MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–4_Июнь –2025
208
TASODIFIY RANDOM() MODULI
Tojimamatov Isroil Nurmamatovich
Farg‘ona davlat universiteti
Amaliy matematika va informatika kafedrasi katta o‘qituvchisi
To’xtayeva Komilaxon Ismoiljon qizi
Farg‘ona davlat unibversiteti 3-bosqich talabasi
Annotatsiya: Ushbu maqolada Python dasturlash tilida keng qo‘llaniladigan
random moduli va uning imkoniyatlari yoritilgan. Dasturlashda tasodifiylikning
o‘rni, random modulining asosiy funksiyalari, ularning ishlash prinsiplari va amaliy
dasturlarda qo‘llanishi ilmiy jihatdan tahlil qilingan. Modul yordamida tasodifiy
sonlar, tanlovlar va kombinatsiyalarni generatsiya qilishning samarali usullari
ko‘rsatib berilgan. Maqola dasturchilar va dasturlashni o‘rganuvchilar uchun
amaliy ahamiyatga ega.
Kalit so‘zlar: tasodifiylik, Python, dasturlash, random modul, sonlar
generatsiyasi, ehtimollik, kombinatsiyalar, test ma’lumotlari, algoritmlar, o‘yin
dasturlash
Annotation: This article explores the widely used random module in the
Python programming language and its functionalities. It examines the role of
randomness in programming, analyzes the core functions of the random module, and
discusses their principles of operation and practical applications. Effective methods
for generating random numbers, selections, and combinations using this module are
presented. The article is of practical value for programmers and learners of
programming.
Keywords: randomness, Python, programming, random module, number
generation, probability, combinations, test data, algorithms, game programming
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–4_Июнь –2025
209
Аннотация: В данной статье рассматривается модуль random,
широко используемый в языке программирования Python, и его функциональные
возможности. Проанализированы роль случайности в программировании,
основные функции модуля random, принципы их работы и практическое
применение. Приведены эффективные способы генерации случайных чисел,
выборок и комбинаций с использованием данного модуля. Статья
представляет практический интерес для программистов и обучающихся
программированию.
Ключевые слова: случайность, Python, программирование, модуль
random, генерация чисел, вероятность, комбинации, тестовые данные,
алгоритмы, игровое программирование
Zamonaviy raqamli texnologiyalar hayotimizning deyarli barcha jabhalariga
chuqur kirib kelgani sari, dasturlash tillarining ahamiyati yanada ortib bormoqda. Har
qanday dasturiy ta'minot, ayniqsa matematik modellashtirish, sun’iy intellekt,
o‘yinlar yaratish yoki kriptografiya kabi yo‘nalishlarda, ma’lum bir darajada
tasodifiylikka asoslangan algoritmlarga tayanadi. Chunki bunday algoritmlar orqali
murakkab tizimlarning harakatini modellashtirish, yangi ma’lumotlarni yaratish yoki
ehtimollik asosida qaror qabul qilish imkoniyati yuzaga keladi. Tasodifiy sonlar bilan
ishlash esa bu jarayonlarning ajralmas qismi hisoblanadi.
Aynan shunday ehtiyojni qondirish maqsadida, Python dasturlash tilida
random nomli maxsus modul ishlab chiqilgan bo‘lib, u foydalanuvchiga turli xil
tasodifiy qiymatlar generatsiya qilish imkonini beradi. Ushbu modul yordamida
nafaqat butun yoki haqiqiy tasodifiy sonlar, balki ro‘yxatlardan tasodifiy element
tanlash, ularni aralashtirish yoki belgilangan ehtimollik asosida tanlov qilish ham
mumkin bo‘ladi. Shu bilan birga, random modulining sintaksisi sodda, lekin
funksional imkoniyatlari keng bo‘lib, u Python tilining eng ko‘p qo‘llaniladigan
kutubxonalaridan biriga aylangan.
Mazkur maqolada dastlab tasodifiylik tushunchasi va uning dasturlashdagi
o‘rni tahlil qilinadi, so‘ngra esa Python tilida random modulining vazifalari, asosiy
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–4_Июнь –2025
210
funksiyalari va ularning amaliy qo‘llanilishiga batafsil to‘xtalinadi. Shuningdek, real
misollar asosida modulning imkoniyatlari yoritilib, dasturchilar uchun foydali jihatlar
ham ko‘rsatib o‘tiladi.
Tasodifiylik — bu oldindan aniq natijasini bashorat qilish qiyin bo‘lgan
hodisalarni ifodalovchi tushunchadir. U matematika, statistika va informatikada keng
qo‘llanilib, real hayotdagi ko‘plab jarayonlarni modellashtirishda muhim vosita
sifatida xizmat qiladi. Dasturlash tilida esa tasodifiylik turli algoritmlarda, ayniqsa
o‘yinlar ishlab chiqish, simulyatsiya yaratish, statistik modellash, test ma’lumotlarini
generatsiya qilish, sun’iy intellektda qaror qabul qilish tizimlarida keng tatbiq etiladi.
Shu o‘rinda ta’kidlash lozimki, kompyuterlar aslida deterministik qurilmalar
bo‘lib, ular to‘liq aniq va oldindan belgilangan ko‘rsatmalar asosida ishlaydi. Shu
sababli dasturlashda foydalaniladigan “tasodifiylik” aslida psixologik yoki matematik
usullar orqali yaratilgan sun’iy tasodifiylikdir. Bunda maxsus algoritmlar va
kutubxonalar yordamida foydalanuvchi uchun tasodifiydek tuyuladigan natijalar
yaratiladi. Aynan shunday imkoniyatlarni dasturchilarga taqdim etish uchun ko‘plab
dasturlash tillarida turli kutubxonalar yaratilgan bo‘lib, Python dasturlash tilida bu
vazifani random moduli bajaradi.
Python dasturlash tilida random moduli foydalanuvchiga turli turdagi
tasodifiy sonlar va obyektlar bilan ishlash imkoniyatini beruvchi kuchli vositadir.
Ushbu modul Python'ning standart kutubxonasi tarkibiga kiradi va uni alohida
o‘rnatish talab etilmaydi. Modulning asosiy vazifasi – tasodifiy butun sonlar, haqiqiy
sonlar, ro‘yxatlardan tasodifiy tanlovlar, aralashtirish va kombinatsiyalar yaratish
kabi operatsiyalarni bajarishdir. Modul tarkibidagi random() funksiyasi 0 va 1
oralig‘idagi haqiqiy tasodifiy sonlarni generatsiya qiladi. Bu esa uni ehtimollik
asosidagi hisob-kitoblarda, simulyatsiyalar yaratishda va algoritmik tanlovlarda keng
qo‘llash imkonini beradi. Shuningdek, randint(a, b) funksiyasi a va b oralig‘idagi
butun tasodifiy sonni, choice(seq) esa berilgan ketma-ketlikdan bitta tasodifiy
elementni tanlab beradi. shuffle(list) funksiyasi ro‘yxat ichidagi elementlarni
tasodifiy tarzda aralashtirishga xizmat qiladi, bu esa ayniqsa test sinovlari yoki
o‘yinlar yaratishda juda foydalidir.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–4_Июнь –2025
211
Bundan tashqari, uniform(a, b), sample(population, k) kabi funksiyalar orqali
ancha murakkab tasodifiy tanlovlar amalga oshiriladi. Masalan, sample() yordamida
ro‘yxatdan takrorlanmas holda bir nechta tasodifiy element tanlab olish mumkin, bu
esa statistik tahlil yoki ma’lumotlar analizida zarur bo‘ladi. random moduli Python
dasturlash tilida sodda sintaksis va yuqori funksionallikni birlashtirgan holda
dasturchilar uchun keng imkoniyatlar yaratadi. Ushbu modul yordamida
foydalanuvchi real tasodifiylikka yaqin bo‘lgan qiymatlar bilan ishlashi, ularni
kerakli shaklda boshqarishi va turli amaliy masalalarni samarali hal qilishi mumkin.
random modulining amaliy qo‘llanilishi dasturlashning turli sohalarida o‘z
aksini topgan. Avvalo, ushbu modul yordamida ishlab chiqilgan misollar orqali uning
real dasturiy muammolarni hal etishdagi foydasini ko‘rish mumkin. Masalan,
o‘quvchilar uchun test yaratish dasturida savollar ro‘yxatini har bir foydalanuvchiga
tasodifiy tartibda taqdim etish talab etiladi. Bunday holatda random.shuffle()
funksiyasi orqali ro‘yxatni aralashtirish orqali muammo osonlik bilan hal qilinadi.
Yoki, statistik tahlil jarayonida respondentlar ro‘yxatidan tasodifiy namunalar olish
kerak bo‘lsa, random.sample() funksiyasi ayni maqsadga xizmat qiladi.
Shuningdek, Python'da o‘yinlar yaratishda yoki sun’iy intellektga asoslangan
tizimlarda random modulining funksiyalari orqali harakatlar, yo‘nalishlar yoki
qarorlar tasodifiy asosda belgilanadi. Bu esa tizimga oldindan taxmin qilib
bo‘lmaydigan holatlarni kiritish orqali realizm va interaktivlikni oshiradi. Masalan,
"Tosh-qaychi-qog‘oz"
kabi
oddiy
o‘yinlarda kompyuterning harakatini
random.choice() yordamida aniqlash mumkin.
Amaliy jihatdan yana bir muhim tomon — test ma’lumotlarini yaratish.
Mashina o‘rganish (machine learning) loyihalarida modelni sinash uchun ko‘p
hollarda turli formatdagi test ma’lumotlari zarur bo‘ladi. random moduli yordamida
bu kabi ma’lumotlarni tez va moslashtirilgan holda generatsiya qilish mumkin.
Ayniqsa, ma’lumotlarning tasodifiy taqsimlanishini nazorat qilishda seed() funksiyasi
yordamida deterministik natijalarga erishish ham mumkin, bu esa testlarni takroran
bajarishda bir xil holatni saqlab qolish imkonini beradi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–4_Июнь –2025
212
Modulning yana bir afzalligi — u oson tushuniladigan va ixcham sintaksisga
ega bo‘lib, boshlang‘ich bosqichdagi dasturchilar uchun ham foydali vosita
hisoblanadi. Barcha funksiyalar Python’ning rasmiy hujjatlarida mukammal
yoritilgan va ulardan foydalanish uchun qo‘shimcha kutubxona o‘rnatish talab
etilmaydi. Bu jihatlar random modulini nafaqat ta'lim jarayonida, balki amaliy
dasturiy loyihalarda ham juda dolzarb vositaga aylantiradi. random moduli Python
dasturlash tilida tasodifiylikni yaratish, boshqarish va uni real muammolar yechimiga
yo‘naltirishda kuchli hamda universal vosita bo‘lib xizmat qiladi. Uning qulayliklari,
funktsional imkoniyatlari va amaliyotdagi keng qamrovi uni zamonaviy
dasturlashning ajralmas elementi sifatida belgilaydi.
Xulosa qilib aytganda, tasodifiylik tushunchasi zamonaviy dasturlashda keng
ko‘lamli amaliy vazifalarni hal etishda muhim vosita bo‘lib xizmat qiladi. Ayniqsa,
Python dasturlash tilidagi random moduli yordamida tasodifiy sonlar, tanlovlar va
kombinatsiyalarni sodda, ishonchli va samarali tarzda generatsiya qilish imkoniyati
yaratilgan. Modulning qulay va tushunarli sintaksisi, funksiyalarining ko‘pligi hamda
real vaziyatlarda qo‘llash osonligi uni turli darajadagi foydalanuvchilar uchun foydali
vositaga aylantiradi. O‘yinlar ishlab chiqishdan tortib statistik modellashtirish,
mashina o‘rganish, test tizimlari va interaktiv dasturlar yaratishgacha bo‘lgan
jarayonlarda random moduli keng foydalaniladi. Aynan shu sababli, ushbu modulni
chuqur o‘zlashtirish va amaliyotda samarali qo‘llash dasturchilar uchun nafaqat
zarurat, balki ularning kasbiy salohiyatini oshirishda muhim omil hisoblanadi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI
1.
Lutz, M.
Programming Python
. O‘Reilly Media, 2013.
2.
Sweigart, A.
Automate the Boring Stuff with Python
. No Starch Press, 2015.
3.
Python Software Foundation.
The Python Standard Library — random module
.
https://docs.python.org/3/library/random.html
4.
Downey, A.
Think Python: How to Think Like a Computer Scientist
. Green Tea
Press, 2015.
5.
Zelle, J.
Python Programming: An Introduction to Computer Science
. Franklin,
Beedle & Associates Inc., 2010.
