘rinish ham beradi.
Belgilangan tikuvlar bilan bolani o‘ziga xos va zamonaviy shortikka ega
qilish mumkin.
Xulosa
O‘g‘il bolalar uchun shortik tikish — bu amaliy jihatdan oddiy, lekin to‘g‘ri
bajarilsa, juda foydali va estetik kiyim mahsulotidir. U bolalarning harakatda erkin
bo‘lishini, qulaylikni va chiroyli ko‘rinishini ta’minlaydi. Tikuvchilikni endi
o‘rganayotganlar uchun bu eng yaxshi mashq loyihalardan biri sanaladi. Har bir
tayyorlangan shortik — ijod va mehnat mahsuli sifatida bolalar qalbiga iliqlik olib
kiradi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1.
"Tikuvchilik texnologiyasi asoslari", o‘quv qo‘llanma, TTITB, 2021.
2.
Fayziyeva D. — “Bolalar kiyimlarini loyihalash”, Toshkent, 2020.
3.
– O‘zbekiston yengil sanoat yangiliklari
4.
5.
Mahalliy ustachilik amaliy tajribalari
