MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–5_Май –2025
102
TA’LIM MUASSASALARIDA PSIXOLOGIK XIZMAT HAQIDA
OLIMLARNING QARASHLARI
Qovlonbekov Abdulaziz Abdullajon o’g’li
FarDU asisstent-o’qituvchi
Psixologik xizmatlar - bu psixologik yordam, maslahat, qo‘llab-quvvatlash
va turli psixologik muammolarni hal qilishga qaratilgan faoliyatlar to‘plamidir.
Ushbu xizmatlar, odatda, psixologlar tomonidan taqdim etiladi va shaxsiy, ijtimoiy,
emosional yoki kognitiv muammolarni yengish, stressni boshqarish, shaxsiy o‘sish
va rivojlanish, o‘z-o‘zini anglashni chuqurlashtirish va sog‘lom psixologik holatni
ta’minlash uchun yordam beradi. Psixologik xizmatlar ta’lim muassasalarida
o‘quvchilarning ruhiy va emosional ehtiyojlarini qondirishga, ularning psixologik
salomatligini saqlashga, shaxsiy va ijtimoiy moslashuvini qo‘llab-quvvatlashga
qaratilgan bo‘ladi.
Psixologik xizmatlarning asosiy turlari:
1. “Individual maslahat (psixoterapiya):” - bu xizmat psixologning shaxsiy
uchrashuvlari orqali taqdim etiladi, bu yerda odamning o‘ziga xos muammolarini hal
qilishga yordam beriladi. Masalan, depressiya, anksiyete, stressni boshqarish, o‘z-
o‘zini anglashda qiyinchiliklar va boshqa psixologik holatlar.
2. “Guruh terapiyasi:” - psixologlar guruhlar bilan ishlash orqali
o‘quvchilarning ijtimoiy moslashuvini yaxshilash, stressni boshqarish, kommunikativ
ko‘nikmalarni rivojlantirishga yordam beradi. Guruh terapiyasi odatda
o‘quvchilarning bir-biriga yordam berish, tajriba almashish va qo‘llab-quvvatlashiga
asoslanadi.
3. “Profilaktik psixologik yordam:” - bu turdagi xizmatlar psixologik
muammolarni oldini olishga qaratilgan. Bunga o‘quvchilarga stressni boshqarish,
vaqtni samarali tashkil etish, o‘z-o‘zini anglash va ijtimoiy ko‘nikmalarni
rivojlantirish kabi mashg‘ulotlar kiradi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–5_Май –2025
103
4. “Maslahat va yo‘naltirish:” - psixologik xizmatlarning yana bir turi bu
o‘quvchilarga o‘qish, karyera tanlash, ijtimoiy moslashuv, o‘z-o‘zini rivojlantirish
bo‘yicha maslahatlar berishdir. Bu xizmatlar o‘quvchilarni o‘z yo‘llarini topishga va
ijtimoiy muhitda muvaffaqiyatli bo‘lishga yordam beradi.
5. “Onlayn psixologik yordam:”- zamonaviy texnologiyalar yordamida
masofaviy psixologik xizmatlar ham ko‘p tarqalgan. O‘quvchilar internet orqali
psixologik maslahatlar va yordam olishlari mumkin. Bu turdagi xizmatlar, ayniqsa,
uzoq hududlarda yoki kasallik sababli ta’lim muassasasiga qatnash imkoniyati
bo‘lmagan shaxslar uchun qulaydir.
6. “Psixologik tekshiruvlar va diagnostika:” - psixologik xizmatlar
o‘quvchilarning psixologik holatini tahlil qilish, ularning ijtimoiy va emosional
salomatligini baholash uchun diagnostik usullarni o‘z ichiga oladi. Bu orqali
psixologik yordamga ehtiyoji bo‘lgan shaxslarni aniqlash va ular uchun mos yordam
ko‘rsatish mumkin.
Psixologik xizmatlarning maqsadi- psixologik xizmatlarning asosiy maqsadi
o‘quvchilarning psixologik salomatligini qo‘llab-quvvatlash va yaxshilashdir. Bu
xizmatlar, o‘quvchilarni ruhiy va emosional muammolarini hal qilishda, ijtimoiy
moslashuvni yaxshilashda, stressni boshqarishda, shaxsiy va ijtimoiy hayotda
muvaffaqiyatga erishishda yordam beradi. Psixologik xizmatlarning asosiy
maqsadlari quyidagilardan iborat bo‘lishi mumkin:
- O‘quvchilarning psixologik salomatligini saqlash va qo‘llab-quvvatlash.
- Shaxsiy va ijtimoiy muammolarni hal qilishda yordam ko‘rsatish.
- Ruhiy salomatlikni rivojlantirish va stressni boshqarish ko‘nikmalarini
o‘rgatish.
- O‘quvchilarning shaxsiy va ijtimoiy rivojlanishini qo‘llab-quvvatlash.
- Ta’lim jarayonida o‘quvchilarning ruhiy va emosional farovonligini
yaxshilash.
Ta’lim muassasalarida psixologik xizmatlarning o‘rni juda muhim.
Psixologik xizmatlar o‘quvchilarning akademik muvaffaqiyatiga, ijtimoiy
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–5_Май –2025
104
moslashuviga, o‘z-o‘zini anglashiga va umumiy ruhiy salomatligiga ta’sir qiladi.
Psixologik xizmatlarning ta’lim muassasalaridagi roli quyidagi jihatlardan iborat:
- “Emosional barqarorlikni ta’minlash:” Psixologik xizmatlar o‘quvchilarning
ruhiy salomatligini ta’minlash, stress va depressiyaga qarshi kurashish, hissiy
muvozanatni saqlashga yordam beradi.
-“Ijtimoiy moslashuvni yaxshilash:”O‘quvchilarning ijtimoiy muhitga
moslashuvini, do‘stlik va jamoaviy ishlarni rivojlantirishda psixologik xizmatlar
yordam beradi.
- “Pedagogik stressni boshqarish:” Psixologik xizmatlar o‘qituvchilarni
stressni boshqarish va o‘zaro muloqot ko‘nikmalarini rivojlantirishda ham yordam
ko‘rsatadi.
Psixologik xizmatlar ta’lim muassasalarida o‘quvchilarning ruhiy va
emosional holatini yaxshilash, ularning shaxsiy rivojlanishini qo‘llab-quvvatlash,
stressni boshqarish va ijtimoiy moslashuvni yaxshilashga qaratilgan muhim vosita
hisoblanadi. Psixologik yordam va maslahatlar o‘quvchilarning akademik va ijtimoiy
muvaffaqiyatiga ta’sir qiladi, ularning hayotidagi qiyinchiliklarni engishga yordam
beradi.Psixologik xizmatlar ta’lim tizimida o’quvchilarning ruhiy va emotsional
farovonligini ta'minlashda, ularning shaxsiy rivojlanishini qo'llab-quvvatlashda va
ijtimoiy moslashuvini osonlashtirishda katta ahamiyatga ega. Olimlar va
mutaxassislar psixologik xizmatlarning ta’lim muassasalarida rolini bir qancha nuqtai
nazarlardan yoritib kelganlar.
Vygotskiy L.S. – “Psixologik xizmat ta'lim jarayonining ajralmas qismi
bo'lib, u o'quvchilarning psixologik holatini tushunishga va ularning rivojlanishida
yuzaga kelgan to'siqlarni engishga yordam beradi”. Vygotskiy ta’lim jarayonida
muhitning o‘quvchining psixologik rivojiga qanday ta’sir qilishini va pedagogik
yondashuvlar orqali qanday qilib salbiy ta’sirlarni kamaytirishni o'rgangan. Pavlov,
psixologiya va nevrologiya sohasida qilingan ishlari orqali psixologik xizmatlarning
o‘quvchi muhitiga qanday ijobiy ta'sir ko'rsatishini ta'kidlagan. U, ayniqsa, shaxsning
his-tuyg'ulari va kayfiyati bilan bog'liq masalalarda psixologik xizmatlarni
rivojlantirish zarurligini ta'kidlagan. Uning fikriga ko‘ra, ta'lim jarayonida
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–5_Май –2025
105
o‘quvchilarning psixologik salomatligini qo‘llab-quvvatlash o‘zgaruvchan
sharoitlarda muvaffaqiyatga erishishga yordam beradi. Maslou o'zining “yuksaluvchi
ehtiyojlar piramidasini” yaratgan va psixologik xizmatlarning ta'lim muassasalaridagi
o'rnini aniqlashda uning nazariyasi katta ahamiyatga ega. Uning fikriga ko‘ra,
o‘quvchilarning asosiy ehtiyojlari (fiziologik, xavfsizlik, sevgi va e'tibor, hurmat)
qondirilganidan so‘ng, ular yuqori darajadagi ruhiy rivojlanish va o‘qishdagi
muvaffaqiyatlarga erishishlari mumkin. Erikson psixologik xizmatlarning
o‘quvchilarning shaxsiy rivojlanishiga xizmat qilishini, shuningdek, o‘quvchilarning
psixologik jarayonlari va ular o‘tkazayotgan ijtimoiy sinovlar natijasida yuzaga
keladigan muammolarga yechim topishni ta'kidlagan. U shaxsiyatning rivojlanish
jarayonida muhim bosqichlarni belgilab, psixologik yordamning ahamiyatini oshirdi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1.
Abdurasulov.R. Maktabda psixologik xizmat. - Jizzax. 2009y
2.
Karimova V.M. Ijtimoiy psixologiya asoslari. – T.: 2014
3.
Davletshin M.G. va boshqalar. Yosh davrlari va pedagogik texnologiya. T.,
2004.
4.
Davletshin M.G. Zamonaviy maktab o‘qituvchisi psixologiya. T., 2008.
5.
Vohidov M.V. Maktabgacha tarbiya psixologiyasi. T. “O‘qituvchi”, 2006.
6.
G‘oziev E. Psixologiya. T., “O‘qituvchi”, 2004.
7.
Krutetskiy V.A. Pedagogik psixologiya asoslari. T., “O‘qituvchi”, 2008.
