MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–5_ Май –2025
44
AXBOROT TEXNOLOGIYALARI FANLARINI O’QITISHDA
TALABALARNI GURUH BO’LIB ISHLASHINING AHAMIYATI
Raximov Sh.I. - O‘zbekiston jurnalistika va ommaviy kommunikatsiyalar
universiteti o‘qituvchisi (shohruxraximov092@gmail.com
)
Annotatsiya: Ushbu maqolada axborot texnologiyalari fanlarini o‘qitishda
talabalarni guruh bo‘lib ishlashining ahamiyati yoritilgan. Guruhiy ishlar orqali
talabalarda muloqot, liderlik, muammolarni hal qilish va jamoada ishlash kabi
ko‘nikmalar shakllanishi, o‘qituvchi va texnologik vositalarning bu jarayondagi roli,
shuningdek samarali guruhiy o‘qitish metodlari haqida batafsil ma’lumot berilgan.
Zamonaviy ta’lim tizimida axborot texnologiyalari (AT) fanlarini o‘qitish
nafaqat bilim berish, balki talabalarni amaliy faoliyatga tayyorlash, ularda
muammolarni hal qilish, hamkorlikda ishlash va muloqot qilish kabi ko‘nikmalarni
shakllantirishni ham o‘z ichiga oladi. Shu nuqtai nazardan, talabalarni guruh bo‘lib
ishlashga jalb etish zamonaviy pedagogikaning muhim yo‘nalishlaridan biri sifatida
e’tirof etilmoqda. Ayniqsa, AT fanlarida guruhiy ishlar orqali erishiladigan
samaradorlik an’anaviy o‘quv metodlaridan sezilarli darajada yuqori bo‘lib, bu
fanlarning o‘ziga xosligi bilan ham izohlanadi.
Guruh bo‘lib ishlash talabalarga birgalikda fikrlash, o‘zaro bilim almashish,
loyihalarni birga amalga oshirish, vazifalarni taqsimlash orqali o‘z mas’uliyatini
anglash imkoniyatini yaratadi. Bu esa, ayniqsa, axborot texnologiyalariga oid
loyihalarda – dasturiy ta’minot ishlab chiqish, tarmoq tuzish, ma’lumotlar bazasi
yaratish kabi faoliyatlarda muhim ahamiyat kasb etadi. Bunday vazifalarni yakka
tartibda bajarish qiyin bo‘lishi mumkin, biroq guruhda ishlash orqali har bir talaba
o‘zining kuchli jihatlarini namoyon etadi va boshqalardan o‘rganadi.
Guruhiy ishlar yordamida o‘quvchilarda "soft skills" – ya’ni, muloqot qilish,
liderlik, tanqidiy fikrlash, muammolarni hal qilish va qaror qabul qilish kabi
ko‘nikmalar shakllanadi. Bu ko‘nikmalar zamonaviy mehnat bozorida yuqori
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–5_ Май –2025
45
qadrlanadi. Ayni paytda ko‘plab IT-kompaniyalar dasturchilar, tizim muhandislari
yoki loyihalar menejerlarini ishga qabul qilishda ularning nafaqat texnik bilimlari,
balki jamoada ishlash qobiliyatiga ham alohida e’tibor qaratadi.
Guruhda ishlash jarayoni talabalar o‘rtasida sog‘lom raqobatni kuchaytiradi,
ular bir-birlarining fikriga hurmat bilan yondashishni o‘rganadi. Bu esa o‘z navbatida
o‘quv muhitining psixologik iqlimini ijobiy tomonga o‘zgartiradi. Shu bilan birga,
talabalar birgalikda muammolarni tahlil qilish, yechimlarni ishlab chiqish va ularni
hayotga tatbiq etish orqali chuqurroq bilimga ega bo‘ladilar. Axborot texnologiyalari
fanlarida bu ayniqsa muhim, chunki ushbu fanlar doimiy yangilanib boradi va mustaqil
o‘rganish bilan bir qatorda guruhiy bilimlar almashinuvi ham talab etiladi.
O‘qituvchi guruh ishlarini tashkil etishda muhim rol o‘ynaydi. U guruh
a’zolarini to‘g‘ri taqsimlashi, har bir a’zaning rolini belgilashi va baholash mezonlarini
aniq ko‘rsatishi lozim. Shu bilan birga, o‘qituvchi guruh ishlarini nazorat qilib,
ularning samaradorligini oshirish uchun motivatsion vositalardan ham foydalanishi
kerak. Guruhdagi ishtirokchilarni faollashtirish uchun loyiha asosida o‘qitish, amaliy
mashg‘ulotlar, rolli o‘yinlar, muammoga asoslangan o‘qitish (PBL) metodlaridan
foydalanish tavsiya etiladi.
Masalan, "vazifalarni rollar asosida taqsimlash" usuli orqali talabalar dasturchi,
dizayner, tahlilchi, menejer kabi rollarda harakat qilishadi. Bu nafaqat texnik, balki
boshqaruv ko‘nikmalarini ham rivojlantiradi. Bundan tashqari, "pair programming"
(juftlikda dasturlash) metodi orqali ikkita talaba bir kompyuterda birga ishlashi, biri
kod yozsa, ikkinchisi uni tahlil qilishi mumkin. Bu usul ko‘pincha dasturlash darslarida
katta samara beradi.
Guruhiy ishlarda muammo yoki ziddiyatlar yuzaga kelishi tabiiy. Bu holatlarda
o‘qituvchi vositachilik rolini bajarib, nizolarni ijobiy hal qilish, konstruktiv fikr
almashuviga yo‘l ochishi kerak. Talabalarga faol tinglash, fikr bildirishda etika, vaqtni
boshqarish va qaror qabul qilish bo‘yicha treninglar o‘tkazilishi ham guruh ishlarining
sifatini oshiradi.
Zamonaviy texnologik vositalar – Google Workspace, Microsoft Teams, Slack,
Trello, GitHub kabi platformalar guruhiy ishlarda ko‘makchi sifatida ishlatilmoqda.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–5_ Май –2025
46
Ular orqali talabalar bir joyda bo‘lmasdan ham onlayn tarzda loyihalarni amalga
oshirishlari, fayllarni ulashish, vazifalarni kuzatish va tahlil qilish imkoniyatiga ega
bo‘lishadi. Bu ayniqsa pandemiya davrida muhim bo‘lib, hozirgi kunda ham masofaviy
va gibrid o‘qitishda katta yordam bermoqda.
Guruhiy o‘qitish modeli talabalarni baholashda ham o‘ziga xos yondashuvni
talab qiladi. An’anaviy individual testlardan tashqari, loyihaning umumiy natijasi, har
bir a’zoning hissasi, jamoaviy prezentatsiyalar, "peer assessment" (bir-birini baholash)
kabi usullar qo‘llanilishi mumkin. Bu baholashlar nafaqat natijani, balki jarayonni ham
hisobga oladi, bu esa chuqurroq o‘rganish va faollikni rag‘batlantiradi.
Xulosa qilib aytganda, axborot texnologiyalari fanlarini o‘qitishda talabalarni
guruh bo‘lib ishlashga jalb etish ularning texnik va ijtimoiy ko‘nikmalarini
shakllantirishda, ijodkorlik va tashabbuskorlikni rivojlantirishda, real hayotiy
vazifalarni hal qilishga tayyorlashda katta ahamiyatga ega. O‘qituvchining vazifasi esa
bu jarayonni to‘g‘ri boshqarish, metodik jihatdan qo‘llab-quvvatlash va har bir
talabaga o‘z salohiyatini ro‘yobga chiqarish uchun imkon yaratishdir.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1.
Johnson, D. W., Johnson, R. T., & Smith, K. A. (2014). Cooperative Learning:
Improving University Instruction by Basing Practice on Validated Theory. Journal on
Excellence in College Teaching.
2.
Slavin, R. E. (2010). Cooperative Learning: What Makes Groupwork Work?.
Nature Education.
3.
Vygotsky, L. S. (1978). Mind in Society: The Development of Higher
Psychological Processes. Harvard University Press.
4.
Prince, M. (2004). Does Active Learning Work? A Review of the Research.
Journal of Engineering Education.
5.
Google for Education. (2023). Collaborative Tools for Classroom Learning.
https://edu.google.com
6.
GitHub. (2023). Collaboration on Code Projects. https://github.com
7.
Barkley, E. F., Cross, K. P., & Major, C. H. (2014). Collaborative Learning
Techniques: A Handbook for College Faculty. Jossey-Bass.
