MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–3_ Май –2025
207
NKMKDAGI LOGISTIKA VA SUV MUAMMOLARINI ZAMONAVIY
TEXNOLOGIYALAR YORDAMIDA HAL ETISH
Navoiy davlat konchilik va texnologiyalar universiteti
39A-24 Logistika guruhi 1-bosqich talabasi
Akramov Umidjon Akbar o’g’li
Navoiy Kon-Metallurgiya Kombinati (NKMK) O‘zbekistonning konchilik va
metallurgiya sanoatida muhim o‘rin egallagan yirik korxona hisoblanadi. Ammo, shu
bilan birga, ushbu korxona bir qator logistika muammolariga duch kelmoqda, xususan,
xom ashyo va tayyor mahsulotlarni transport qilish, shuningdek, resurslarni
boshqarishdagi samaradorlikka alohida e'tibor qaratish zarur. Mening fikrimcha, bu
muammolarni hal qilish uchun infratuzilmani rivojlantirish va zamonaviy
texnologiyalarni joriy etish kerak.
NKMKda duch kelinayotgan asosiy logistika muammolaridan biri – transport
tizimlarining samarali emasligi. Kombinat uzoq hududda joylashgan bo‘lib, xom ashyo
va mahsulotlarni tashish qiyin va qimmatga tushadi. Yomon yo‘l sharoitlari va
rivojlanmagan temir yo‘l tarmog‘i tashishni yanada murakkablashtiradi. Jahon
bankining 2021 yilgi hisobotiga ko‘ra, O‘zbekistonning transport infratuzilmasi
sanoatni rivojlantirish ehtiyojlariga javob berish uchun yangilanishi zarur. Natijada,
transportda yuzaga keladigan kechikishlar va ortiqcha xarajatlar ishlab chiqarish
jarayonida muammolarni keltirib chiqaradi.
Yana bir katta muammo – bu resurslarni, xususan suvni samarali ishlatmaslik.
NKMK ko‘plab jarayonlar uchun suvga muhtoj bo‘lib, ammo so‘nggi yillarda
O‘zbekistonda suv tanqisligi jiddiy ravishda o‘sib bormoqda. 2030 yilga kelib 7
milliard kub metr suv yetishmovchiligi yuzaga kelishi kutilmoqda. Bu esa NKMKning
ishlashiga salbiy ta'sir ko‘rsatishi va atrof-muhitga zarar yetkazishi mumkin.
Ushbu muammolarni hal qilish uchun NKMK bir qator strategik yechimlarni
qo‘llashi mumkin. Birinchi navbatda, transport infratuzilmasini yaxshilash zarur.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–3_ Май –2025
208
Navoiyni sanoat markazlariga ulovchi yangi temir yo‘l liniyasining qurilishi transport
vaqtini va xarajatlarini sezilarli darajada kamaytirishi mumkin. Shuningdek,
zamonaviy texnologiyalarni, masalan, GPS(Global Positioning System) va
RFID(Radio Frequency Identification) tizimlarini joriy etish orqali mahsulotlar va xom
ashyoning real vaqt rejimida kuzatilishini ta'minlash mumkin. Bu orqali kechikishlar
va noto‘g‘ri hisob-kitoblar oldini olish mumkin.
Suv resurslari bilan bog‘liq muammoni hal qilish uchun esa, NKMK suvni
qayta ishlash tizimlarini joriy etishi kerak. Yopiq suv tizimi, ya'ni ishlab chiqarish
jarayonida ishlatilgan suvni qayta ishlatish orqali suv resurslaridan samarali
foydalanish mumkin. Shuningdek, suvni boshqarishning aqlli tizimlari, masalan, IoT
sensorlarini o‘rnatish suv iste'molining nazoratini kuchaytiradi va oqib chiqishlarni
aniqlashda yordam beradi.
Shuningdek, energiya samaradorligini oshirish uchun energiya tejovchi
texnologiyalarni joriy etish muhim. Yashil energiya manbalarini, masalan, quyosh va
shamol energiyasini qo‘llash, kombinatni yanada mustahkam va barqaror qilishga
yordam beradi.
Xulosa qilib aytganda, NKMKda yuzaga kelayotgan logistika muammolari,
xususan transport va resurslarni boshqarishdagi samaradorlikni oshirish uchun bir
qator
samarali
yechimlar
mavjud.
Infratuzilmani
yaxshilash,
zamonaviy
texnologiyalarni joriy etish va energiya samaradorligini oshirish orqali NKMK
o‘zining ishlab chiqarish samaradorligini oshirishi, xarajatlarni qisqartirishi va uzoq
muddatda barqaror rivojlanishni ta'minlashi mumkin.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR :
1. World Bank. (2021). Uzbekistan: Systematic Country Diagnostic Update.
Havola: https://www.worldbank.org
→ O‘zbekiston transport infratuzilmasining holati haqida ma’lumotlar mavjud.
2. United Nations Development Programme (UNDP). (2020). Water Resources
Management in Uzbekistan.
→ Suv tanqisligi va prognozlar haqida ma’lumotlar berilgan.
3. Statistical Committee of Uzbekistan. (2023). Industry and Infrastructure Report.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–3_ Май –2025
209
→ NKMK va boshqa yirik sanoat korxonalarining transport va logistika holati haqida
rasmiy statistika.
4. OECD (2022). Green Technologies and Resource Efficiency in Central Asia.
→ Qayta ishlash tizimlari, suvni tejash va yashil energiya texnologiyalari haqida.
5. International Journal of Logistics Research and Applications.
→ RFID, GPS va zamonaviy logistika texnologiyalari bilan bog‘liq ilmiy maqolalar
(ijtimoiy infratuzilma tahlili uchun).
6. NKMK rasmiy vebsayti (agar mavjud bo‘lsa):
→ Rasmiy raqamlar, ichki tizimlar va hozirgi texnologik holatni tekshirish uchun.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
Чекулаева, К. (2024). РОЛЬ УПРАВЛЕНИЯ КОРПОРАТИВНОЙ
СОЦИАЛЬНОЙ ОТВЕТСТВЕННОСТИ В РАЗВИТИИ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ
ПРОМЫШЛЕННЫХ ПРЕДПРИЯТИЙ.
Экономическое развитие и анализ
,
2
(8),
448-457.
2.
Ашурова, Н., Чекулаева, К., & Ачилов, М. (2025). АНАЛИЗ
ЗАРУБЕЖНОГО
ОПЫТА
МОДЕЛЕЙ
КСО:
РОЛЬ
БИЗНЕСА
В
ПРЕОДОЛЕНИИ ГЛОБАЛЬНЫХ КРИЗИСОВ.
Передовая экономика и
педагогические технологии
,
2
(1), 248-261.
3.
Ашурова, Н., & Чекулаева, К. (2024). ОСНОВЫ МЕТОДОЛОГИИ
УПРАВЛЕНИЯ КОРПОРАТИВНОЙ СОЦИАЛЬНОЙ ОТВЕТСТВЕННОСТИ
ПРОМЫШЛЕННЫХ ПРЕДПРИЯТИЙ.
Экономическое развитие и анализ
,
2
(9),
234-242.
4.
Ашурова, Н., & Чекулаева, К. (2024). РОЛЬ СОЦИАЛЬНОГО
ПАРТНЕРСТВА В СОВЕРШЕНСТВОВАНИИ НАЛОГОВОЙ ПОЛИТИКИ
РЕСПУБЛИКИ УЗБЕКИСТАН.
Передовая экономика и педагогические
технологии
,
1
(1), 232-240.
5.
Bakoev, K. N., & Chekulaeva, K. A. (2021). ECONOMETRIC ANALYSIS OF
INDUSTRIAL PRODUCTION’S VARIANCE IN THE SECTION OF CITIES AND
DISTRICTS OF THE NAVOI REGION.
Frontline Marketing, Management and
Economics Journal
,
1
(08), 7-14.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–3_ Май –2025
210
6.
Бакоев, Х. Н., & Чекулаева, К. А. (2021). ДИСПЕРСИОННЫЙ АНАЛИЗ
ПРОМЫШЛЕННОГО ПРОИЗВОДСТВА В РАЗРЕЗЕ ГОРОДАХ И РАЙОНАХ
НАВОИЙСКОЙ ОБЛАСТИ. In
ЭКОНОМИКА В ТЕОРИИ И НА ПРАКТИКЕ:
АКТУАЛЬНЫЕ ВОПРОСЫ И СОВРЕМЕННЫЕ АСПЕКТЫ
(pp. 149-152).
7.
Чекулаева, К. А. (2021). ОСОБЕННОСТИ СОВЕРШЕНСТВОВАНИЯ
ГЕОЛОГО-ЭКОНОМИЧЕСКОЙ
ОЦЕНКИ
И
РАЦИОНАЛЬНОГО
ИСПОЛЬЗОВАНИЯ
ОСВОЕНИЯ
МРАМОРНЫХ
МЕСТОРОЖДЕНИЙ.
Universum: технические науки
, (12-2 (93)), 62-66.
8.
Чекулаева, К. А. (2011).
Разработка организационно-экономического
механизма рационального использования месторождений мрамора
(Doctoral
dissertation, Московский государственный горный университет).
9.
Чекулаева, К. А., & Эйрих, В. И. Экономика и управление на предприятии
(по отраслям).
Экономика и управление
,
100
, 87-90.
10.
Rabbonaqulovich, C. S. (2020). Advantages and distinctive features of venture
capital. SAARJ Journal on Banking & Insurance Research, 9(3), 17-22.
11.
Rabbonaqulovich, C. S. (2022). VENTURE CAPITAL AS AN ECONOMIC
CATEGORY. European International Journal of Multidisciplinary Research and
Management Studies, 2(05), 83-87.
12.
Rabbonaqulovich, C. S. (2021). The role of venture capital in the innovative
development of a transformed economy. ACADEMICIA: An International
Multidisciplinary Research Journal, 11(10), 1746-1752.
13.
Rabbonaqulovich,
C.
S.
(2024).
VENCHUR
KAPITALI
SHAKLLANISHINING ILMIY-NAZARIY ASOSLARI.
Economics and Innovative
Technologies
,
12
(5), 22-33.
14.
Chulliyev, S. (2024). INNOVATSION JARAYONLAR BILAN VENCHUR
KAPITALI O ‘RTASIDAGI BOG ‘LIQLIK VA UNGA TA’SIR QILUVCHI
OMILLAR.
Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil
,
2
(5), 67-74.
15.
Чуллиев, С. (2024). O ‘ZBEKISTONDA INNOVATSION TADBIRKORLIK
VA VENCHUR FONDLARINI QO ‘LLAB-QUVVATLASHNING USTUVOR YO
‘NALISHLARI.
Economics and Innovative Technologies
,
12
(3), 1-14.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–3_ Май –2025
211
16.
Latipov, N., Komilova, N., Makhmudov, B., Berdiev, K., Moslemzadeh, M.,
Chulliyev, S., ... & Hamroyev, M. (2024). Econometric modeling and forecasting of
environmental conditions of cities and population health problems: Case study of
Navoi and Zarafshan cities. Macedonian Journal of Ecology and Environment, 26(2),
169-181.
17.
Cho‘lliyev,
S.
(2022).
O
‘ZBEKISTONDA
TRANSFORMATSIYALASHAYOTGAN IQTISODIYOTNING INNOVATSION
RIVOJLANISHIDA VENCHUR KAPITALNING O ‘RNI.
Economics and Innovative
Technologies
,
10
(5), 297-306.
18.
Chulliyev, S. R. (2021). VENCHUR KAPITALI IQTISODIYOTNI
INNOVASION RIVOJLANTIRISH OMILI SIFATIDA.
Oriental renaissance:
Innovative, educational, natural and social sciences
,
1
(10), 596-602.
19.
Чуллиев, С. Р. (2020). СОСТОЯНИЕ ВЕНЧУРНОЙ ИНВЕСТИЦИИ В
УЗБЕКИСТАНЕ.
РЕДАКЦИОННАЯ КОЛЛЕГИЯ
,
67
.
20.
Чўллиев, С. Р. (2021). ЎЗБЕКИСТОНДА ВЕНЧУР КАПИТАЛИНИНГ
ШАКЛЛАНИШИ.
Scientific progress
,
2
(7), 543-547.
21.
Чўллиев,
С.
Р.
(2020).
ИҚТИСОДИЁТНИ
ИННОВАЦИОН
РИВОЖЛАНТИРИШДА ВЕНЧУР КАПИТАЛИДАН ФОЙДАЛАНИШНИНГ
ХОРИЖ ТАЖРИБАСИ.
Иқтисодиётда инновация
,
4
(3).
22.
Чуллиев, С. Р. (2024, October). РАҚАМЛИ ИҚТИСОДИЁТНИНГ
РИВОЖЛАНИШИДА ВЕНЧУР КАПИТАЛИНИНГ РОЛИ. In
International
Conference on Adaptive Learning Technologies
(Vol. 10, pp. 16-18).
23.
Chulliyev Suhrob Rabbonaqulovich. (2024). The Significance of Venture
Capital on the Digital Economy. American Journal of Business Practice, 1(7), 47–52.
https://semantjournals.org/index.php/AJBP/article/view/508
24.
Chulliyev Suhrob Rabbonaqulovich. (2024). Scientific-Theoretical Basis of
Venture Capital. American Journal of Business Practice, 1(6), 46–51. Retrieved from
https://semantjournals.org/index.php/AJBP/article/view/252
25.
Чуллиев, С. (2024). ВЗАИМОСВЯЗЬ ИННОВАЦИОННЫХ ПРОЦЕССОВ
С ВЕНЧУРНЫМ КАПИТАЛОМ И ФАКТОРАМИ, ВЛИЯЮЩИМИ НА
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–3_ Май –2025
212
ИННОВАЦИОННЫЕ ПРОЦЕССЫ. Экономическое развитие и анализ, 2(5), 67-
74.
26.
Rashidov, M., & Toshimov, S. (2023). МИНТАҚАЛАРДА ЭРКИН
ИҚТИСОДИЙ ВА КИЧИК САНОАТ ЗОНАЛАРИНИ ЖОЙЛАШТИРИШ
ЗАРУРИЯТИ.
Economics and Innovative Technologies
,
11
(4), 175-186.
27.
Rashidov, M., & Toshimov, S. (2023). МИНТАҚАЛАРДА ЭРКИН
ИҚТИСОДИЙ ВА КИЧИК САНОАТ ЗОНАЛАРИНИ ЖОЙЛАШТИРИШ
ЗАРУРИЯТИ.
Economics and Innovative Technologies
,
11
(4), 175-186.