MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–4_Июнь –2025
389
"ONA TILINING JAMIYATDAGI O‘RNI VA UNI ASRASH
ZARURATI"
Luqmonova Yoqutxon Shavkatjon qizi
Farg’ona Shahar 1-sonli politexnikumi ona tili va adabiyot fani
o’qituvchisi
Annotatsiya:Ushbu maqolada ona tilining inson hayoti va jamiyat
taraqqiyotidagi o‘rni, uning tarbiyaviy va ma'naviy ahamiyati tahlil qilinadi.
Shuningdek, globalizatsiya sharoitida ona tiliga tahdid soluvchi omillar va ularni
bartaraf etish yo‘llari ko‘rib chiqiladi. Zamonaviy texnologiyalar tilni o‘rganish va
uni rivojlantirishda qanday imkoniyatlar yaratgani haqida ham ma’lumotlar
keltiriladi. Maqola yosh avlodni ona tilini sevishga, uni to‘g‘ri va chiroyli
ishlatishga da’vat etadi.
Kalit so‘zlar:Ona tili ,O‘zbek tili, Milliy qadriyat, Til madaniyati, Davlat
tili,Globalizatsiya,Tilni asrash,Til siyosati,Texnologiya va til,Ma’naviy meros.
Kirish:
Har bir xalqning o‘zligining asosi bu — uning ona tilidir. Ona tili orqali
millat o‘z tarixini, madaniyatini, ruhiyatini, tafakkur tarzini avloddan avlodga
yetkazadi. Til shunchaki aloqa vositasi emas, balki milliy g‘urur va merosdir.
Bugungi globallashuv sharoitida har bir xalq uchun o‘z tilini asrash, rivojlantirish va
uni zamonaviy hayotga moslashtirish muhim vazifalardan biridir.
Asosiy qism:
1. Ona tilining tarbiyaviy va ma'naviy ahamiyati
Ona tili bolalikdan boshlab shaxsning shakllanishiga bevosita ta’sir qiladi.
Farzand ona tilida erkin so‘zlasha olmasa, uning tafakkuri, dunyoqarashi, o‘zligini
anglash hissi ham to‘laqonli shakllanmaydi. Ona tilidagi ertaklar, maqollar, hikmatli
so‘zlar — bolani ma’naviyat, odob, ezgulik yo‘liga boshlaydi.
2. Ona tilining jamiyatdagi o‘rni
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–4_Июнь –2025
390
Til jamiyat a’zolarini birlashtiruvchi eng kuchli omillardan biridir. O‘zbek
tili bugun siyosat, fan, ta’lim, texnologiya va madaniyat sohalarida faol
qo‘llanilmoqda. Davlat tilining maqomi mustahkam, lekin uni to‘g‘ri, chiroyli va
zamon talablariga mos qo‘llash barchaning vazifasidir.
3. Tilga tahdidlar va ularni bartaraf etish yo‘llari
Bugungi kunda ko‘plab yoshlar internet va xorijiy ommaviy axborot
vositalari ta’sirida o‘zbek tilini aralash, buzib ishlatmoqda. Ruscha, inglizcha
aralashgan “chat tili”, qisqartmalar, noto‘g‘ri talaffuz tilning qadriyat sifatidagi
mavqeiga zarar yetkazmoqda. Bu holatga qarshi:
maktab va oliy ta’limda adabiy tilni mustahkamlash,
ommaviy axborot vositalarida sof o‘zbek tilidan foydalanish,
ijodiy tanlovlar, diktantlar, til bayramlari tashkil etish zarur.
4. Zamonaviy texnologiyalar va ona tili
Tilni rivojlantirish uchun bugun texnologik imkoniyatlar keng: elektron
lug‘atlar, tarjima dasturlari, audiokitoblar, onlayn darsliklar orqali ona tilini chuqur
o‘rganish va sevish imkoniyati bor. O‘zbek tilidagi mobil ilovalar soni ortmoqda.
Bular tilimizning kelajakda ham taraqqiy etishiga xizmat qiladi.
Qo‘shimcha ma’lumotlar:
Ona tili faqat aloqa vositasi emas, balki millat tafakkuri, ruhiyati, tarixiy
xotirasi va madaniy merosidir.
Har yili 21-oktabr kuni O‘zbekistonda “Davlat tili kuni” sifatida keng
nishonlanadi.
O‘zbek tili lotin yozuviga to‘liq o‘tish bosqichida bo‘lib, bu yozuv
mustaqillik timsoli sifatida e’tirof etiladi.
Maktablarda ona tiliga oid fanlar orqali bolalarga adabiy nutq, so‘z boyligi,
milliy qadriyatlar singdiriladi.
So‘nggi yillarda elektron lug‘atlar, mobil ilovalar, onlayn darslar yordamida
ona tilini o‘rganish yanada qulaylashdi.
O‘zbekistonda til siyosatini rivojlantirish va yoshlarni ona tilida erkin
fikrlashga o‘rgatish bo‘yicha Davlat dasturlari ishlab chiqilgan.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–4_Июнь –2025
391
O‘zbek tilining zamonaviy orfografiya lug‘ati, sinonimlar lug‘ati va
frazeologik lug‘ati elektron shaklda mavjud.
2020-yilda Prezident Sh.M.Mirziyoyev tomonidan "O‘zbek tilining davlat
tili sifatidagi nufuzi va mavqeini oshirish bo‘yicha" farmon imzolangan.
O‘zbek tilining lotin yozuviga to‘liq o‘tishi jarayoni davom etmoqda.
Ona tilining jamiyatdagi o‘rni haqida batafsil ma’lumot:
1. Ona tili – millatning ruhi va asosi
Har bir xalqning eng katta boyligi — bu uning tili.
Ona tili — xalqning mentaliteti, an’anasi, urfi-odati, dunyoqarashi, tarixiy
xotirasi aks etgan asliyatidir.
Tilsiz millat bo‘lmaydi, til mavjud bo‘lmasa — xalq o‘zini anglay olmaydi.
2. Ona tilining tarbiyaviy va ma’naviy roli
Inson ilk so‘zlarini ona tilida aytadi, his-tuyg‘ularini ona tilida ifodalaydi.
Ona tilidagi ertaklar, maqollar, she’rlar, topishmoqlar orqali bola ma’naviy-
axloqiy qadriyatlarga ega bo‘ladi.
Til o‘qituvchisi bolaga nafaqat grammatikani, balki milliy o‘zlikni ham
o‘rgatadi.
3. Davlat tilining jamiyatdagi mavqei
O‘zbek tili — O‘zbekiston Respublikasining davlat tili bo‘lib, barcha soha
va qatlamlarda qo‘llanishi kafolatlangan.
O‘zbekiston Konstitutsiyasi va “Davlat tili to‘g‘risida”gi qonun asosida tilni
hurmat qilish fuqarolik burchidir.Bugungi kunda davlat idoralari, OTMlar, OAV va
hujjat yuritishda o‘zbek tili faol qo‘llanilmoqda.
Ona tilini asrash va rivojlantirish yo‘llari:
1. Ta’lim orqali:Ona tili fanining sifatli o‘qitilishi.
Diktantlar, insho tanlovlari, adabiy kechalar orqali tilga qiziqishni oshirish.
2. Texnologiya orqali:
O‘zbek tilida mobil ilovalar, audiokitoblar, e-darsliklar yaratish.
“O‘zbekcha so‘zlashuv”, “Lotin yozuvi darslari”, “Ona tili qoidalari” kabi
videokontentlar.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–4_Июнь –2025
392
3. OAV va bloglar orqali:
Televizion ko‘rsatuvlar, YouTube kanallarida o‘zbek tilida sifatli kontent
yaratish.
Blogerlar orasida adabiy tilni targ‘ib qilish — muhim ijtimoiy masala.
Qiziqarli faktlar:
Dunyoda hozirda 7000 dan ortiq til mavjud, ularning 40% yo‘qolish xavfi
ostida.
O‘zbek tili — turkiy tillar oilasiga kiruvchi eng ko‘p so‘zlovchi til
hisoblanadi.
“Til bu — millatning yuragi” degan mashhur ibora o‘zbek adabiyotida ko‘p
qo‘llaniladi.
Xulosa:
Ona tili — millat yuragi, uning madaniy va ma'naviy hayotining asosi. Har
bir inson o‘z ona tilini hurmat qilishi, uni sevishi, chiroyli va to‘g‘ri ishlatishga
intilishi lozim. Tilni asrash bu — tarixni, madaniyatni, mustaqillikni asrashdir.
Bugun biz ona tilimizga qanday munosabatda bo‘lsak, ertaga farzandlarimiz ham
shu tilga shunday munosabatda bo‘ladi.
📚
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1.
Karimov I. A.
Yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch.
– T.: Ma’naviyat, 2008.
2.
G‘afurov Q.
Til va jamiyat.
– T.: O‘zbekiston, 2020.
3.
O‘zbekiston Respublikasi “Davlat tili haqida”gi qonuni (1989-yil 21-oktabr).
4.
– O‘zbek tilining o‘rganilishi bo‘yicha maqolalar
5.
“Ona tili va adabiyoti” jurnali, 2021–2024-yillar sonlari.
