MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-24
Часть–2_ Апрель –2025
284
YAQIN QARINDOSHLAR ORASIDAGI NIKOHLARDAN
TUG‘ILGAN BOLALARDA RUHIY BUZILISHLARNI O’RGANISHDA
ZAMONAVIY USULLARNI QO’LLASH
Mo’minov Raximjon Qayumjonovich
Malikova Asalxon Ergashevna
Psixiatriya, narkologiya, tibbiy
psixologiya va psixoterapiya kafedrasi
Andijon davlat tibbiyot instituti
Rezyume: Bolaning psixikasi bir qator xususiyatlarga ega. Birinchidan, u
hissiyotning ortishi bilan tavsiflanadi. O‘ziga yetarlicha e’tibor bermaydigan bola
kattalardagi ko‘rinishga ega bo‘lmagan o‘ziga xos reaksiya-larni namoyish etadi.
Ikkinchidan, ularning namoyon bo‘lishiga bolaning psixik rivojlanishi ta’sir
ko‘rsatadi. Uchinchidan, bolalikda katta tiklanish salohiyati mavjud va o‘z vaqtida
davolanish bilan to‘liq tiklanish juda mumkin.
Ba’zi ma’lumotlarga ko‘ra, Yevropada, bolalar amavrotik aqliy zaiflik
hollarda taxminan 30%, ota-onalar bilan bog‘liq ba’zi darajadadir. Har bir inson
kamida bir necha zararli retsessiv mutatsiyalar tashuvchisi hisoblanadi. Ammo ular
turli xromosomalarda lokalizatsiya qilinganligi sababli, ularning gomozigot holatiga
o‘tish ehtimoli juda kichikdir.
Yaqin qarindoshlar o‘rtasidagi nikohlar ikkala sherikning bir xil "zararli" gen
uchun geterozigota ekanligi va ularning nuqsonli bolalari bo‘lishi yehtimolini sezilarli
darajada oshiradi.
Kalit so‘zlar: yaqin qarindoshlik nikohidan dunyoga kelganlik, ruhiy
kasalliklar, bollalik yoshi.
ПРИМЕНЕНИЕ СОВРЕМЕННЫХ МЕТОДОВ В ИЗУЧЕНИИ
ПСИХИЧЕСКИХ РАССТРОЙСТВ У ДЕТЕЙ, РОЖДЕННЫХ ОТ БРАКОВ
МЕЖДУ БЛИЗКИМИ РОДСТВЕННИКАМИ
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-24
Часть–2_ Апрель –2025
285
Муминов Рахимжон Каюмжонович
Маликова Асалхон Эргашевна
Кафедра психиатрии, наркологии, медицинской
психологии и психотерапевтии
Андижанский государственный медицинский институт
Резюме: Детская психика имеет ряд особенностей. Во-первых, она
характеризуется повышенной эмоциональностью. Ребенок, который не
получает достаточного внимания к себе, демонстрирует специфические
реакции, не имеющие аналога у взрослых.
Во-вторых, на их проявление накладывает отпечаток психологическое
развитие ребенка. В-третьих, в детском возрасте велик восстановительный
потенциал, и при своевременно начатом лечении полное выздоровление весьма
вероятно.
По некоторым данным, в Европе примерно в 30% случаев амовротическ
ого слабоумия детей родители находились в той или иной степени родства. Ка
ждый человек является носителем хотя бы нескольких вредных рецессивных м
утаций. Но поскольку они локализованы на разных хромосомах, вероятность пе
рехода их в гомозиготное состояние крайне мала.
Браки между родственниками значительно повышают вероятность то
го, что оба партнера гетерозиготны по одному и тому же «вредному» гену и ч
то у них родятся на свет дефективные дети.
Ключевые слова: близкородственный брак, психическая расстройства,
детской возраст.
APPLICATION OF MODERN METHODS IN STUDYING MENTAL
DISORDERS IN CHILDREN BORN FROM MARRIAGES BETWEEN
CLOSE RELATIVES
Mo'minov Raximjon Qayumjonovich
Malikova Asalxon Ergashevna
Department of Psychiatry, Narcology, Medical
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-24
Часть–2_ Апрель –2025
286
Psychology and Psychotherapy
Andijan State Medical Institute
Resume: The child's psyche has a number of features. Firstly, it is
characterized by increased emotionality. A child who does not receive enough attention
to himself demonstrates specific reactions that have no analogues in adults.
Secondly, their manifestation is influenced by the psychological development
of the child. Thirdly, in childhood, the recovery potential is great, and with timely
treatment, complete recovery is very likely.
According to some data, in about 30% of cases of amorotic dementia in
children in Europe, the parents were related to one degree or another. Each person is
a carrier of at least several harmful recessive mutations. But since they are localized
on different chromosomes, the probability of their transition to a homozygous state is
extremely small.
Marriages between relatives significantly increase the probability that both
partners are heterozygous for the same "harmful" gene and that they will give birth to
defective children.
Key words: consanguineous marriage, mental disorders, childhood.
Dolzarbligi.
Yaqin qarindoshlik nikohi bo‘lmagan bolalarda o‘lim
ko‘rsatkichi, aqliy zaiflik va boshqa ruhiy buzilishlar, ota-onaning yaqin qarindoshlik
nikohidan tug‘ilgan bolalarga nisbatan yengilroq uchraydi[6]. Nisbatan kam
uchraydigan irsiy kasalliklarga chalingan bolalarning nasabnomalarini o‘rganishda
genetik aynishning roli ayniqsa katta. Yevropa va Shimoliy Amerikada
amakivachchalar o‘rtasidagi nikohlar chastotasi o‘rtacha 1% ga, albinizm, ixtioz kabi
kasalliklarda esa ularning chastotasi 18-53% ga yetadi[9].
Tegishli nikohlarning chastotasi turli mamlakatlar va mintaqalar aholisi orasida
farq qiladi. Shunday qilib, Amerika genetigi Kurt Stern ko‘ra, Braziliya, Gollandiya,
Shvesiya va AQShda, qarindoshi o‘rtasida nikoh
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-24
Часть–2_ Апрель –2025
287
chastota nisbatan past bo‘ladi va 0,4 dan 0,05% gacha. Biroq, u hali ham boshqa
bir qator mamlakatlarda juda yuqori[8]. Masalan, Hindistonda shahar joylarda 12,9%
ni, qishloq joylarda esa - 33,3% ni, Yaponiyada - 5,03 va 16,4% ni tashkil etadi [2,7].
Ma’lumki, iqtisodiy, ichki, huquqiy, diniy, geografik, tarixiy va boshqalar.
omillar, odatda, qondoshlar nikohiga asosiy hissa qo‘shadi[1].
Odamlar uzoq va yaqin qarindoshlik nikohini salbiy ma’noda tushunib,
qadimda bunga qarshi qonunlar bor edi. Hozirgi kunda ham dunyoning ko‘pchilik
mamlakatlari va mintaqalarida odat yoki qonun bevosita yoki bilvosita qarindoshlar
o‘rtasidagi nikohlarni taqiqlaydi[3,5].
Farzandlar salomatligi uchun tegishli nikohlarning xavfi qanday? Genetikaga
murojaat qilsangiz, to‘g‘ri javobni olish mumkin. Har bir odam har qanday patologik
genlarni tashuvchisi, ya’ni genetiklar tilida har birimiz sog‘lom bo‘lib, ma’lum zararli
genlarni geterozigota tashuvchisidir[2]. Bir oilaning qarindoshlari orasida bir xil genlar
mavjud, ya’ni. ular (sog‘lom bo‘lsada) bir xil patologik genning geterozigota
tashuvchilari hisoblanadi va shuning bilan bog‘liq turmushda bir xil tipdagi ikkita
geterozigota uchrashi mumkin va gomozigota bola tug‘iladi.
Shunday qilib, tegishli nikohlar xavflidir, chunki ular bir xil kasallikning ikki
tashuvchisining birlashishi xavfini sezilarli darajada oshiradi.
Tadqiqotning maqsadi.
Yaqin qarindoshlar orasidagi nikohlarga bog‘liq
nikohlardan tug‘ilgan bolalarda ruhiy kasalliklarning dastlabki ko‘rinishlarini
o‘rganish, ularni davolash va profilaktik chora-tadbirlarni ishlab chiqishdan iborat.
Tadqiqot materiallari va usullari.
Bu vazifani hal etish uchun yaqindan
bog‘liq nikohlardan tug‘ilgan 120 nafar bolani tanlab oldik.
Tadqiqot natijalari.
Barcha bolalarda aqliy zaiflik, konvulsiv soqchilik,
affektiv kasalliklar, xulq-atvor patologiyasi, organik miya shikastlanishi belgilari, turli
xil zo‘ravonlik nevrologik nuqsonlarida ifodalangan (1-jadval).
Jadval 1
I guruhdagi bolalarda ruhiy buzilishlarning tahlili
Klinik belgilar
Abs
%
Aqliy zaiflik
27
51,9
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-24
Часть–2_ Апрель –2025
288
Epilepsiya, talvasa sindromi
10
19,2
Xulq patologiyasi
8
15,4
MAS ning organik shikastlanishlari
7
13,5
Jami:
52
100,0
Tegishli nikoh va irsiy yuk bilan tematik guruh i bemorlarning bolalarni ko‘rib,
quyidagi ruhiy kasalliklar aniqlandi: aqliy zaiflik eng katta foizini egallaydi – 52%,
ikkinchi eng keng tarqalgan patologiya hisoblanadi epilepsiya va tutqanoqsiz turi 15%-
19% kasalliklar kuzatildi hollarda, Markaziy asab tizimiga organik zarar bolalar
hollarda 14% tashkil etdi.
Jadval 2
II guruhdagi bolalarda ruhiy buzilishlarning tahlili
Klinik belgilar
Abs
%
Aqliy zaiflik
8
16,7
Epilepsiya, talvasa sindromi
22
45,8
Xulq patologiyasi
5
10,4
MAS ning organik shikastlanishlari
13
28
Jami:
48
100,0
Psixicheskie rasstroystva patsientov II gruppы otlichalis ot pervoy gruppы
prevalirovaniem sudorojnыx sindromov i epilepsii (46%), a takje organicheskim
porajeniem golovnogo mozga (28%), na 3 i 4 mestax sootvetstvenno – umstvennaya
otstalost (16%) i patologiya povedeniya (10%).
Nazorat guruhi bolalari tekshirilganda quyidagi ruhiy kasalliklar aniqlandi:
aqliy zaiflik (AZ) -40%, minimal miya disfunksiyasi (MMD)-36%, aqliy zaiflik-3%,
talvasa sindromlar va epilepsiya-9%, xulq-atvor buzilishi-2%, Markaziy asab
tizimining organik shikastlanishi-10%.
Jadval 3
Tekshiriluvchi gurux
Klinik belgilar
Abs
%
Aqliy zaiflik
2
4,0
Epilepsiya, talvasa sindromi
5
10,0
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-24
Часть–2_ Апрель –2025
289
Xulq patologiyasi
1
2,0
MAS ning organik shikastlanishlari
5
10,0
MMD
18
36,0
RROQ
19
38,0
Jami:
50
100,0
Nazorat guruhi bolalarini tekshirishda yetakchi o‘rinlarni RROQ (38%) va
MMD (36%) egallaydi. Ikkinchi o‘rinda organik miya zararlanishlarilari (10%) va
epilepsiya (10%) mavjud. Eng past foizni aqliy zaiflik (4%) va xulq-atvor patologiyasi
(2%) egallaydi. Shuni alohida ta’kidlash kerakki, I va II guruh bolalarida MMD va
ZPR nozologiyalari yo‘q.
Xulosa.
Shunday qilib, yaqin qarindoshlik nikohi muammosi hozirgi kunda
sayyoramizning ko‘plab mamlakatlari uchun dolzarbdir. So‘nggi o‘n yilliklarda
rivojlanayotgan pasayish tendensiyasiga qaramasdan, bu muammo sayyoradagi
aholining kamida 20% va o‘nlab mamlakatlarga ta’sir qiladi.
Yaqin qarindoshlik nikohlarning bir qator ijobiy ijtimoiy va iqtisodiy
jihatlariga qaramasdan, genetika va tibbiyot nuqtai nazaridan homilador nikohlarning
salbiy ta’sirini hisobga olish kerak, bu nasl uchun genetik xavfning ortishi, yangi
tug‘ilgan chaqaloqlarda konjenital patologiyaning yuqori chastotasidan iborat.
ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1.Aleksandrovskiy Yu.A. Pogranichnыe psixicheskie rasstroystva pri somaticheskix
zabolevaniyax. Psixoterapiya i psixofarmakoterapiya 2012; 1:4-7.
2.GoryachevaT.G.,
Sultanova
A.L.
Psixologicheskaya
pomoщ
detyam
s
psixosomaticheskimi zabolevaniyami. Psixoterapiya v Rossii: shkolы, nauchnыe
issledovaniya i prakticheskie dostijeniya: mater. Vseros. nauch.-prakt. konf. po
psixoterapii i klinicheskoy psixologii. - M.: Izd. Instituta psixoterapii, 2010. – S. 129-
130.
3.Isaev D.N. Psixosomaticheskie rasstroystva u detey: rukovodstvo dlya vrachey. -
SPb.: Piter, 2010. – 512 s.
4.Kalinina O.V. Meditsinskie aspektы zaklyucheniya braka // Yestestvennыe prava
cheloveka i grajdanina kak vыsshaya sennost demokraticheskogo obщestva. Materialы
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-24
Часть–2_ Апрель –2025
290
II Vserossiyskoy nauchno-prakticheskoy konferensii kursantov, slushateley,
studentov, 13 apelya 2017 g.). - M.: MosU MVD Rossii, 2017. - S. 51-53.
5. Svechnikova L.G. Prepyatstviya k zaklyucheniyu braka v sovremennom rossiyskom
semeynom prave: sposobы pravovogo regulirovaniya // Severo-kavkazskiy
yuridicheskiy vestnik. - Rostov-na-Donu, 2013, № 4. - S. 57-60
6. Shaxmeyster O.V. Ponyatie i osnovaniya priznaniya braka nedeystvitelnыm po
semeynomu pravu Rossiyskoy Federatsii // Pravo, obщestvo, vlast i sovremennost.
Tezisы dokladov i vыstupleniy studentov, aspirantov i prepodavateley. - M.: MGIU,
2015. - S. 126-127
7. Yugay O.D. K voprosu o ponyatii i pravovoy prirode braka // Semeynoe i jiliщnoe
pravo. - M.: Yurist, 2016, № 3. - S. 26-30.
8. Othman H., Saadat M. Prevalence of consanguineous marriages in USA // Journal
of Biosocial Science. 2009. Vol. 41, №5. P. 685-692.
9. Wood D.L. Physically manifested illness in children and adolescents. A behavioral
family approach. Child Adolesc Psych Clin N Am 2011; 10 (3):543-62.
