MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–5_ Май –2025
179
TABIIY, ANIQ HAMDA MUHANDISLIK-TEXNOLOGIYA
FANLARINI O‘QITISHDA ILG‘OR TEXNOLOGIYALARDAN
FOYDALANISH
Qayumova Zilola Furqat qizi
San’atshunoslik fakulteti
Tasviriy san’at va muhandislik grafikasi
2-bosqich talabasi
Annotatsiya: Mazkur maqola zamonaviy ta’limda tabiiy, aniq va muhandislik-
texnologiya fanlarini o‘qitishda ilg‘or pedagogik texnologiyalarni joriy etishning
ahamiyati yoritiladi. Talabalarning mustaqil fikrlash qobiliyatini rivojlantirish,
bilimlarni chuqur o‘zlashtirish hamda amaliy ko‘nikmalar shakillantirishda
innovatsion metodlar asosida ta’lim berishning samaradorligi tahlil qilinadi.
Kalit so‘zlar: muhandislik, texnologiya, zamonaviy, mustaqil, intelektual,
kontsepsiya, islohot, innovatsiya.
Bugungi
kunga
kelib
ta’lim
tizimida
yangilanishlar,
raqamli
texnologiyalarning jadal sur’atlar bilan rivojlanishi, o‘quvchilarning fikrlash
qobiliyatini o‘zgartirmoqda. Ayniqsa tabiiy fanlar (biologiya, kimyo, fizika), aniq
fanlar (matematika, informatika) va muhandislik-texnologiya yo‘nalishidagi fanlar
hozirda zamonaviy pedagogik yondashuv va tajribalarni talab qilmoqda. O‘qituvchilar
nafaqat an’anaviy bilimlarni yetkazish, balki innovatsion pedagogik texnologiyalar
yordamida fanlarni tushunarli, qiziqarli va amaliy asosda o‘rgatish kutilmoqda.
Ta’lim tizimida yurtboshimiz tomonidan ko‘plab islohotlar olib borilmoqda.
Jumladan Ta’lim sohasida amalga oshirilayotgan islohotlarning asosiy qismini, albatta,
oliy ta'lim tizimidagi islohotlar tashkil etadi. Xususan, O'zbekiston Respublikasida oliy
ta'limni tizimli isloh qilishning ustuvor yo'nalishlarini belgilash, mustaqil fikrlaydigan
yuqori malakali kadrlar tayyorlash jarayonini sifat jihatidan yangi bosqichga ko'tarish,
oliy ta'limni modernizatsiya qilish, ilg‘or ta'lim texnologiyalariga asoslangan holda
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–5_ Май –2025
180
ijtimoiy soha va iqtisodiyot tarmoqlarini rivojlantirish maqsadida davlatimiz
rahbarining 2019-yil 8-oktabrdagi farmoni bilan tasdiqlangan O'zbekiston
Respublikasi oliy ta’lim tizimini 2030-yilgacha rivojlantirish Kontseptsiyasi sohadagi
yangi islohotlar uchun debocha vazifasini bajarib bermoqda.
Ushbu hujjatga intellektual taraqqiyotni jadallashtirish, raqobatbardosh kadrlar
tayyorlash, ilmiy va innovatsion faoliyatni samarali tashkil etish hamda xalqaro
hamkorlikni mustahkamlash maqsadida fan, ta'lim va ishlab chiqarish integratsiyasini
rivojlantirish singari vazifalar asos qilib olindi.
Shuningdek, zamonaviy texnologiyalarni ta'lim jarayoniga keng joriy etish,
yoshlarning ilm-fanga bo‘lgan qiziqishini oshirish, ilmiy tadqiqotlar samaradorligini
ta’minlash hamda innovatsion g‘oyalarni tijoratlashtirishga alohida e’tibor qaratildi.
Shu bilan birga, oliy ta’lim muassasalari va ilmiy markazlar o‘rtasidagi o‘zaro
hamkorlik kuchaytirilib, ilmiy kadrlar salohiyatini oshirish bo‘yicha tizimli choralar
belgilandi. Bu esa, o‘z navbatida, mamlakatning intellektual salohiyatini yuksaltirish
va barqaror rivojlanishiga zamin yaratadi.
Jamiyat rivojining bugungi kundagi bosqichi bevosita, texnologiyalarning
takomillashuvi bilan xarakterlanadi. Zamonaviy texnologik jarayonlar har qanday
sohaga о’z ta’sirini о’tkazmoqda. Ayniqsa, axborot uzatish tizimida tobora yangi
о’zgarishlar texnologoyalari kuchayib bormoqda. Axborot va kommunikatsion
texnologiyalar hamda kompyuter texnologiyasidan foydalanish rivojlanmoqda.
Ta’lim jarayonida innovatsion texnologiyalardan foydalanish bugungi kun
talabiga aylandi. Muhandislik-texnologiya fanlarini o‘qitish jarayonida yangicha uslub
va texnologiyalardan foydalanishimiz, yosh avlodning bilim saviyasini yuqori darajaga
olib chiqadi. Zamonaviy texnologiyalardan foydalanish bugungi kunda pedagoklar
uchun yangicha imkoniyat yaratdi.
Texnologiya so‘zi yunonchada “techne”-san’at, “logos” – o‘qish (bilim, ta’lim)
degan ma’nolarini anglatadi. Texnologiya so‘zining keng ma’noda tariflaganda,
bilimlar hajmi, tor ma’noda- borliqni qayta tuzish usullari nazarda tutiladi.
Muhandislik fanlarini o‘qitish jarayonida turli yondashuvlar asosida darsni tashkil
qilish mumkin. Bunga misol tariqasida muammoli ta’lim tizimi, loyiha asosida
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–5_ Май –2025
181
o‘qitish, axborot texnologiyalaridan foydalanish, STEAM va reflektiv yondashuvlar
shular jumlasidan.
Muammoli ta’lim: Mazkur ta’lim yondashuvida talabalarning o‘zlari mustaqil
ravishda muammoni tahlil qilib borishadi. Masalan: chizmachilik fanini o‘qitishda
qanday metodikalardan foydalanish ta’lim sifatini oshiradi. Bunday savollarga har bir
talaba o‘zining fikrini bildirib o‘tishi orqali pedagok kadrlarning kasbiy tajribasi oshib
boradi.
Loyiha asosida o‘qitish texnologiyasi: Loyihalash texnologiyasida o‘quvchilar
kichik guruhlarga bo‘lingan holda muayyan bir loyiha ustida ish olib borishdi va
amaliyotga tadbiq qilishadi. Bu, albatta, muhandislik-texnologiya fanlarini va
dasturlash bo‘yicha darslarda samarili natijani beradi.
Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari (AKT)dan foydalanish: AKTda
onlayn platformalardan foydalanishda amaliy ko‘nikmalarni shakillantiradi,
simulyatsiya dasturlari va laborotiya orqali talabalarda dasturlash ko‘nikmasi
shakillanadi.
STEAM (S-science, T- technology, E-engineering, A-art, M-math) ta’lim
tizimi joriy qilindi. STEAM ta’lim tizimi yangicha o‘qitish metodikasi bo‘lib bir
vaqtning o‘zida to‘rtta fan, texnologiya, muhandislik, tasviriy san’at va matematika
fanlarining birlashuvi hisoblanib, mavzular bo‘yicha integratsiyalashgan o‘qitish
tizimidir. Tanlangan fanlarning bir-biriga bog‘liqlik jihati mavjud. O‘quvchilarda
kreativlikni va ijodkorlik qobiliyatini shakillantiradi. Prezident maktablarida
“STEAM” ta’lim dasturi 9-11- sinflarda o‘quvchilar o‘zlarining qiziqishlariga qarab
ayrim fanlarni tanlash orqali individual bilim olishlari mumkin, o‘z-o‘zidan ko‘rinib
turibdiki umumta’lim maktablaridan tubdan farq qiladi. Asosiy ko‘zlangan maqsad
ham mana shundan iborat.
Reflektiv yondashuv texnologiyasi: Ushbu texnologiya orqali darsdan so‘ng
o‘quvchilardan o‘z faoliyatlarini tahlil qilish so‘raladi, bu esa o‘z-o‘zini baholash va
rivojlantirishga yordam beradi.
Bugungi kunda ta’lim tizimi jadal sur’atlarda rivojlanayotgan raqamli
texnologiyalar, zamonaviy pedagogik yondashuvlar va innovatsion metodikalar bilan
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–5_ Май –2025
182
chambarchas bog‘liq holda yangilanmoqda. Ayniqsa, tabiiy va aniq fanlar hamda
muhandislik-texnologiya yo‘nalishidagi fanlarni o‘qitishda an’anaviy yondashuvlar
o‘z o‘rnini innovatsion va interaktiv metodlarga bo‘shatmoqda.
Endilikda o‘qituvchidan nafaqat bilim berish, balki fanlarni hayotiy, amaliy va
qiziqarli tarzda o‘rgatish kutilmoqda.
Oliy ta’lim tizimini tubdan isloh qilish bo‘yicha olib borilayotgan chora-
tadbirlar zamonaviy texnologiyalarni ta’limga joriy etish, kadrlar salohiyatini oshirish
va fan, ta’lim, ishlab chiqarish integratsiyasini rivojlantirish orqali jamiyat
taraqqiyotiga xizmat qilmoqda.
AKT, STEAM, loyiha asosida o‘qitish, muammoli ta’lim va reflektiv
yondashuv kabi texnologiyalar o‘quvchilarning fikrlash doirasini kengaytiradi,
ijodkorlik va mustaqil qaror qabul qilish ko‘nikmalarini shakllantiradi.
Zamonaviy texnologiyalarning ta’limga joriy etilishi nafaqat o‘quvchilarning
bilim saviyasini oshiradi, balki pedagoglar uchun ham yangi imkoniyat va
yondashuvlarni yaratadi. Bu esa o‘z navbatida, ta’lim sifatini oshirib, mamlakat
intellektual salohiyatining yuksalishiga xizmat qiladi. Shunday qilib, zamonaviy ta’lim
— bu faqat bilim berish emas, balki shaxsni har tomonlama rivojlantirishga qaratilgan
murakkab va izchil jarayondir.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
:
1. https://uzmarkaz.uz/news/talim-tizimiga-yanigcha-yondashuv-va-islohotlar
2. 2Ugli, A. N. N., Saidazimovich, B. I., & Jabbarovich, M. M. (2020). Muhandislik
grafikasida multimediyaning tutgan o'rni. Academic research in educational sciences,
(4), 639-646.
3. Ugli, A. N. N., Saidazimovich, B. I., & Jabbarovich, M. M. (2020). Muhandislik
grafikasida multimediyaning tutgan o'rni. Academic research in educational sciences,
(4), 639-646.
4. Karimov.I.A. “Yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch”, Toshkent: Ma’naviyat, 2008.
5. Tursunov U, Qodirova D. “Pedagogik texnologiya asoslari”, Toshkent: TDPU,
2020.
